Vụ cho vay hơn 82 tỉ đồng: Khi nào lãi suất cho vay bị coi là lãi nặng?

Khởi tố 3 đối tượng cho vay nặng lãi tại Hà Tĩnh

3 đối tượng tại Hà Tĩnh vừa bị khởi tố về hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự. Ảnh: Ngân Hà

Vượt trần lãi suất chưa đồng nghĩa phạm tội

Theo khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015, lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có quy định. Nếu các bên thỏa thuận mức lãi suất cao hơn thì phần vượt quá không có hiệu lực.

Tuy nhiên, việc áp dụng quy định này cần phân biệt rõ giữa vi phạm về giao dịch dân sự và trách nhiệm hình sự.

Một khoản vay có mức lãi suất vượt quá 20%/năm có thể khiến phần lãi vượt mức không được pháp luật công nhận, nhưng chưa đủ căn cứ để xử lý hình sự. Để bị truy cứu về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo Điều 201 Bộ luật Hình sự, hành vi cho vay phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ hơn.

Cụ thể, theo Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao, cho vay lãi nặng là trường hợp người cho vay cho vay với mức lãi suất gấp 5 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự.

Với mức trần 20%/năm hiện nay, mức lãi suất từ 100%/năm trở lên có thể được xem xét là cho vay lãi nặng nếu kèm các điều kiện khác theo luật định.

Thu lợi bất chính là căn cứ quan trọng

Bên cạnh mức lãi suất, cơ quan tiến hành tố tụng còn phải xem xét yếu tố thu lợi bất chính.

Theo Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP, thu lợi bất chính trong tội cho vay lãi nặng được xác định là số tiền lãi vượt quá mức lãi suất cao nhất theo Bộ luật Dân sự và các khoản thu trái pháp luật khác từ người vay.

Điều 201 Bộ luật Hình sự quy định người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 5 lần trở lên mức cao nhất của Bộ luật Dân sự và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng, hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính, bị kết án về hành vi này mà chưa được xóa án tích nhưng còn vi phạm, thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trường hợp thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên, mức xử lý có thể nặng hơn.

Việc xác định số tiền thu lợi bất chính không chỉ căn cứ vào số tiền đã cho vay mà còn phụ thuộc vào thời gian vay, mức lãi thực tế người vay phải trả, các khoản phí, chi phí phát sinh mà người cho vay thu thêm.

Do đó, trong các vụ việc liên quan đến cho vay lãi cao, cơ quan chức năng thường phải làm rõ nhiều yếu tố như: số lượt cho vay, tổng số tiền giao dịch, mức lãi suất thực tế, phương thức thu lãi, số tiền đã thu và khoản lợi bất chính phát sinh.

Không chỉ lãi suất, cách thức cho vay cũng được xem xét

Trong thực tế, nhiều trường hợp cho vay không thể hiện trực tiếp bằng hợp đồng vay với mức lãi suất cụ thể mà được thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau như thu phí, cắt lãi trước khi giao tiền, yêu cầu trả thêm các khoản ngoài lãi suất hoặc tổ chức cho vay nhiều lần với mục đích thu lợi.

Vì vậy, khi xem xét hành vi có dấu hiệu cho vay lãi nặng, cơ quan chức năng không chỉ căn cứ vào con số lãi suất ghi trên giấy tờ mà còn phải xác định bản chất của giao dịch, tổng số tiền người vay thực tế phải trả và khoản tiền người cho vay thu được.

Pháp luật hiện hành cũng nhằm bảo đảm sự cân bằng giữa quyền tự do thỏa thuận trong giao dịch dân sự và yêu cầu ngăn chặn hoạt động cho vay với mức lãi suất bất hợp lý, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người vay và trật tự xã hội.

Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hà Tĩnh đã khởi tố vụ án, khởi tố 3 bị can để điều tra về hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.

Theo thông tin ban đầu từ cơ quan chức năng, nhóm đối tượng bị điều tra được xác định đã thực hiện khoảng 830 lượt cho vay với tổng số tiền hơn 82 tỉ đồng. Cơ quan điều tra đang tiếp tục làm rõ mức lãi suất thực tế, số tiền thu lợi bất chính và các tình tiết liên quan để xử lý theo quy định pháp luật.

Do vụ án đang trong quá trình điều tra, các thông tin về mức lãi suất cụ thể, số tiền thu lợi bất chính và trách nhiệm của từng cá nhân sẽ được xác định theo kết quả điều tra và các bước tố tụng tiếp theo.