Vụ bắt giữ Chen Zhi: Bước tiến mới của chiến dịch 'săn cáo'

Một thập kỷ "săn cáo"

Chen Zhi, một doanh nhân 38 tuổi mang hai quốc tịch Trung Quốc và Campuchia, bị cáo buộc điều hành một đế chế lừa đảo trực tuyến khổng lồ, với các trung tâm scam hoạt động dưới vỏ bọc các khu phức hợp kinh doanh tại Campuchia. Theo cáo trạng từ Bộ Tư pháp Mỹ, Chen Zhi đã xây dựng ít nhất 10 khu phức hợp lừa đảo ở Campuchia, nơi hàng ngàn nhân viên bị ép buộc làm việc trong các hoạt động lừa đảo, thu về tới 30 triệu USD mỗi ngày thông qua các chiêu trò như lừa đảo đầu tư tiền điện tử và gian lận trực tuyến.

Tỷ phú Chen Zhi, từng được biết đến như một "ông trùm" giàu có với các khoản đầu tư vào bất động sản, giải trí và nông nghiệp tại Campuchia, đã trở thành biểu tượng cho sự mở rộng ảnh hưởng của Bắc Kinh trong việc truy bắt tội phạm ở nước ngoài. Chen Zhi bị bắt và dẫn độ về Trung Quốc vào ngày 07/01/2026 tại Phnom Penh cùng hai cộng sự khác, sau một cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng giữa Campuchia và Trung Quốc.

Dư luận ở Trung Quốc xem vụ việc này là chiến thắng mới trong cuộc chiến chống tham nhũng, nơi mà "Săn cáo" đã trở thành công cụ mạnh mẽ để bảo vệ lợi ích quốc gia và khôi phục lòng tin của nhân dân vào hệ thống pháp quyền. Vụ Chen Zhi là kết quả của mô hình mà Trung Quốc đã theo đuổi trong hơn một thập kỷ: săn lùng những kẻ tham nhũng và tội phạm kinh tế trốn ra nước ngoài, thu hồi tài sản bất hợp pháp và sử dụng chúng như bài học cảnh tỉnh cho xã hội.

Danh sách đỏ 100 tội phạm truy nã quốc tế của Trung Quốc trong chiến dịch "Săn cáo"

Chiến dịch "Săn cáo" chính thức được khởi xướng vào tháng 6/2014, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và Bộ Công an Trung Quốc, như một phần của cuộc chiến chống tham nhũng toàn diện do Chủ tịch Tập Cận Bình phát động. Thời điểm đó, Trung Quốc đang đối mặt với tình trạng hàng ngàn quan chức và doanh nhân tham nhũng trốn ra nước ngoài, mang theo hàng tỷ đô la tài sản bất hợp pháp, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế và lòng tin của nhân dân. Theo ước tính, chỉ riêng trong thập kỷ trước, hơn 18.000 quan chức đã đào tẩu, chủ yếu đến Mỹ, Canada, Úc và các nước Đông Nam Á. "Săn cáo" được thiết kế để "đánh vào hang ổ" của những kẻ này, sử dụng sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, hợp tác quốc tế và các biện pháp thuyết phục để đưa họ về nước đối mặt với công lý.

Ban đầu, chiến dịch tập trung vào việc công bố danh sách 100 tội phạm tham nhũng bị truy nã đỏ qua Interpol, được gọi là "Red Notice 100", nhằm kêu gọi sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2015, "Săn cáo" đã đưa về 680 nghi phạm từ hơn 60 quốc gia, đánh dấu một khởi đầu ấn tượng. Đến năm 2015, chiến dịch được mở rộng thành "Sky Net" (Thiên võng), một chương trình lớn hơn tích hợp các cơ quan như Ủy ban Giám sát Quốc gia (NSC), Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc và Bộ Ngoại giao, nhằm không chỉ truy bắt con người mà còn thu hồi tài sản và kiểm soát dòng vốn bất hợp pháp.

Sự phát triển của "Săn cáo" gắn liền với bối cảnh xã hội Trung Quốc. Trong những năm đầu, nó nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ công chúng, khi mà tham nhũng được xem là "kẻ thù số một" của sự phát triển kinh tế - xã hội. Các chiến dịch hàng năm từ "Săn cáo" đến "Thiên võng" đã đẩy mạnh áp lực, với số lượng nghi phạm bị đưa về tăng dần. Đến năm 2023, hơn 1.200 người được đưa về Trung Quốc, trong đó có 140 đảng viên và quan chức bỏ trốn. Năm 2024, con số lên tới 1.597, với tài sản thu hồi hơn 18 tỷ nhân dân tệ (khoảng 2,55 tỷ USD). Đến cuối năm 2025, "Thiên võng" đã đưa về 782 kẻ đào tẩu, thu hồi gần 24 tỷ nhân dân tệ.

Từ góc nhìn xã hội, "Săn cáo" đã góp phần thay đổi nhận thức về pháp quyền ở Trung Quốc. Nó không chỉ nhắm vào quan chức cao cấp mà còn vào các doanh nhân và tội phạm kinh tế thông thường, giúp giảm thiểu rủi ro tài chính và thúc đẩy môi trường kinh doanh lành mạnh. Chính phủ Trung Quốc cho biết đây đã hợp tác với hơn 120 quốc gia trong các chiến dịch này. Sự thành công của các chiến dịch "Săn cáo" và "Thiên võng" còn thể hiện qua việc hoàn thành bắt giữ những tội phạm trong danh sách 100 truy nã đỏ vào năm 2025, với trường hợp cuối cùng là Zhou Jinghua từ Thái Lan. Đến nay, hơn 12.000 người đã bị đưa về, thu hồi hơn 100 tỷ nhân dân tệ.

Các quan chức bị đưa từ nước ngoài về Trung Quốc xét xử từ chiến dịch "Săn cáo" Ảnh: SCMP

Không có "thiên đường an toàn" cho tham nhũng

Trong hơn một thập kỷ, "Săn cáo" đã ghi nhận hàng loạt trường hợp tiêu biểu, từ quan chức tham nhũng đến doanh nhân lừa đảo. Những kẻ này thường trốn tránh nhiều năm, sử dụng tài sản bất hợp pháp để sống xa hoa ở nước ngoài, nhưng cuối cùng đều bị sa lưới.

Một trong những trường hợp đầu tiên và tiêu biểu là Dai Xuemin, cựu giám đốc một công ty nhà nước ở Thượng Hải, bị cáo buộc tham ô và lừa đảo. Ông trốn sang Mỹ năm 2001, sống dưới vỏ bọc doanh nhân. Năm 2015, qua hợp tác với Interpol, Dai bị bắt và dẫn độ về Trung Quốc, trường hợp đầu tiên trong danh sách đỏ "Red Notice" gồm 100 tội phạm bị truy nã quốc tế. Tài sản thu hồi từ ông ta bao gồm các khoản đầu tư bất động sản trị giá hàng triệu USD. Tại tòa án Thượng Hải, Dai bị kết án 15 năm tù giam vì tham ô hơn 10 triệu nhân dân tệ và phải hoàn trả toàn bộ số tiền. Vụ việc này đã trở thành bài học cho xã hội, nhấn mạnh rằng không có "thiên đường an toàn" cho tham nhũng.

Tương tự, Zhang, một phụ nữ bị cáo buộc tội phạm tài chính, bị bắt ở Ý năm 2015 và trở thành trường hợp dẫn độ đầu tiên từ Châu Âu về Trung Quốc vì tội kinh tế. Bà này lẩn trốn suốt 5 năm, sử dụng tài sản tham nhũng để đầu tư vào bất động sản Milan. Sau khi về nước, tài sản của bà bị thu hồi trị giá khoảng 5 triệu euro. Tòa án Nhân dân Tối cao kết án bà 12 năm tù, với lý do gian lận ngân hàng gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế. Vụ việc đã củng cố lòng tin của công chúng vào khả năng hợp tác quốc tế của "Săn cáo".

Đến các năm gần đây, trường hợp Zheng Ning từ Pháp năm 2017 nổi bật với yếu tố "thuyết phục tự nguyện". Zheng, cựu quan chức tỉnh Giang Tô, bị cáo buộc nhận hối lộ và trốn sang Pháp năm 2014. Qua các biện pháp như tiếp cận gia đình, ông tự nguyện về nước. Tài sản thu hồi bao gồm các tài khoản ngân hàng ở Châu Âu trị giá 8 triệu nhân dân tệ. Tại phiên tòa ở Nam Kinh, Zheng bị kết án 10 năm tù và vụ việc được truyền thông Trung Quốc ca ngợi như minh chứng cho hiệu quả của chiến dịch.

Guo Qigang, cựu Bí thư Đảng ủy của tập đoàn SDIC Power Corp, là ví dụ điển hình năm 2023. Ông trốn sang Mỹ năm 2010 sau khi bị cáo buộc tham ô hàng chục triệu Nhân dân tệ từ các dự án năng lượng. Qua "Săn cáo", Guo tự nguyện về nước và đầu hàng. Tài sản thu hồi lên tới 50 triệu Nhân dân tệ, bao gồm cổ phiếu và bất động sản ở California. Tòa án Bắc Kinh kết án ông 18 năm tù vì vi phạm chức vụ và trường hợp này được dùng để giáo dục cán bộ về hậu quả của tham nhũng.

Guo Jiefang, cựu nữ cảnh sát trên danh sách đỏ Interpol từ 2015, cũng tự nguyện về nước năm 2023 sau 8 năm trốn ở Canada. Bà bị cáo buộc lạm dụng quyền lực và nhận hối lộ. Tài sản thu hồi khoảng 15 triệu Nhân dân tệ từ các khoản đầu tư ở nước ngoài. Tại tòa án Thượng Hải, bà lãnh bản án 13 năm tù giam.

Liang Jinwen, kẻ đào tẩu đến 28 năm, bị cáo buộc tham ô, cuối cùng cũng về nước năm 2025 và hoàn trả toàn bộ tài sản bất hợp pháp trị giá hàng chục triệu Nhân dân tệ. Ông này bị kết án 20 năm tù tại tòa án địa phương, trở thành biểu tượng cho sự kiên trì của chiến dịch. Zhou Jinghua, trường hợp cuối cùng trong danh sách 100, bị dẫn độ từ Thái Lan năm 2025 vì tham nhũng. Tài sản thu hồi hơn 20 triệu Nhân dân tệ. Ông đang chờ xét xử nhưng dự kiến nhận án nặng.

Ngoài ra, các trường hợp từ Đông Nam Á như nghi phạm từ Indonesia (trốn 11 năm, lừa đảo tiền gửi) và Singapore (trốn 8 năm, gian lận) năm 2024 đã góp phần thu hồi hàng tỷ Nhân dân tệ.

Tổng thể, qua các vụ việc này, "Săn cáo" đã thu hồi hơn 100 tỷ Nhân dân tệ, giúp ổn định kinh tế và củng cố pháp quyền. Các phiên tòa thường công khai, nhằm giáo dục xã hội.

Vụ Chen Zhi và hàng loạt trường hợp kể trên chứng tỏ "Săn cáo" không chỉ là chiến dịch pháp lý mà còn là công cụ để xây dựng một xã hội công bằng. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chiến dịch này là thông điệp cứng rắn: tội phạm xuyên biên giới không thể ẩn nấp an toàn, sớm muộn gì cũng sa lưới pháp luật.

Tân Phong