Vụ sông Cha kêu cứu: Dân mất đất canh tác, ai đền?

Đất bị sạt lở xuống sông, người dân chưa được bồi thường, hỗ trợ.

Có nhà mất toàn bộ đất canh tác

Với người dân sống dọc sông Krông Nô (còn gọi sông Cha, chảy qua địa phận tỉnh Đắk Lắk và Lâm Đồng), đất đai không chỉ là tài sản mà còn là nguồn sống của cả gia đình. Thế nhưng, qua nhiều năm, sạt lở liên tiếp xảy ra khiến những thửa đất sản xuất dần bị dòng sông cuốn trôi. Có gia đình mất gần như toàn bộ diện tích canh tác, có hộ chỉ còn lại vài sào đất.

Ông Đặng Xong (78 tuổi, trú thôn Đức Xuyên, xã Quảng Phú, tỉnh Lâm Đồng) cho biết, gia đình từng có 2,5ha đất sản xuất ven sông. Tuy nhiên, qua nhiều năm sạt lở, diện tích đất liên tục bị cuốn trôi. Gia đình ông đã trải qua 4 đợt bồi thường, nhưng tổng diện tích được đền bù mới khoảng 4 sào, với số tiền hơn 200 triệu đồng. Phần đất bị sạt lở từ năm 2009 đến nay vẫn chưa được giải quyết.

Ông Đặng Xong xót xa khi đất sản xuất càng ngày bị thu hẹp.

Theo ông Đặng Xong, gia đình sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Khi đất bị cuốn xuống sông, nguồn thu nhập cũng mất theo. Số tiền đã nhận không đủ để mua lại đất canh tác. Ông mong muốn các cấp có thẩm quyền xem xét, hỗ trợ để gia đình có điều kiện mua đất sản xuất, ổn định cuộc sống.

Cùng cảnh ngộ, ông Huỳnh Đắc Long (xã Quảng Phú) cho biết, gia đình từng có khoảng 3,5ha đất sản xuất ven sông Krông Nô. Sau nhiều năm sạt lở, phần lớn diện tích đã bị cuốn trôi, hiện chỉ còn hơn 2 sào đất trồng bắp.

Theo ông Long, trước năm 2012, gia đình được Công ty Thủy điện Buôn Kuốp hỗ trợ, bồi thường qua hai đợt. Tuy nhiên, từ đó đến nay, khoảng 8 sào đất tiếp tục bị sạt lở nhưng chưa được giải quyết. Gia đình đã nhiều lần kiến nghị chính quyền địa phương và doanh nghiệp. “Tiền bồi thường, hỗ trợ chỉ đủ ‘đi chợ mua mắm’”, ông Long chia sẻ.

Bà Dương Thị Bông (thôn Đức Xuyên, xã Quảng Phú, Lâm Đồng) xót xa nhìn đất bị mất dần.

Sạt lở lấn sâu 300m, đền bù vẫn giậm chân tại chỗ

Theo UBND xã Nam Ka, địa phương ghi nhận 8 điểm sạt lở dọc sông Krông Nô, trong đó các khu vực bị ảnh hưởng nghiêm trọng tập trung tại Tổ tự quản số 2 và số 3, buôn Plao Siêng.

Ông Nguyễn Chí Luận, Chủ tịch UBND xã Nam Ka cho biết, nguyên nhân gây sạt lở bờ sông Krông Nô đang được các cơ quan chuyên môn đánh giá, xác định. Đối với công tác bồi thường, hỗ trợ thiệt hại do sạt lở, từ trước đến nay, chỉ có Công ty Thủy điện Buôn Kuốp là đơn vị thực hiện chi trả cho người dân. Tuy nhiên, từ năm 2019 đến nay, vẫn còn 35 hộ dân thuộc các đợt bồi thường trước chưa được giải quyết dứt điểm.

Trước những kiến nghị của người dân, vừa qua, UBND xã Nam Ka đã làm việc với Công ty Thủy điện Buôn Kuốp để thống nhất phương án xử lý các tồn đọng trong công tác bồi thường, hỗ trợ. Cụ thể, hai bên thống nhất giải quyết các trường hợp thuộc đợt 7 trên địa bàn xã Ea Rbin (cũ), đợt 3 trên địa bàn xã Nam Ka (cũ); đồng thời triển khai đo đạc, lập bản đồ địa chính và cắm mốc ranh giới sạt lở phục vụ công tác bồi thường đợt 8.

Tại buổi làm việc, Công ty Thủy điện Buôn Kuốp cam kết sẵn sàng tạm ứng toàn bộ kinh phí để UBND xã Nam Ka và các đơn vị liên quan triển khai những công việc trên sau khi được UBND tỉnh chấp thuận. Tuy nhiên tới nay, công tác hỗ trợ cho các hộ dân mất đất vẫn chưa được giải quyết.

Trong khi sạt lở ngày càng diễn biến phức tạp, có nơi lấn sâu vào đất liền khoảng 200-300m, vượt xa phạm vi sạt lở đợt 7. "Tuần tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng sẽ làm việc với các đơn vị liên quan về công tác bồi thường, hỗ trợ cho người dân", ông Luận thông tin.

Trên sông Krông Nô có hoạt động của thủy điện.

Còn tại xã Quảng Phú, ông Ngân Thanh Hải, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết Công ty Thủy điện Buôn Kuốp đã thực hiện 5 đợt hỗ trợ, bồi thường. Tuy nhiên, đến đợt thứ 6, vẫn còn khoảng 66 hộ dân với tổng diện tích bị ảnh hưởng khoảng 3,92ha chưa được giải quyết.

Theo ông Hải, phía doanh nghiệp cho rằng pháp luật hiện hành chưa có quy định cụ thể về bồi thường thiệt hại do sạt lở nên công ty không có cơ sở pháp lý để tự thỏa thuận chi trả cho người dân. Đây là một trong những vướng mắc khiến việc giải quyết quyền lợi cho các hộ dân kéo dài.

Chưa hết, theo ông Ngân Thanh Hải, nguyên nhân gây sạt lở bờ sông Krông Nô đã được các cơ quan chức năng nghiên cứu, đánh giá từ năm 2020, xác định 6 nhóm gồm: hoạt động xả nước của các nhà máy thủy điện; khai thác cát; quy luật vận động tự nhiên của dòng chảy; đặc điểm địa chất ven sông; biến đổi khí hậu và các hoạt động của con người.

“Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa xác định được tỷ lệ tác động của từng nguyên nhân. Đây là khó khăn lớn trong việc xác định trách nhiệm bồi thường, hỗ trợ cho người dân”, ông Hải cho biết.

Tàu hút cát tiến sát bờ sông bị sạt lở nghiêm trọng.

Trong khi đó, hoạt động khai thác cát trên sông Krông Nô vẫn diễn ra, địa phương khó quản lý. Theo lãnh đạo UBND xã Quảng Phú, từ đầu năm 2026, địa phương đã đề nghị các doanh nghiệp xác định tọa độ được cấp phép, cao độ lòng sông, chiều sâu khai thác và thả phao phân định ranh giới khu vực được phép hoạt động. Tuy nhiên, đến nay qua kiểm tra, các doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ những nội dung này.

UBND xã Quảng Phú cho biết địa phương thiếu nhân lực chuyên môn và phương tiện như ca nô, tàu thuyền để kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác cát. Nhiệm vụ hiện được giao cho Phòng Kinh tế và Công an xã phối hợp thực hiện, nhưng nhân sự còn mỏng, khối lượng công việc lớn; cán bộ cũng chưa được đào tạo chuyên sâu về quản lý khoáng sản và xử lý vi phạm.

Trước tình hình trên, UBND xã Quảng Phú kiến nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì kiểm tra liên ngành, đo đạc, xác định tọa độ, ranh giới được cấp phép, cao độ lòng sông và chiều sâu khai thác; đồng thời yêu cầu doanh nghiệp thả phao phân định khu vực hoạt động. Địa phương cũng đề nghị làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm quản lý để có cơ sở chủ động giám sát, xử lý vi phạm.

Liên quan đến tình trạng sạt lở sông Krông Nô, PV Báo Tiền Phong đã gửi câu hỏi đến Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND tỉnh Lâm Đồng theo quy định để nắm rõ nguyên nhân, trách nhiệm quản lý và phương án giải quyết những kiến nghị của người dân. Tuy nhiên, sau hơn 3 tháng, báo vẫn chưa nhận được văn bản trả lời từ các cơ quan này. Trao đổi với phóng viên, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết đơn vị đang kiểm tra, rà soát các nội dung được đề nghị làm rõ.