Từ 'thẻ xanh' UNESCO - Cao Bằng mở rộng đường lối đối ngoại của Đảng (Bài cuối)

Từ 2 lần đạt “Thẻ xanh” UNESCO và dấu ấn APGN-8, Công viên địa chất (CVĐC) toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng bước vào giai đoạn phát triển mới: từ tiếp nhận tri thức sang chia sẻ kinh nghiệm, từ ký kết sang triển khai hợp tác, từ quảng bá di sản sang kiến tạo sản phẩm, thị trường và sinh kế. Những hoạt động tại Slovenia, Hy Lạp, Chile; liên kết với CVĐC Cao nguyên đá Đồng Văn; giao lưu văn hóa Việt Nam - Trung Quốc… cho thấy sức mạnh mềm di sản đang được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển bền vững. Bước vào kỷ nguyên mới, Cao Bằng đẩy mạnh ngoại giao đa phương đi vào chiều sâu, đổi mới quản trị, phát huy bản sắc và nâng cao năng lực thích ứng trước những thách thức toàn cầu.

Từ thành viên học hỏi đến chủ thể chia sẻ tri thức

Phụ nữ dân tộc Dao tiền, điểm du lịch cộng đồng bản Hoài Khao, xã Thành Công gìn giữ, phát huy nghề thêu sáp ong để làm các sản phẩm du lịch.

Sau gần 1 thập kỷ (2018 - 2026) tham gia Mạng lưới CVĐC Toàn cầu UNESCO, vị thế của CVĐC Non nước Cao Bằng có bước chuyển biến rõ nét. Những năm đầu, tỉnh chủ yếu tiếp nhận sự tư vấn, hướng dẫn của chuyên gia quốc tế về xây dựng hồ sơ, quản trị, bảo tồn và phát triển bền vững. Đến năm 2025, cán bộ của Cao Bằng tham gia các hoạt động chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm và đóng góp trực tiếp vào công việc, nhiệm vụ chung của mạng lưới.

Tháng 5 - 6/2025, cán bộ Ban Quản lý CVĐC Non nước Cao Bằng tham gia trao đổi, chia sẻ với 2 hoạt động chuyên môn quốc tế. Ông Vi Trần Thùy, khi đó là Giám đốc Ban Quản lý, tham gia đoàn chuyên gia tái thẩm định CVĐC Toàn cầu UNESCO Idrija tại Slovenia, khảo sát di sản, đánh giá công tác bảo tồn, giáo dục, phát triển du lịch và sự tham gia của cộng đồng. Tiếp đó, đại diện Ban Quản lý dự khóa đào tạo về quản lý, phát triển bền vững CVĐC tại đảo Lesvos, Hy Lạp. Qua đó, Cao Bằng vừa tiếp thu kinh nghiệm quản trị tiên tiến, vừa chia sẻ cách huy động chính quyền và người dân bảo tồn di sản gắn với phát triển sinh kế, du lịch bền vững tại một tỉnh miền núi, biên giới Việt Nam.

Những hoạt động trên đánh dấu bước trưởng thành chuyên môn của Cao Bằng, từ tiếp nhận tri thức đến chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn với cộng đồng quốc tế.

Tháng 9/2025, tại Hội nghị quốc tế lần thứ 11 của Mạng lưới CVĐC toàn cầu UNESCO tổ chức ở CVĐC Kutralkura, Chile, Cao Bằng tiếp tục khẳng định vai trò thành viên tích cực. Tại đây, Hội đồng Mạng lưới CVĐC toàn cầu UNESCO đề nghị tái công nhận danh hiệu UNESCO lần thứ 2 đối với CVĐC Non nước Cao Bằng. Đoàn Cao Bằng giới thiệu những kinh nghiệm về bảo tồn làng nghề truyền thống gắn với du lịch bền vững, bảo tồn ngôn ngữ dân tộc thiểu số và phát huy vai trò cộng đồng.

Không gian hợp tác tiếp tục mở rộng sang lĩnh vực nghệ thuật sáng tạo. Trong dự án “Dệt Hy vọng” do CVĐC Kutralkura khởi xướng, tại Chile, thổ cẩm Tày Cao Bằng được trưng bày và kết nối các cộng đồng di sản thế giới. Hơn nửa thế kỷ gắn bó với khung cửi, bà Nông Thị Thược, làng dệt thổ cẩm Luống Nọi (Hà Quảng) chia sẻ: Mỗi hoa văn bông lúa, cánh chim… đều bắt nguồn từ thiên nhiên và cuộc sống. Tôi tự hào khi thổ cẩm Tày góp mặt trong dự án quốc tế, kể câu chuyện về thiên nhiên, đời sống và tri thức của người Tày Cao Bằng đến với bạn bè thế giới, thắp lên khát vọng và tương lai của di sản CVĐC.

Kết nối mạng lưới - mở rộng không gian hợp tác và thị trường

Hai bạn trẻ Vương Thị Trang và Bùi Thị Hoài, lấy văn hoá bản địa nhuộm và dệt vải chàm và nhà sàn người Nùng An để mở dịch vụ homestay Nùng Indigo - Chàm Nùng An, xóm Khào, xã Quảng Uyên.

Uy tín, danh hiệu UNESCO được bồi đắp qua thực hiện cam kết và đóng góp cho mạng lưới đã mở thêm các kênh trao đổi, hợp tác cho Cao Bằng với 241 CVĐC thuộc 51 quốc gia của Mạng lưới CVĐC Toàn cầu UNESCO về khoa học, giáo dục, văn hóa, du lịch và phát triển bền vững.

Tại APGN-8 năm 2024, CVĐC Non nước Cao Bằng ký 4 thỏa thuận hợp tác với các CVĐC Toàn cầu UNESCO: Lạc Nghiệp - Phượng Sơn (Trung Quốc), Khorat (Thái Lan), Haute-Provence (Pháp), Mudeungsan (Hàn Quốc). Tháng 8/2025, Ban Quản lý CVĐC Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng và CVĐC Toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang) ký biên bản ghi nhớ hợp tác quản lý, trao đổi chuyên môn, kết nối tuyến trải nghiệm, quảng bá du lịch và giáo dục di sản. Sự liên kết không chỉ nối hai vùng CVĐC có giá trị quốc tế mà còn mở ra hành trình du lịch liên vùng dựa trên mạng lưới hơn 130 cơ sở đối tác CVĐC. Qua đó, Cao Bằng có điều kiện kéo dài thời gian lưu trú, mở rộng thị trường cho sản phẩm bản địa, đồng thời đưa làng nghề, homestay, cơ sở ẩm thực và sản phẩm OCOP tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị du lịch bền vững cộng đồng.

Không gian hợp tác của CVĐC Non nước Cao Bằng còn được mở rộng qua giao lưu văn hóa biên giới. Tháng 4/2026, Cao Bằng phối hợp tổ chức Chương trình Giao lưu cư dân biên giới Việt Nam - Trung Quốc và Liên hoan tiếng hát dân ca trên sông biên giới tại Khu cảnh quan thác Bản Giốc (Việt Nam) - Đức Thiên (Trung Quốc), hàng nghìn người dân và du khách hai nước cùng tham gia các hoạt động văn hóa, trải nghiệm thác nước hùng vĩ và quảng bá sản phẩm đặc trưng vùng CVĐC. Những làn điệu dân ca Tày, Nùng hòa cùng nghệ thuật dân gian của Quảng Tây (Trung Quốc), các gian hàng OCOP, sản phẩm hương thơm, thổ cẩm, ẩm thực truyền thống… được giới thiệu tới người dân, du khách hai nước, kết nối giao lưu văn hóa với quảng bá du lịch và mở rộng thị trường.

Cao Bằng phối hợp tổ chức Chương trình Giao lưu cư dân biên giới Việt Nam - Trung Quốc và Liên hoan tiếng hát dân ca trên sông biên giới tại Khu cảnh quan thác Bản Giốc (Việt Nam) - Đức Thiên (Trung Quốc).

Bà Đàm Thị Lý, xóm Bản Giốc, xã Đàm Thủy chia sẻ: Lần đầu tiên được hát Then trên dòng Quây Sơn, giữa tiếng vỗ tay của người dân và du khách hai nước, tôi rất tự hào. Dù ngôn ngữ, cách thể hiện có những nét khác nhau nhưng âm nhạc vẫn giúp mọi người gần gũi, hiểu và trân trọng văn hóa của nhau hơn. Mong có những chương trình như thế tiếp tục được tổ chức để nhân dân hai bên tăng cường giao lưu văn hoá, phát triển du lịch.

Đưa sức mạnh mềm văn hóa thành nguồn lực đối ngoại và phát triển xanh

Đến nay, mạng lưới đối tác CVĐC Non nước Cao Bằng phát triển trên 100 thành viên, gồm các homestay, khách sạn, nhà hàng, cơ sở vận tải, làng nghề và điểm du lịch cộng đồng. Mỗi đối tác vừa cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho du khách, vừa cam kết bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc và chia sẻ lợi ích với người dân. Mạng lưới này trở thành mắt xích chuyển hóa các giá trị di sản địa chất, cảnh quan và văn hóa bản địa thành sản phẩm du lịch có trách nhiệm; đồng thời đưa câu chuyện về đất và người Cao Bằng đến với du khách trong nước, quốc tế.

Tại xóm Khào, xã Quảng Uyên, 2 bạn trẻ Vương Thị Trang và Bùi Thị Hoài lựa chọn nghề dệt, nhuộm chàm của người Nùng An để phát triển dịch vụ homestay Nùng Indigo - Chàm Nùng An. Chị Hoài chia sẻ: Chúng tôi không chỉ bán áo, khăn, túi từ vải chàm mà còn tổ chức cho du khách trải nghiệm tạo màu, nhuộm, dệt vải chàm Nùng An và tự tay làm sản phẩm. Qua đó thu hút nhiều du khách, đặc biệt là khách quốc tế trải nghiệm và hiểu văn hóa Nùng An, phụ nữ địa phương có thêm việc làm, thu nhập. Khi sản phẩm được du khách trong nước và quốc tế yêu thích, người trẻ chúng tôi càng tự hào, thấy rõ trách nhiệm giữ nghề, bảo vệ môi trường và phát triển du lịch bền vững trên quê hương.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tô Vũ Ninh cho biết: Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa, ngành xác định phát huy danh hiệu UNESCO và di sản CVĐC Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng gắn với công tác đối ngoại, để đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm trong hội nhập quốc tế. Ngành tiếp tục bảo tồn di sản gắn với xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng; kết nối cảnh quan, văn hóa, làng nghề và đời sống cộng đồng; hỗ trợ các đối tác nâng cao chất lượng dịch vụ, kể câu chuyện di sản địa chất, văn hoá bản địa, bảo vệ môi trường, mở rộng thị trường và giao lưu quốc tế, vừa tạo sinh kế bền vững, gìn giữ bản sắc, vừa quảng bá hình ảnh Cao Bằng, góp phần nâng cao vị thế văn hóa và con người Việt Nam trên trường quốc tế.

Hiệu quả của hướng đi này được phản ánh qua đà tăng trưởng du lịch. Năm 2025, Cao Bằng đón khoảng 2,45 triệu lượt khách, tăng 40,4%; trong đó, khách quốc tế đạt 97.402 lượt, tăng 121,8%; tổng thu khoảng 2.430 tỷ đồng, tăng 76,2%. 7 tháng đầu năm 2026, tỉnh đón gần 1,9 triệu lượt khách, tăng 12%; doanh thu trên 2.124 tỷ đồng, tăng 22,1%;  riêng 6 tháng khách quốc tế 68.337 lượt, tăng 34,1%, cho thấy thương hiệu di sản Cao Bằng ngày càng có sức hút trên trường quốc tế. Tuy nhiên, lượng khách tăng cũng đặt ra những thách thức về sức chứa điểm đến, rác thải, nguy cơ thương mại hóa văn hóa, bảo vệ cảnh quan và phân phối lợi ích. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, vùng CVĐC bao phủ 36/56 xã, phường.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Nhật Lệ cho biết: Tỉnh sẽ kiện toàn, tái cấu trúc Ban Quản lý CVĐC, tổ chức vận hành phù hợp với các xã mới và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời xây dựng chương trình hành động CVĐC Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng giai đoạn 2026 - 2030, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới.

Chương trình tập trung giải quyết những vấn đề dài hạn: bảo vệ nguyên trạng di sản; gìn giữ tiếng nói, nghề truyền thống và tri thức bản địa; kiểm soát sức ép từ tăng trưởng khách; thúc đẩy chuyển đổi số; đào tạo nhân lực; nâng cao năng lực phòng ngừa thiên tai, sạt lở và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là bước cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW và tinh thần “Tuyên bố Cao Bằng” bằng những nhiệm vụ phù hợp với điều kiện địa phương.

Từ những lớp đá lưu giữ lịch sử hơn 500 triệu năm đến làn điệu Then, thổ cẩm, hương thơm, vải chàm Nùng An…, Cao Bằng đang kiến tạo con đường hội nhập bằng bản sắc riêng: lấy di sản làm nền tảng, cộng đồng làm trung tâm, hợp tác đa phương làm động lực, phát triển xanh và bền vững làm đích đến; góp phần lan tỏa hình ảnh Việt Nam hòa bình, giàu bản sắc, chủ động và trách nhiệm.

Đồng chí Lê Hải Hòa, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh: CVĐC toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng không chỉ là di sản của tỉnh mà còn đại diện cho những giá trị thiên nhiên, lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam. Cao Bằng tiếp tục tham gia có trách nhiệm vào Mạng lưới CVĐC Toàn cầu UNESCO; tăng cường học tập, chia sẻ tri thức; thực hiện, lan tỏa “Tuyên bố Cao Bằng”; triển khai hiệu quả các thỏa thuận quốc tế và mở rộng giao lưu cộng đồng, góp phần thực hiện 17 mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc. Qua đó, phát huy sức mạnh mềm di sản, đóng góp vào việc nâng cao vị thế Việt Nam trong hợp tác quốc tế và phát triển bền vững.