Vườn địa đàng giữa đại ngàn Trường Sơn

Nụ cười còn đó nơi vườn địa đàng

Trở lại A’ur (xã A Vương, thành phố Đà Nẵng), tôi không khỏi ngỡ ngàng trước những đổi thay của ngôi làng mà mình từng đặt chân đến cách đây vài năm. Giữa nhịp sống hiện đại và những đổi thay chóng mặt, thật bất ngờ khi A’ur vẫn giữ được nhiều nét nguyên sơ đã bền bỉ tồn tại qua bao thế hệ người Cơ Tu.

Những cái bắt tay vồn vã, những cái ôm ấm áp nhiệt thành, những nụ cười chờ đón, A’ur vẫn như ngày nào: nồng hậu mà giản dị, hồ hởi mà chân thành, bình yên giữa đại ngàn, như thể bỏ quên nhịp sống vội vã ngoài cổng làng. Già làng Alăng Reng như cây đại thụ của làng, nhưng gần gũi và chan hòa như người cha già của hơn 100 nhân khẩu.

A’ur nhìn từ trên cao

Mới cách đây vài năm thôi, A’ur vẫn là một “ốc đảo”, một thế giới tách biệt. Ở đây không có chợ, không có trạm y tế, không có sóng điện thoại, không có điện lưới quốc gia, không có đường giao thông cho phương tiện đi lại. Con đường duy nhất để vào làng là con đường mòn dài gần 20km, qua những cánh rừng dài, qua từng con suối ngày đêm nước chảy, băng qua những ngọn đồi quanh năm mây bao phủ. Thế nhưng, điều níu chân người đến A’ur chính là cái tình của người Cơ Tu: họ đón tiếp khách như người thân trong gia đình. Vẫn già Alăng Reng tỉ mẩn rót từng chén rượu nhỏ, lóc từng miếng thịt ống tre đưa cho từng người. Vẫn A Lăng Eo cùng mấy thanh niên trai tráng hát ca và uống rượu R’lang (rượu sắn hoặc khoai chưng cất trộn với mật ong). Vẫn những mâm cơm nuôi khách đặc trưng chỉ có ở ngôi làng này.

Tự trong mạch nguồn trăm năm của núi đã có sẵn một sức đề kháng để A’ur biết chọn lọc, gìn giữ và phát huy những gì tinh hoa nhất

Ở A’ur, người làng đón khách bằng tất cả sự hồn hậu, vô tư trong nghèo khó của mình. Những người phụ nữ bưng ra từng mâm cơm nhỏ hướng về phía nhà cộng đồng. Trên mâm là bát cơm nấu từ lúa rẫy, cá suối nướng, gà luộc và thịt heo đậm vị ớt. Người làng làm chung, ăn chung và tiếp khách chung như thế bao đời qua. Khách đến, cả làng góp mỗi nhà bát cơm, chén rượu, con cá nướng... nhà nào có đồ ăn, thức uống gì sẽ mang tới để cùng đãi khách, cùng trò chuyện và cùng ăn uống đến no say. Người A’ur nuôi khách không chỉ một bữa, mà nuôi chung đến khi nào khách rời làng.

Người A’ur giờ đã quen với những đoàn khách từ dưới xuôi lên

Ngôi làng trong thung lũng mây trắng vẫn đơn sơ như thế. Khoảnh lúa nước rộng gần 2 ha bên hông làng mỗi năm cho thu hoạch khoảng 40-50 bao lúa. A’ur có khoảng 20 con trâu, bò, vài trăm con gà và vài chục con heo. Đó được xem là tài sản chung của làng khi có việc có thể cúng tế, nuôi khách và chia nhau cùng hưởng. Làng có 24 hộ dân, đời sống tự cung tự cấp. Ở đó, vợ chồng thủ thỉ bên nhau, ông bà truyền dạy con cháu những điều người xưa gửi lại từ núi rừng, người già dặn dò lớp trẻ. Những việc hệ trọng của mỗi gia đình, của cả cộng đồng vẫn được bàn định trong niềm tin vào sự chứng giám của thần linh. Người A’ur vẫn sống nhờ rừng và tôn thờ rừng, họ miệt mài như con ong, hiền hậu như cây như lá, tinh khiết như dòng suối Mơ Rooy và kiên cường như cổ thụ.

Trở mình cho giấc mơ thiên đường

Trở lại A’ur, nụ cười của người làng dường như đầy đặn hơn. Từng biệt lập giữa đại ngàn, nơi thiếu điện, thiếu sóng điện thoại và nhiều điều kiện thiết yếu, A’ur vẫn nhận được sự quan tâm của chính quyền địa phương. Chàng thanh niên Alăng Eo khoe chiếc điện thoại thông minh mới được một đoàn du khách tặng hồi tháng 6. Trong làng cũng có vài người dùng điện thoại “cục gạch”, nhưng với Alăng Eo, chiếc điện thoại thông minh là cả một thế giới mới. Trước đây, mỗi khi có việc khẩn cấp hay ốm đau, người dân phải đi bộ cả ngày đường ra trung tâm xã mới có thể gọi điện thoại. Cuối tháng 8 vừa qua, Viettel lắp đặt trạm thu phát sóng di động ngay tại làng. Trạm 4G đã phát sóng, xóa bỏ hoàn toàn điểm lõm viễn thông, kết nối A’ur với thế giới bên ngoài.

Phụ nữ bưng từng mâm cơm nhỏ về nhà cộng đồng để nuôi chung khách

Cả một thế giới văn minh với những điều mới lạ đã được mở ra. Niềm vui vỡ òa khi sóng điện thoại lần đầu về làng. Giờ đây, tiếng chuông điện thoại vang lên giữa đại ngàn Trường Sơn. Những nụ cười rạng rỡ của bà con khi lần đầu tiên được thực hiện cuộc gọi video nhìn thấy người thân ở xa, trẻ em có thể tiếp cận tri thức qua mạng Internet, chính quyền địa phương thuận tiện hơn trong công tác quản lý và hỗ trợ người dân. Niềm vui của bà con cũng chính là niềm vui của những người đã vượt rừng, vượt dốc để mang kết nối đến A’ur.

Không chỉ sóng điện thoại hay 4G, người làng cũng đã lần đầu tiên nhìn thấy điện sáng. Cuối tháng 1-2026, A’ur chính thức đưa vào vận hành hệ thống điện năng lượng mặt trời ổn định phục vụ đời sống sinh hoạt của đồng bào Cơ Tu vùng biên. Tổng cộng 80 tấm thu năng lượng mặt trời công suất

580 W, 20 pin lưu trữ điện công suất 25 kW, bộ chuyển đổi điện 1 chiều qua điện 3 pha, đường dây hạ thế 3 pha dài 300m, 12 cột thép kéo dây điện…, bảo đảm cung cấp điện 3 pha phục vụ sinh hoạt cho các hộ. Điện về đã làm sáng bừng cả ngôi làng ốc đảo tách biệt. Ông Alăng Phích, Chủ tịch Mặt trận thôn A’ur bộc bạch, A’ur là thôn khó khăn, biệt lập nằm trong khu vực rừng đặc dụng và phòng hộ, cách trung tâm A Vương hơn 25km, hệ thống giao thông chưa phát triển, hiện còn hơn 16km đường bộ vào thôn phải trèo đèo lội suối. Chính vì vậy việc lựa chọn phương án đầu tư hệ thống điện năng lượng mặt trời là giải pháp tối ưu nhất.

Người làng vẫn đang giữ cho A’ur một không gian thuần khiết

Điện đã sáng, sóng điện thoại đã về, nhưng chuyện học chữ vẫn là nỗi trăn trở lớn nhất của người A’ur. Bởi nơi đây vẫn còn nhiều khó khăn. Với phần lớn người dân, việc học chữ còn là điều xa lạ; theo số liệu được cung cấp, gần 70% người dân chưa biết chữ. Nhưng nhiều chương trình mục tiêu quốc gia đã giúp người ở A’ur không còn chịu quá nhiều thiệt thòi. Mấy hôm nay rộn ràng cả làng, bởi 20 đứa trẻ trong làng đang trong độ tuổi đi học được xúng xính áo quần, sách vở mới, để vào ở tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở A Vương mới trong năm học 2026-2027. Tất cả 20 học sinh của làng sẽ được hưởng những chính sách tốt nhất về giáo dục mà Đảng và Nhà nước hỗ trợ cho đồng bào. Đó là điều mà nhiều người ở A’ur chưa từng nghĩ sẽ có được. “Chúng đi học, được Nhà nước cho tiền, cho sách vở, sau này sẽ về giúp A’ur đỡ khổ hơn. Người A’ur chỉ mong được như thế!”, Alăng Lép, một người cha khắc khổ cả đời sống với rừng bộc bạch khi nói về đứa con đang ăn học tại trường nội trú.

Nhưng người A’ur vẫn còn một khó khăn khác phải đối mặt, ấy là chuyện con đường. Muốn vào làng, phải đi bộ vượt rừng gần 20km, vào mùa mưa núi lở nước dâng thì cả ngôi làng gần như biệt lập. Dẫu giờ đã có điện thoại, điện sáng, nhưng khi người làng gặp nạn hoặc có sự cố, cách duy nhất cũng vẫn chỉ là dùng sức người cõng mang. Có một con đường kiên cố để A’ur lưu thông nông sản, để đưa người đi cấp cứu hay thuận lợi lưu thông là điều người làng ao ước. “Có lẽ sẽ sớm thôi, Đảng và Nhà nước sẽ quan tâm đầu tư xây dựng một con đường để con em đi học thuận lợi, để đường vào làng không còn xa cách nữa!”, già làng Alăng Reng hấp háy đôi mắt đầy niềm tin.

Bữa cơm nuôi chung khách được các hộ trong làng góp lại để đãi khách

Sự tách biệt của ngôi làng, vốn từng gắn chặt với rừng, nương náu và gửi trao sự sinh tồn nơi núi rừng, giờ đây lại trở thành một lợi thế để A’ur phát triển du lịch trải nghiệm. Khoảng 2 năm trở lại đây, A’ur trở thành điểm đến được nhiều “phượt thủ” tìm đến. Chính quyền địa phương cũng xây dựng kế hoạch phát triển du lịch, thúc đẩy kinh tế xanh cho A’ur. Hợp tác xã Nông nghiệp Du lịch - Văn hóa Cơ Tu Trường Sơn xây dựng kế hoạch phát triển du lịch của làng; cùng với đó, nhiều đơn vị lữ hành tư nhân kết nối với chính quyền địa phương, đưa du khách tới A’ur.

Người A’ur bây giờ đã quen với những đoàn khách từ dưới xuôi lên, với những hoạt động, phương tiện hiện đại và cả sự “văn minh” rộn ràng, đôi khi ồn ào của máy hát, điện thoại thông minh, loa kẹo kéo... Người làng dẫu còn rụt rè đón nhận nhưng vẫn giữ cho mình những điều nguyên bản trước những biến động của quá trình phát triển. Mấy ngày ở làng, dẫu nhận ra những đổi thay tương đối lớn, tôi vẫn thấy phần bản nguyên ở đó còn đậm đặc, chẳng hề phai nhạt. Người A’ur vẫn nồng nàn tình cảm như thế, vẫn những món ăn từ cá suối, rau rừng, vẫn nuôi, cấy, chăn thả cách làng mấy chục tầm dao quăng để giữ gìn vệ sinh chung, vẫn tập tục nuôi khách đặc trưng chỉ có ở nơi này. Có lẽ chính nếp sống bao đời của núi rừng đã giúp A’ur biết chọn lọc những gì cần giữ, những gì có thể đón nhận giữa nhịp sống hiện đại đang đến ngày một gần.

Khoảng hai năm trở lại đây, A’ur trở thành điểm đến của giới “phượt thủ”

Người làng vẫn đang giữ cho A’ur một không gian thuần khiết nhất của văn hóa bao đời. Chỉ mong giữa những đổi thay đang đến, A’ur vẫn giữ được hình hài, nếp sống và vẻ đẹp ban sơ của mình. A’ur bây giờ có thêm những đoàn khách, điện sáng mỗi đêm, tiếng điện thoại rung reng, nhưng vẫn ríu rít chim rừng, vẫn róc rách suối Mơ Rooy. Lúc rời làng, tôi vẫn được đùm gói một bọc xôi sắn trong lá chuối hoặc ống nứa, cùng cái ôm nồng nàn và lời mời: “Nhớ trở lại A’ur!”.