Vựa đồng nát và hiểm họa '3 trong 1'

Điển hình như tại cơ sở của bà L trong khu tập thể Nguyễn Công Trứ, mặt hàng chủ lực bao gồm nhựa, nilon, sắt thép và xốp được chất đống không phân khu, thiếu các tấm che chắn ngăn nhiệt hay vách ngăn cháy lan. Đáng lo ngại hơn, hầu hết các điểm thu mua như thế này hoạt động theo mô hình "3 trong 1": Vừa là kho chứa, vừa là nơi sơ chế, vừa là nơi ở và nấu ăn của chủ cơ sở. Điều này đồng nghĩa với việc các nguồn nhiệt từ bếp gas, bếp từ hay việc thắp hương thờ cúng luôn hiện hữu ngay sát cạnh những vật liệu dễ bắt lửa.

Các cơ sở thu gom rác tái chế không bảo đảm quy định vẫn đang tồn tại, len lỏn trong các khu dân cư. Ảnh: Xuân Nhi

Thực tế đã chứng minh, đây chính là những "ngòi nổ" sẵn sàng bùng phát bất cứ lúc nào. Bài học đau xót từ vụ cháy lán tạm thu gom phế liệu tại xã Tứ Hiệp vào cuối năm 2023 vẫn còn nguyên giá trị cảnh báo. Chỉ vì một sơ suất nhỏ trong quá trình ép phế liệu làm phát nổ bình xịt tóc, ngọn lửa đã tước đi sinh mạng của 3 mẹ con trong một gia đình. Gần đây nhất, vào tháng 3-2025, một vụ hỏa hoạn kèm nhiều tiếng nổ lớn từ các bình áp lực đã xảy ra tại bãi phế liệu gần đại lộ Thăng Long gây náo loạn cả khu vực dân cư trong đêm tối.

Tại phường Kim Liên, các cơ sở thu gom phế liệu tại ngõ Trường Chinh hay ngõ Phương Mai đều nằm xen kẽ trong các khu dân cư lâu đời. Hệ thống điện tại đây thường được câu mắc tạm bợ để phục vụ việc cân phế liệu, chạy xuyên qua những đống giấy vụn khô khốc. Chỉ cần một tia lửa từ chập điện, toàn bộ cửa hàng có thể biến thành một ngọn đuốc khổng lồ. Nỗi ám ảnh này từng hiện hữu qua vụ cháy bãi tập kết phế liệu dọc đường Võ Văn Kiệt vào cuối năm 2024, tạo cột khói đen cao hàng chục mét khiến người dân kinh hãi.

"Điểm mù" cứu hỏa trong ngõ sâu

Khi nhìn vào danh sách các cơ sở tại phường Ô Chợ Dừa, chúng ta thấy các cơ sở thu gom phế liệu nằm sâu trong các hẻm nhỏ thuộc ngõ Thịnh Hào 1, ngõ Hào Nam... Đây thực sự là những "điểm mù" đối với xe chữa cháy chuyên dụng. Trong trường hợp xảy ra hỏa hoạn, việc tiếp cận hiện trường rất khó khăn, nếu không muốn nói là bất khả thi trong những phút đầu vàng ngọc.

Hoạt động các điểm thu gom rác tái chế tự phát kéo theo nhiều hệ lụy. Ảnh: Xuân Nhi

Vụ cháy tại cơ sở phế liệu trên phố Bắc Cầu vào đầu năm 2026 là một ví dụ nhãn tiền. Ngọn lửa bùng phát từ kho phế liệu rộng 100m² đã nhanh chóng lan sang và làm hư hỏng nặng hai nhà dân liền kề trước khi lực lượng chức năng có thể tiếp cận được hiện trường chật hẹp.

Khi phế liệu nhựa bốc cháy, chúng tạo ra khói độc chứa nhiều hợp chất nguy hiểm và nhiệt độ cao kỷ lục, dễ dàng làm biến dạng cấu trúc của các ngôi nhà dân liền kề. Tâm lý bất an khiến cư dân sống quanh các vựa đồng nát tại đường Nguyễn Văn Giáp hay đường Vũ Quỳnh luôn trong trạng thái lo âu mỗi khi đi ngủ. Việc để các cơ sở này tồn tại tự phát, không có trang thiết bị phòng cháy, chữa cháy cơ bảnlà một sự đánh cược quá lớn với sự an toàn của cộng đồng. Đã đến lúc chính quyền cần có biện pháp mạnh tay hơn để "nhổ bỏ" những ngòi nổ chậm này ra khỏi không gian sống của người dân.