Vườn đá Hoàng Tung - đánh thức bảo tàng địa chất giữa miền di sản Cao Bằng

Những cột đá độc đáo trong vườn đá Hoàng Tung (Cao Bằng). (Ảnh: Chu Hiệu/TTXVN)

Vườn đá Hoàng Tung, thuộc tổ dân phố Nặm Lìn, phường Thục Phán, là một điểm đến đặc biệt trong vùng Công viên địa chất Non nước Cao Bằng.

Nơi đây hấp dẫn du khách bởi quần thể đá vôi kỳ dị được thiên nhiên kiến tạo qua hàng trăm triệu năm - như một bảo tàng địa chất ngoài trời lưu giữ những trang sử xa xưa của Trái Đất.

Tuy vậy, trong khi nhiều điểm di sản của Cao Bằng đã trở thành những cái tên quen thuộc trên bản đồ du lịch, Vườn đá Hoàng Tung vẫn chưa được nhiều du khách biết đến. Đánh thức giá trị của nơi này không chỉ là mở thêm một điểm tham quan, mà còn là đánh thức một phần ký ức của Trái Đất, để những giá trị địa chất, cảnh quan, lịch sử và văn hóa tiếp tục được bảo tồn và lan tỏa.

Kiệt tác được tạo tác qua hàng trăm triệu năm

Đặt chân đến Vườn đá Hoàng Tung, ấn tượng đầu tiên là những khối đá vôi kỳ dị mọc lên giữa một gò đồi thấp tương đối bằng phẳng, xen lẫn khu dân cư. Không gian ấy gợi cảm giác như du khách đang bước vào một khu vườn điêu khắc khổng lồ, nơi bàn tay của tạo hóa thay thế hoàn toàn bàn tay con người.

Những phiến đá vôi dựng đứng, xếp lớp tự nhiên qua hàng triệu năm kiến tạo, tạo nên một cảnh quan địa chất độc đáo. Có những chỏm đá cao trên 20m, rộng hơn 10m, vươn lên như những mũi giáo khổng lồ hướng thẳng lên bầu trời. Trên đỉnh đá là lớp màu nâu đỏ đặc trưng của trầm tích lục nguyên và đá phun trào trẻ hơn thuộc hệ tầng Sông Hiến, nổi bật trên nền đá vôi xám.

Mỗi khối đá lại mang một dáng vẻ riêng. Có nơi những mũi đá nhọn hoắt đứng san sát như một rừng chông. Có cụm đá nối tiếp nhau gợi hình một con khủng long khổng lồ với hàng gai chạy dọc sống lưng. Có những khối đá mồ côi khiến người xem liên tưởng đến hình con rùa, con thú hay những sinh vật kỳ lạ. Cũng chính sự đa dạng ấy mở ra một cuộc chơi thú vị của trí tưởng tượng: mỗi du khách có thể tự tìm cho mình một hình hài và một câu chuyện riêng trong những tác phẩm thiên nhiên.

Bề mặt đá cũng biến đổi không ngừng. Có phiến nhẵn bóng với sắc xám phủ rêu phong, mang vẻ cổ kính; có nơi xù xì, lỗ chỗ bởi vô số hốc nhỏ do quá trình phong hóa kéo dài. Khi ánh nắng thay đổi theo từng thời điểm trong ngày, màu sắc và đường nét của các khối đá cũng biến chuyển, khiến cảnh quan dường như không bao giờ hoàn toàn giống nhau.

Những hình thù kỳ thú ấy không phải sản phẩm của con người mà là kết quả của quá trình phong hóa, hòa tan và xâm thực diễn ra trong tự nhiên suốt hàng triệu năm. Nước mưa và nước ngầm len qua các khe nứt, hòa tan những khoáng chất dễ tan trong đá vôi rồi cuốn chúng đi. Theo thời gian, quá trình ấy bào mòn, bóc tách và tạo nên những cột đá, mũi đá cùng vô số hình thái karst đặc sắc.

Những trang sử địa chất của Trái Đất

Những mảnh đá vôi cao trên 20m, rộng hơn 10m phủ màu nâu đỏ của lục nguyên được hình thành từ sự phun trào của núi lửa phủ lên trên đá vôi đã tạo nên nét hấp dẫn hiếm có của vườn đá Hoàng Tung. (Ảnh: Chu Hiệu/TTXVN)

Giá trị của Vườn đá Hoàng Tung không chỉ nằm ở vẻ đẹp cảnh quan mà còn ở ý nghĩa khoa học đặc biệt. Theo thông tin giới thiệu tại khu vực vườn đá, nơi đây phản ánh một giai đoạn quan trọng trong lịch sử phát triển địa chất của Cao Bằng.

Khoảng 250 triệu năm trước, trong kỷ Trias, quá trình tách giãn lục địa đã hình thành một rift nội lục - dạng biển hẹp kéo dài, có thể hình dung tương tự Biển Đỏ ngày nay. Quá trình này kéo theo hoạt động của nhiều núi lửa ngầm dưới đáy biển cùng sự lắng đọng của các lớp trầm tích, hình thành hệ đá lục nguyên - núi lửa phủ lên nền đá vôi cổ.

Những lớp đá ấy trở thành bằng chứng quan trọng giúp các nhà khoa học nhận diện dấu tích của rift nội lục trong lịch sử địa chất vùng Cao Bằng. Sau đó, qua hàng triệu năm vận động của vỏ Trái Đất, đặc biệt trong khoảng 5 triệu năm trước, các quá trình phong hóa, hòa tan, rửa lũa, bóc mòn và xâm thực tiếp tục diễn ra mạnh mẽ.

Nước mưa thấm qua những khe nứt trong đá vôi bị dập vỡ, từng bước hòa tan vật chất rồi cuốn đi, bóc tách lớp đá phủ bên trên và để lộ những hình thái địa chất đặc sắc. Chính quá trình bền bỉ ấy đã tạo nên diện mạo Vườn đá Hoàng Tung ngày nay.

Có thể nói, mỗi khối đá ở Hoàng Tung giống như một trang sách địa chất. Những đường nét, màu sắc và cấu trúc của đá không chỉ tạo nên vẻ đẹp kỳ thú mà còn giúp con người đọc lại một phần lịch sử hàng trăm triệu năm của Trái Đất. Đó cũng là lý do Vườn đá mang giá trị đặc biệt trong không gian Công viên địa chất Non nước Cao Bằng.

Một bảo tàng thiên nhiên đang chờ được đánh thức

Không cần những công trình nhân tạo cầu kỳ, Vườn đá Hoàng Tung vẫn có sức hấp dẫn riêng. Đến đây, du khách có thể thỏa sức quan sát, tưởng tượng, chụp ảnh và khám phá.

Với người yêu thiên nhiên, đó là một không gian nguyên sơ để tìm kiếm những hình hài thú vị trong từng khối đá. Với người yêu nhiếp ảnh, những cột đá kỳ vĩ trở thành phông nền độc đáo. Còn với những người quan tâm đến địa chất, đây là một lớp học ngoài trời sinh động về karst và lịch sử kiến tạo của vùng Đông Bắc Việt Nam.

Đứng giữa những khối đá sừng sững, lặng nhìn dấu tích của thời gian trên từng vách đá, con người càng cảm nhận rõ sự nhỏ bé của mình trước thiên nhiên. Chính cảm giác ấy tạo nên một giá trị trải nghiệm mà những điểm du lịch thông thường khó có thể mang lại.

Đặc biệt, Vườn đá Hoàng Tung nằm trong không gian tập trung nhiều di sản lịch sử và văn hóa của địa phương. Từ đây, du khách có thể tiếp nối hành trình đến Di tích lịch sử Nặm Lìn - nơi thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh, một “địa chỉ đỏ” ghi dấu bước ngoặt của phong trào cách mạng Cao Bằng. Gần đó còn có Đền Vua Lê, chùa Đà Quận cùng hệ thống hang động và các di tích lịch sử, khảo cổ.

Nếu được kết nối hợp lý, những điểm đến ấy có thể tạo nên một hành trình giàu chiều sâu: từ lịch sử hình thành Trái Đất đến lịch sử dựng nước, giữ nước và truyền thống cách mạng; từ những tuyệt tác địa chất hàng trăm triệu năm tuổi đến các giá trị văn hóa, tâm linh được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đó sẽ không chỉ là một chuyến đi ngắm cảnh mà còn là hành trình khám phá nhiều lớp ký ức của một vùng đất.

Cần đánh thức giá trị bằng hướng phát triển bền vững

Những cột đá độc đáo trong vườn đá Hoàng Tung, tỉnh Cao Bằng. (Ảnh: Chu Hiệu/TTXVN)

Dù sở hữu cảnh quan độc đáo và giá trị khoa học lớn, Vườn đá Hoàng Tung hiện vẫn chưa được đầu tư tương xứng. Hạ tầng phục vụ khách tham quan còn hạn chế; khu vực chưa có đầy đủ bãi đỗ xe, đường dạo, biển chỉ dẫn, điểm ngắm cảnh hay hệ thống thuyết minh chuyên sâu về quá trình hình thành và ý nghĩa địa chất của từng khu vực. Công tác quảng bá cũng chưa tương xứng với tiềm năng.

Ở nhiều vị trí, cây bụi và cỏ dại phát triển um tùm che phủ các phiến đá, khiến du khách khó quan sát trọn vẹn những hình thái địa chất đặc sắc. Đây là một trong những yếu tố làm hạn chế khả năng phát huy giá trị cảnh quan của khu di sản.

Trong bối cảnh du lịch ngày càng hướng tới trải nghiệm, khám phá và tìm hiểu di sản, Vườn đá Hoàng Tung có nhiều điều kiện để trở thành điểm đến phù hợp với du lịch giáo dục, du lịch sinh thái và du lịch trải nghiệm. Tuy nhiên, việc phát triển cần được đặt trên nguyên tắc bảo tồn, tránh bê tông hóa hoặc can thiệp quá mức làm mất đi vẻ nguyên sơ vốn là giá trị cốt lõi của khu vực.

Những hạng mục thiết yếu như đường tiếp cận và đường dạo phù hợp, biển chỉ dẫn, điểm quan sát, bảng thông tin khoa học, hệ thống thuyết minh và các giải pháp bảo vệ cảnh quan có thể được triển khai đồng bộ. Cùng với đó là tăng cường truyền thông, xây dựng sản phẩm trải nghiệm và kết nối Vườn đá với các điểm di sản lịch sử, văn hóa lân cận.

Khi ấy, Vườn đá Hoàng Tung có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi sản phẩm du lịch đặc trưng của Công viên địa chất Non nước Cao Bằng.

Để những “trang sách đá” tiếp tục kể chuyện

Đánh thức Vườn đá Hoàng Tung không đơn thuần là đưa một điểm đến mới lên bản đồ du lịch. Quan trọng hơn, đó là quá trình nhận diện, bảo tồn và kể lại câu chuyện của một di sản thiên nhiên đặc biệt.

Mỗi phiến đá ở Hoàng Tung đã trải qua một hành trình dài hơn rất nhiều so với lịch sử của con người. Những lớp đá, khe nứt, màu sắc và hình thái kỳ dị nơi đây là dấu tích của những biến động địa chất từng diễn ra cách chúng ta hàng trăm triệu năm. Trong khi đó, ngay trên vùng đất ấy, những di tích lịch sử và văn hóa lại lưu giữ câu chuyện của các thế hệ con người.

Sự giao thoa giữa hai dòng thời gian - thời gian địa chất và thời gian lịch sử - chính là sức hấp dẫn riêng của Hoàng Tung.

Nếu được bảo tồn tốt, đầu tư phù hợp và kết nối hiệu quả, Vườn đá hoàn toàn có thể trở thành một điểm dừng chân đáng nhớ trên hành trình khám phá Cao Bằng. Du khách đến đây không chỉ để ngắm những khối đá kỳ thú, mà còn để “đọc” lịch sử Trái Đất qua cảnh quan, lắng nghe những câu chuyện của vùng đất và cảm nhận chiều sâu văn hóa của miền biên viễn.

Bảo tồn và phát huy giá trị Vườn đá Hoàng Tung vì thế cũng là gìn giữ một bảo tàng thiên nhiên vô giá. Để rồi, mỗi người khi đặt chân đến nơi đây có thể nhìn thấy trong những phiến đá tưởng như im lặng một câu chuyện kéo dài hàng trăm triệu năm – câu chuyện về sự vận động không ngừng của Trái Đất và về một miền di sản Cao Bằng đang chờ được khám phá./.