Vun đắp tinh thần hiếu học

Ở Khánh Hòa, nhiều gia đình và dòng họ đã và đang âm thầm nuôi dưỡng tinh thần hiếu học bằng những việc làm giản dị nhưng đầy ý nghĩa: Treo bằng khen, giấy chứng nhận kín tường nhà; dành dụm từng phần thưởng để khích lệ con cháu đến trường; mở lớp dạy chữ và văn hóa dân tộc... Nhiều năm qua, các gia đình, dòng họ kiên trì gieo mầm tri thức, tạo nền tảng vững chắc cho con cháu và lan tỏa tinh thần học tập trong cộng đồng, để hiếu học trở thành nét đẹp bền bỉ qua nhiều thế hệ.

Những mái nhà gieo mầm hiếu học

Bước vào căn nhà cấp 4 trên đường Lê Hồng Phong, phường Nam Nha Trang của gia đình ông Đỗ Chí Kiên, điều khiến chúng tôi chú ý đầu tiên là khoảng 30 tấm bằng khen, giấy khen và hơn 50 huy chương được treo ngay ngắn trong phòng khách. Mỗi tấm giấy, mỗi chiếc huy chương đều gắn với một câu chuyện riêng mà ông Kiên nhớ rất rõ. “Mỗi lần trong nhà có thêm bằng khen hay huy chương mới, tôi thấy vui vì những cố gắng của các thành viên đã được ghi nhận”, ông Kiên nói.

Gia đình ông Đỗ Chí Kiên bên những bằng khen, giấy khen. (Ảnh gia đình cung cấp)

Ông Đỗ Chí Kiên (thứ 2 từ phải qua) nhận bằng khen của UBND tỉnh tại hội nghị biểu dương và đánh giá các mô hình học tập tiêu biểu do Hội Khuyến học tỉnh tổ chức.

Nhiều năm qua, gia đình ông Kiên được xem là một trong những gia đình tiêu biểu trong xây dựng mô hình gia đình học tập. Hiện nay, ông sống cùng mẹ và chăm sóc 3 cháu ruột (1 cháu học lớp 12; 2 cháu học lớp 9) khi bố mẹ các cháu đi làm xa. Nhiều năm liền, các cháu đều đạt học sinh giỏi. Với kinh nghiệm làm công tác thư viện, hiểu rõ tầm quan trọng của việc đọc và học, ông đã khơi dậy niềm say mê đọc sách để các cháu tự tìm tòi, mở rộng kiến thức. Ngoài giờ học, các cháu còn được ông khuyến khích học đàn, vẽ tranh, chơi thể thao. Ông chia sẻ, điều quan trọng nhất là tạo cho con trẻ một nền tảng vững vàng từ gia đình; người lớn phải là tấm gương để các cháu noi theo. Bên cạnh đó, ông còn dành nhiều tâm huyết cho việc phát triển văn hóa đọc trong trường học. Những sáng kiến của ông tại Trường Tiểu học Phước Tân (phường Nha Trang) đã mang lại hiệu quả thiết thực, trong đó có sáng kiến áp dụng hình thức sân khấu hóa để giới thiệu sách cho học sinh, đoạt giải ba Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh lần thứ IX và nhận nhiều bằng khen của các bộ, ngành. Mới đây, tại hội nghị biểu dương và đánh giá các mô hình học tập tiêu biểu do Hội Khuyến học tỉnh tổ chức, gia đình ông được vinh dự nhận bằng khen của UBND tỉnh vì có thành tích xuất sắc trong phong trào thi đua khuyến học, khuyến tài.

Ông Cao Điệp Phới được cháu hướng dẫn chỉnh sửa văn bản trên máy tính.

Rời Nha Trang, chúng tôi tìm về thôn Giải Phóng, phường Ba Ngòi, nơi gia đình ông Cao Điệp Phới từ lâu đã được người dân Raglai nhắc đến như một gia đình mẫu mực, hiếu học. Trong căn nhà giản dị, ông Phới kể chuyện các con bằng niềm tự hào. Ngoài người con trai đầu bị khuyết tật bẩm sinh, 3 người con gái của ông đều được học hành đến nơi đến chốn. Hiện nay, 2 người làm trong ngành y tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Cam Ranh và Trạm Y tế phường Ba Ngòi, một người công tác tại Đảng ủy phường Ba Ngòi.

Chị Mấu Thị Vy Hường - con gái đầu của ông Phới xúc động kể: "Nhà nghèo, mẹ tôi làm nương rẫy lo cái ăn cho con, bố làm công chức nhà nước, luôn đồng hành và khuyến khích chị em trong nhà nỗ lực học để có cuộc sống ấm no hơn. Nhờ chịu khó học tập, giờ đây, chị em tôi đã có công việc, cuộc sống ổn định. Tôi thấy mình thật sự may mắn khi có người cha có tinh thần cầu tiến trong việc học như ông”. Tinh thần hiếu học của gia đình ông còn là tấm gương cho con cháu trong dòng họ noi theo. Đến nay, dòng họ có 6 người tốt nghiệp đại học, 6 người tốt nghiệp cao đẳng và 2 người tốt nghiệp trung cấp. Điều khiến mọi người xúc động hơn cả là tinh thần học tập trong gia đình. Ông Phới dạy con, cháu học viết tiếng Raglai; con cháu hướng dẫn ông sử dụng máy tính, đọc báo, soạn thảo văn bản. Ông còn mở lớp dạy tiếng Raglai, dạy đánh mã la cho thanh thiếu niên trong vùng với mong muốn lớp trẻ vừa học chữ, vừa hiểu và yêu văn hóa dân tộc mình.

Lan tỏa trong dòng tộc

Một ngày theo chân Ban Khuyến học dòng họ Trần thôn Đồng Bé, xã Diên Thọ đi trao quà cho các học sinh đạt thành tích cao, chúng tôi gặp em Nguyễn Ngọc Như Ý - học sinh lớp 8 Trường THCS Nguyễn Du (xã Diên Thọ), bị liệt từ năm 5 tuổi nhưng nhiều năm liền luôn đạt danh hiệu học sinh giỏi, xuất sắc. Ngồi trên chiếc xe lăn trước sân nhà, cô bé có phần rụt rè khi gặp người lạ. Nhận phần quà từ Ban Khuyến học dòng họ Trần trao cho con mình, bà Nguyễn Thị Nhâm xúc động kể, chồng bà làm công nhân nuôi cả gia đình, còn bà ở nhà chăm sóc và đưa đón con đi học. Tuy cuộc sống còn nhiều khó khăn nhưng gia đình bà luôn cố gắng tạo điều kiện tốt nhất để Như Ý được đến trường. “Bé Ý rất ham học. Dòng họ Trần biết hoàn cảnh gia đình nên năm nào cũng động viên, trao học bổng cho cháu. Tuy phần quà không lớn nhưng là nguồn động viên tinh thần giúp bé Ý có thêm tinh thần học tập, còn gia đình có thêm động lực vượt qua khó khăn”, bà Nhâm chia sẻ.

Dòng họ Trần thôn Đồng Bé trao học bổng cho em Như Ý.

Dòng họ Trần thôn Đồng Bé trao học bổng cho các cháu đạt thành tích tại nhà thờ họ Trần.

Em Như Ý là một trong hàng trăm người con cháu trong dòng họ Trần được quan tâm động viên, khuyến khích học tập. Ông Trần Văn Thuận - Trưởng tộc họ Trần thôn Đồng Bé chia sẻ: “Ở vùng quê này, làm nông là nghề chính nên cuộc sống luôn vất vả. Là những người đi trước, chúng tôi hiểu chỉ có học mới thay đổi được tương lai, không chỉ cho thế hệ trẻ của dòng tộc mà cả cộng đồng, đất nước. Vì thế, năm 2013, chúng tôi thành lập Ban Khuyến học của dòng họ để hỗ trợ phần nào cho các cháu. Mỗi năm, vào dịp giỗ tổ, dòng họ đều tổ chức khen thưởng để khích lệ con cháu học tập, bình quân khoảng 40 học sinh, sinh viên”. Bên cạnh đó, dòng họ còn quan tâm hỗ trợ các trường hợp có hoàn cảnh khó khăn để không em nào phải bỏ học giữa chừng. Theo ông Thuận, sắp tới, dòng họ Trần ở thôn Đồng Bé dự định sẽ vận động các giáo viên nghỉ hưu trong dòng họ mở lớp phụ đạo hè ngay tại nhà thờ họ. Những lớp học ấy không chỉ bồi dưỡng kiến thức mà còn nhằm nuôi dưỡng tinh thần hiếu học cho thế hệ trẻ.

Ông Lê Đình Duận cùng thành viên Ban Khuyến học dòng họ Lê Đình trao đổi để chọn con cháu trao học bổng trong năm học tới.

Ở thôn Quảng Đức, xã Cam Hiệp, Ban Khuyến học dòng họ Lê Đình đã duy trì hoạt động hơn 23 năm qua. Từ phong trào khuyến học bền bỉ, nhiều thế hệ con cháu trong dòng họ đã thành đạt. Dòng họ hiện có 1 tiến sĩ, 3 thạc sĩ và gần 20 thầy cô giáo đang giảng dạy tại các trường học. Ông Lê Đình Duận - Trưởng Ban Khuyến học dòng họ cho biết, riêng giai đoạn 2021 - 2025, ban đã trao 125 suất thưởng với tổng kinh phí khoảng 75 triệu đồng cho học sinh, sinh viên trong dòng họ. Điều đặc biệt ở dòng họ Lê Đình là không chỉ con cháu học giỏi mới được nhận quà. Những học sinh có học lực trung bình cũng được tặng sách vở, bút viết như một cách động viên để các em cố gắng hơn trong năm học sau.

Từ những mái nhà nhỏ đến các dòng họ ở khắp làng quê, phố thị, tinh thần hiếu học vẫn đang được âm thầm vun đắp mỗi ngày. Như một dòng chảy bền bỉ qua nhiều thế hệ, những gia đình, dòng họ đã lặng lẽ gieo mầm tri thức bằng sự hy sinh, chắt chiu và niềm tin vào con chữ. Chính từ những điều giản dị ấy, phong trào khuyến học, khuyến tài ngày càng lan tỏa, trở thành nét đẹp văn hóa trong đời sống hôm nay.