Vụ nghi vấn quỵt tiền phá dỡ nhà ở Hà Nội: Thỏa thuận qua tin nhắn có đòi được tiền?

Theo TS.Luật sư Đặng Văn Cường, trong trường hợp này, tin nhắn có thể là một căn cứ quan trọng. Luật Giao dịch điện tử năm 2023 quy định thông điệp dữ liệu không bị phủ nhận giá trị pháp lý hay giá trị chứng cứ chỉ vì được thể hiện dưới dạng điện tử

Tin nhắn có là căn cứ đòi tiền?

Ngày 7/10, mạng xã hội lan truyền đoạn video ghi lại cuộc tranh luận giữa một phụ nữ được cho là đại diện đội phá dỡ công trình và một người đàn ông được cho là chủ nhà tại ngõ 55 Nguyễn An Ninh, phường Tương Mai, Hà Nội. 

Theo nội dung clip, người phụ nữ cho biết đội phá dỡ đã thực hiện công việc trong khoảng 15 ngày nhưng sau khi hoàn thành thì phát sinh tranh chấp tiền công. Phía được cho là chủ nhà phủ nhận việc thuê và yêu cầu xuất trình hợp đồng có chữ ký. Người phụ nữ cho biết vẫn lưu giữ tin nhắn trao đổi.

Trong clip, người đàn ông được cho là chủ nhà liên tục đòi phía đại diện đội phá dỡ xuất trình hợp đồng. Ảnh chụp từ clip

Ngày 8/10, Công an phường Tương Mai cho biết đã tiếp nhận thông tin liên quan vụ mâu thuẫn về tiền phá dỡ công trình tại ngõ 55 Nguyễn An Ninh. Theo trình báo, gia đình chủ nhà trước đó thuê chị Nguyễn Thị L. phá dỡ công trình. Trong quá trình thi công, hai bên phát sinh mâu thuẫn, sau đó chấm dứt hợp đồng và chủ nhà đã chuyển 20 triệu đồng.

Thông tin này đáng chú ý bởi trong clip lan truyền trước đó, người phụ nữ cho biết mình được thuê phá dỡ, cho rằng phía chủ nhà còn phải thanh toán tiền công và nói đang giữ các tin nhắn trao đổi. Trong khi đó, người đàn ông trong clip phủ nhận việc thuê đơn vị phá dỡ.

Những diễn biến trên cho thấy vấn đề pháp lý của vụ việc không chỉ nằm ở chuyện "có hợp đồng giấy hay không", mà còn ở việc các bên đã thỏa thuận ra sao, công việc đã thực hiện đến đâu và nghĩa vụ thanh toán được xác định thế nào.

Theo TS. Luật sư Đặng Văn Cường - Đoàn Luật sư TP Hà Nội, việc thuê đội thợ tháo dỡ công trình là giao dịch dân sự, có thể được xác lập dưới hình thức hợp đồng dịch vụ. Theo Điều 513 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên cung ứng dịch vụ thực hiện công việc cho bên sử dụng dịch vụ, còn bên sử dụng dịch vụ có nghĩa vụ trả tiền.

Pháp luật cũng không bắt buộc mọi hợp đồng dịch vụ phải được lập thành văn bản có chữ ký. Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 quy định giao dịch dân sự có thể được thể hiện bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể; giao dịch qua phương tiện điện tử dưới dạng thông điệp dữ liệu được coi là giao dịch bằng văn bản theo pháp luật về giao dịch điện tử.

TS. Luật sư Đặng Văn Cường - Đoàn Luật sư TP Hà Nội

Vì vậy, theo luật sư, không có hợp đồng bằng văn bản không đồng nghĩa giữa các bên không tồn tại hợp đồng. Điều quan trọng là có đủ căn cứ chứng minh ý chí thỏa thuận của các bên hay không.

Khi giải quyết tranh chấp, cần xác định ai là người thuê, nội dung công việc, phạm vi tháo dỡ, giá tiền, thời gian, phương thức thanh toán, người bàn giao mặt bằng và người giám sát công việc. Đồng thời phải làm rõ người có quyền đối với công trình có biết việc tháo dỡ hay không.

Trong trường hợp này, tin nhắn có thể là một căn cứ quan trọng. Luật Giao dịch điện tử năm 2023 quy định thông điệp dữ liệu không bị phủ nhận giá trị pháp lý hay giá trị chứng cứ chỉ vì được thể hiện dưới dạng điện tử. Tuy nhiên, giá trị của dữ liệu phụ thuộc vào độ tin cậy của cách thức tạo lập, lưu trữ, truyền gửi, tính toàn vẹn và khả năng xác định người khởi tạo.

Tin nhắn được cho là thỏa thuận trước đó từ phía đại diện của đội phá dỡ với chủ nhà.

"Có tin nhắn" cũng chưa đủ để mặc nhiên xác định toàn bộ hợp đồng. Nếu nội dung trao đổi thể hiện rõ người thuê, địa chỉ công trình, công việc, giá tiền, thời gian và phương thức thanh toán, sau đó đội thợ thực hiện đúng thỏa thuận thì giá trị chứng minh sẽ đáng kể. Ngược lại, tin nhắn rời rạc, không xác định được chủ tài khoản hoặc có dấu hiệu bị cắt ghép sẽ yếu hơn.

Do đó, đội phá dỡ cần giữ dữ liệu gốc, không chỉ ảnh chụp màn hình. Tin nhắn nên được đặt cùng các tài liệu khác như cuộc gọi, hình ảnh tại công trình, chứng từ thanh toán, người làm chứng và các tài liệu thể hiện quá trình thực hiện công việc.

Biết việc phá dỡ, không phản đối có được xem là đồng ý?

Một tình tiết đáng chú ý trong vụ việc là công trình được cho là đã bị phá dỡ trong nhiều ngày trước khi tranh chấp tiền công phát sinh. Nếu chủ nhà hoặc người có quyền đối với công trình biết việc này nhưng không phản đối, tình tiết đó được nhìn nhận thế nào?

Theo luật sư Đặng Văn Cường, nếu người có quyền đối với công trình biết đội thợ đang tháo dỡ, có điều kiện ngăn chặn nhưng không phản đối, thậm chí có hành vi thể hiện sự chấp nhận hoặc phối hợp, thì đây là những tình tiết có ý nghĩa khi đánh giá ý chí thực tế của các bên.

Tuy nhiên, biết việc phá dỡ chưa đồng nghĩa với đã đồng ý thuê đội thợ. Chủ nhà có thể biết nhưng cho rằng người khác thuê; người đang quản lý công trình cũng có thể biết nhưng không có quyền quyết định. Vì vậy, phải xác định người biết việc là ai, có quyền gì và đã có hành vi gì trong quá trình tháo dỡ.

Nếu có căn cứ cho thấy chủ nhà trực tiếp thỏa thuận, biết công việc được thực hiện theo thỏa thuận đó, không phản đối và chỉ phủ nhận sau khi công việc hoàn thành, đây là tình tiết cần được xem xét nghiêm túc.

Theo luật sư Cường, khi giải quyết tranh chấp phải nhìn vào toàn bộ hành vi của các bên để xác định ý chí thực tế, thay vì chỉ dựa vào lời khai được đưa ra sau khi tranh chấp phát sinh. Nếu hợp đồng dịch vụ được xác định đã giao kết và đội thợ thực hiện đúng nghĩa vụ thì về nguyên tắc, bên sử dụng dịch vụ phải thanh toán theo thỏa thuận.

Một vấn đề khác cũng được luật sư lưu ý là người giao việc phải có quyền thuê đội phá dỡ. Với công việc làm thay đổi hoặc chấm dứt sự tồn tại của tài sản, đội thợ không nên chỉ xác định ai thuê mình mà cần kiểm tra người đó có quyền quản lý, sử dụng hoặc được ủy quyền hay không.

Bởi nếu người giao việc không có quyền, đội thợ có nguy cơ không đòi được tiền từ đúng người có nghĩa vụ thanh toán. Trong trường hợp phá dỡ tài sản mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu hoặc người có quyền hợp pháp, còn có thể phát sinh tranh chấp về bồi thường thiệt hại và tùy tính chất, mức độ, hậu quả có thể đặt ra trách nhiệm pháp lý khác.

Từ đó, luật sư khuyến nghị đội phá dỡ nên lập "hồ sơ giao dịch" ngay khi nhận việc, gồm thông tin người thuê, nội dung thỏa thuận, giá tiền, phạm vi công việc, thời gian thực hiện, phương thức thanh toán và hình ảnh quá trình thi công. Những tài liệu thể hiện việc bàn giao mặt bằng, giám sát công việc và yêu cầu thanh toán cũng cần được giữ lại.

Với những công việc như sửa chữa, cải tạo, tháo dỡ nhà, các bên vẫn nên lập hợp đồng bằng văn bản để tránh tranh chấp. Trường hợp giao dịch qua tin nhắn hoặc email, nội dung cần rõ người giao kết, công việc, giá tiền và trách nhiệm thanh toán; đồng thời phải giữ dữ liệu gốc để có cơ sở chứng minh khi cần.

Đối với vụ việc đang được xác minh tại Hà Nội, việc xác định nghĩa vụ thanh toán cuối cùng vẫn phải dựa trên toàn bộ chứng cứ về người giao kết, nội dung thỏa thuận, quá trình phá dỡ và các dữ liệu điện tử liên quan. Chỉ khi những yếu tố này được làm rõ mới có thể xác định chính xác trách nhiệm pháp lý của từng bên.