Vùng cao chủ động tích nước cho mùa khô

Mùa khô 2026 - 2027 được dự báo gay gắt hơn do ảnh hưởng của El Nino. Tại các xã vùng cao thượng nguồn sông Chảy ở Lào Cai, nước dự trữ ở một số thôn đã vơi ngay đầu mùa. Trước nguy cơ thiếu nước kéo dài, các địa phương đang rà soát nguồn cấp, chuẩn bị phương án cấp nước dự phòng và vận động người dân tích trữ, sử dụng nước tiết kiệm.

Nước dự trữ vơi ngay đầu mùa khô

Chiếc téc nước 5 m³ của gia đình anh Giàng Seo Phừ - Trưởng thôn Dìn Chin, xã Pha Long đã cạn. Anh Phừ cho biết, cả nhà giờ chỉ còn nước trong chiếc téc nước 1 m³. Ở Dìn Chin, tình trạng thiếu nước thường bắt đầu từ tháng 10 năm trước, đến tháng 5, có năm sang tháng 6 năm sau. Tuy nhiên năm nay, ít mưa, nước để dành cũng vơi sớm hơn.

Anh Phừ dẫn chúng tôi đến một bể nước chung của thôn. Quanh bể chằng chịt dây điện và ống bơm của các hộ. Mạch nước chảy về chậm, người dân thay phiên nhau canh, đợi nước dâng đủ mới bật máy. Có khi chờ suốt đêm cũng chỉ bơm được chừng 1 m³ nước.

Ở thôn Lùng Sán Chồ, xã Pha Long, nhiều bể nước của các hộ đã vơi quá nửa. Anh Vàng Seo Pao - Trưởng thôn cho biết, người dân chủ yếu hứng nước mưa để dành và dẫn nước từ các mạch tự nhiên về dùng. Năm nay mưa ít, nước trong bể vơi dần, trong khi nguồn bổ sung cũng khan hiếm. Gia đình bà Nùng Thị Chấn đã kéo ống từ một mạch nước cách nhà hơn 1 km nhưng tới nhà nước vẫn chỉ nhỏ giọt.

Chuyện thức đêm lấy nước cũng từng diễn ra ở thôn Nàn Sín, xã Sín Chéng. Ông Sùng Seo Hòa - Trưởng thôn cho biết, mạch nước từng đủ dùng quanh năm cho hàng trăm hộ nay đã yếu dần, có thời điểm cạn vào mùa khô. Tháng 2 và tháng 3 thường là lúc khó khăn nhất. Có hôm, người dân phải mang can đi hứng nước từ nửa đêm vì ban ngày gần như không còn nước để lấy.

Ở thôn Giàng Chá Chải, xã Sín Chéng tình trạng thiếu nước còn ảnh hưởng đến sinh hoạt của cô và trò Trường Mầm non Nàn Sín. Có thời điểm, phụ huynh đưa con đến lớp mang theo can nước góp vào bể của trường. Nhà trường từng phải tận dụng cả bể chứa phục vụ phòng cháy để tích nước sinh hoạt.

Cần có phương án phù hợp

Thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô là khó khăn chung của nhiều xã vùng cao thượng nguồn sông Chảy như Pha Long, Sín Chéng, Cao Sơn và Si Ma Cai. Ở vùng núi đá vôi, nước mưa thoát nhanh qua các khe nứt, nhiều mạch nước chảy yếu khi mưa ít. Các khu dân cư phân bố rải rác, có nơi cách xa nguồn, khiến việc dẫn nước về thôn gặp khó khăn.

Theo báo cáo của UBND xã Pha Long, hơn 900 hộ ở 6 thôn thường xuyên thiếu nước sinh hoạt từ 4 - 6 tháng vào mùa khô. Phần lớn trong số 30 công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn của xã là hệ thống tự chảy quy mô nhỏ, phụ thuộc vào lưu lượng nước đầu nguồn. Khi mạch chảy yếu, lượng nước về bể không đủ dùng. Ở một số nơi, công trình xuống cấp, đường ống hỏng khiến việc cấp nước thêm gián đoạn.

Ông Nguyễn Đức Luân - Phó Chủ tịch UBND xã Pha Long cho biết, vào mùa mưa, nước nhanh chóng chảy xuống thấp, chỉ một phần đọng lại trong các hố tự nhiên trên núi. Địa hình dốc, chia cắt khiến xã khó tìm mặt bằng đủ rộng để xây hồ chứa thông thường. Xã đang phối hợp với cơ quan chuyên môn nghiên cứu phương án xây hồ treo, tận dụng địa hình tự nhiên để giữ nước mưa phục vụ mùa khô.

Tại Sín Chéng, ông Viên Đình Hiệp - Chủ tịch UBND xã cho biết, nguồn nước tự nhiên suy giảm vào mùa khô khiến nhiều thôn gặp khó khăn, trong đó có Nàn Sín, Giàng Chá Chải và Mào Sao Chải. Xã đã rà soát các khu dân cư khó khăn về nguồn cấp, vận động người dân tích trữ và sử dụng nước tiết kiệm. Về lâu dài, địa phương trông đợi dự án hệ thống cấp nước sạch khu vực Si Ma Cai sớm hoàn thành, đưa vào vận hành để góp phần giải quyết tình trạng thiếu nước kéo dài.

Theo dự báo của Đài Khí tượng - Thủy văn tỉnh, tổng lượng mưa từ tháng 12/2026 đến tháng 2/2027 ở mức xấp xỉ hoặc thấp hơn trung bình nhiều năm. Theo nhận định của cơ quan khí tượng thủy văn, El Nino có khả năng duy trì cường độ mạnh vào cuối năm 2026 và đầu năm 2027, làm tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước. Nếu mưa ít kéo dài, các thôn vùng cao phụ thuộc vào nước mưa và mạch nước tự nhiên có thể gặp khó khăn hơn về nước sinh hoạt.

Trước tình hình đó, UBND tỉnh yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát các khu dân cư có nguy cơ thiếu nước trong mùa khô 2026 - 2027, sửa chữa công trình cấp nước hỏng và hoàn thiện phương án cấp nước dự phòng. Các địa phương cần kiểm kê nguồn nước sinh hoạt và sản xuất, hướng dẫn người dân tích trữ, sử dụng nước tiết kiệm. Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các địa phương xác định khu vực, đối tượng có thể bị ảnh hưởng theo từng kịch bản để xây dựng phương án ứng phó trên địa bàn tỉnh.

Đủ nước sạch để sinh hoạt là nhu cầu cấp thiết của người dân vùng cao. Dù đã có phương án tích trữ nước nhưng nhiều gia đình vẫn chật vật khi bước vào mùa khô. Về lâu dài, các cơ quan chuyên môn cùng chính quyền địa phương cần khảo sát nguồn nước vào mùa khô, tính toán nhu cầu của từng thôn để có phương án tích trữ và cấp nước phù hợp. Đầu tư công trình cần đi đôi với sử dụng nước tiết kiệm và bảo vệ các mạch nước đầu nguồn.

Mạnh Dũng

Nguồn Lào Cai: https://baolaocai.vn/vung-cao-chu-dong-tich-nuoc-cho-mua-kho-post915144.html