Vượt đại ngàn nước bạn Lào tìm những người lính chưa trở về

Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, giữa những cánh rừng già trên đất bạn Lào, cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh Nghệ An vẫn lặng lẽ nối dài những cuộc hành quân đặc biệt. Mỗi mùa khô, họ lại vượt núi, băng rừng lần theo từng dấu vết để tìm đồng đội.

Lần theo từng manh mối giữa rừng sâu

Khi màn sương còn phủ kín những bản làng heo hút trên đất Lào, những người lính Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An đã khoác ba lô, mang theo cuốc, xẻng, máy định vị rồi lặng lẽ bước vào rừng. Mỗi ngày mới đều bắt đầu bằng một câu hỏi không ai có thể trả lời trước: "Hôm nay có tìm được các anh không?".

Đã có ba mùa khô liên tiếp làm nhiệm vụ trên đất bạn, Thiếu tá Nguyễn Quốc Đại - cán bộ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An, hiểu rằng không một nguồn tin nào là vô giá trị. "Nguồn tin dù nhỏ đến đâu cũng phải xác minh. Nếu mình bỏ qua thì biết đâu lại bỏ lỡ cơ hội đưa một liệt sĩ trở về với gia đình. Vì vậy, anh em luôn xác định phải đi đến cùng mỗi thông tin nhận được", Thiếu tá Đại chia sẻ.

Người dân Lào cung cấp cho Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An nhiều thông tin quan trọng về hài cốt liệt sĩ.

Người dân Lào cung cấp cho Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An nhiều thông tin quan trọng về hài cốt liệt sĩ.

Không ít lần, cả tổ công tác đi bộ hàng chục cây số xuyên rừng chỉ để kiểm chứng một lời kể. Đường rừng mùa khô vẫn đầy hiểm trở với những con dốc dựng đứng, đá tai mèo sắc như dao, cỏ tranh cứa rớm máu và cái nắng bỏng rát giữa đại ngàn.

Có những ngày, sau nhiều giờ đào bới, thứ họ nhận lại chỉ là đất đá. Hố tìm kiếm được lấp lại cẩn thận, dụng cụ thu dọn, cả tổ lặng lẽ quay về. Những chuyến đi tay trắng nhiều hơn những lần tìm thấy hài cốt, nhưng chưa bao giờ khiến họ chùn bước. "Nếu hôm nay mình dừng lại thì biết đâu dưới lớp đất kia vẫn còn một đồng đội đang chờ được trở về. Vì vậy, anh em luôn động viên nhau kiên trì, quyết tâm đến cùng", Thiếu tá Đại nói.

Thiếu tá Nguyễn Quốc Đại chia sẻ về những lần tham gia công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Lào.

Thiếu tá Nguyễn Quốc Đại chia sẻ về những lần tham gia công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Lào.

Mỗi chuyến đi đều bắt đầu từ một manh mối rất nhỏ. Đó có thể là lời kể của một cụ già từng chứng kiến chiến tranh. Có khi chỉ là thông tin của một người đi săn, một người đào vàng hay người dân phát nương vô tình nhìn thấy chiếc tăng mục nát, đôi dép cao su đã chai cứng hoặc vài vỏ đạn nằm lẫn trong lớp lá rừng khô.

Thiếu tá Cao Xuân Ba - cán bộ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An, vẫn nhớ chuyến tìm kiếm ở vùng rừng giáp ranh hai bản thuộc tỉnh Xiangkhouang (Lào). Người dân báo có hai vị trí nghi chôn cất bộ đội Việt Nam trên hai quả đồi cách xa nhau. Sau gần một ngày băng rừng, tổ công tác mới tiếp cận được hiện trường.

Đêm xuống, mọi người dựng lán giữa rừng. Sáng hôm sau tiếp tục đào tìm. Ngày đầu tiên không có kết quả. Sang ngày thứ hai, họ chỉ phát hiện vài mảnh tăng cùng một số di vật của bộ đội Việt Nam. Những phần mộ, nếu từng tồn tại, có lẽ đã được quy tập từ nhiều năm trước.

Bữa cơm trên đường hành quân tìm hài cốt liệt sĩ trên đất bạn Lào của cán bộ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Nghệ An.

Bữa cơm trên đường hành quân tìm hài cốt liệt sĩ trên đất bạn Lào của cán bộ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Nghệ An.

"Lúc ấy ai cũng tiếc, nhưng rồi vẫn phải tiếp tục hành trình. Công việc này không cho phép mình nản lòng. Nếu dừng lại thì sẽ không còn cơ hội tìm được những đồng đội khác", Thiếu tá Ba nhớ lại.

“4 cùng” để tìm đồng đội

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, rừng già thay đổi từng ngày, những người từng biết nơi chôn cất liệt sĩ ngày một ít đi. Muốn tìm được các anh, trước hết phải có được niềm tin của người dân nước bạn.

Vì thế, nhiều năm qua, cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An luôn kiên trì thực hiện phương châm "4 cùng": Cùng ăn, cùng ở, cùng làm và cùng nói tiếng Lào. Họ cùng bà con phát nương, sửa nhà, làm đường, khám bệnh, cấp thuốc, tặng quần áo, nhu yếu phẩm và tham gia nhiều hoạt động cộng đồng.

Riêng mùa khô 2025-2026, đơn vị đã thực hiện gần 1.000 ngày công dân vận; khám, cấp thuốc miễn phí cho 856 lượt người; trao hơn 1.200 bộ quần áo cùng nhiều nhu yếu phẩm cho người dân các bản làng.

Mỗi vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ đều được lực lượng quy tập khảo sát, đào tìm cẩn trọng, kiên trì.

Mỗi vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ đều được lực lượng quy tập khảo sát, đào tìm cẩn trọng, kiên trì.

Thiếu tá Nguyễn Quốc Đại cho rằng, thành công của mỗi chuyến tìm kiếm bắt đầu từ sự chân thành. “Muốn bà con tin thì trước hết mình phải sống như người trong bản. Phải nói được tiếng Lào, hiểu phong tục, cùng lao động, cùng chia sẻ khó khăn. Khi có niềm tin, bà con sẽ kể cho mình nghe những điều không có trong bất kỳ tài liệu nào”, Thiếu tá Đại bày tỏ.

Nhiều thông tin quý giá về nơi chôn cất liệt sĩ không nằm trong hồ sơ lưu trữ. Chúng được kể lại bên bếp lửa, trong những bữa cơm hay qua ký ức truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Chính những câu chuyện bình dị ấy đã mở ra nhiều cuộc tìm kiếm thành công.

Mỗi lần phát hiện hài cốt, cả tổ công tác đều lặng đi. Từng lớp đất được gạt bằng tay. Từng mẩu xương, chiếc cúc áo, cây bút, chiếc lược hay mảnh tăng mục nát đều được nâng niu như báu vật. Đó không chỉ là những di vật cuối cùng còn sót lại sau hơn nửa thế kỷ, mà còn là hy vọng để một ngày nào đó, các anh được xác định danh tính và trở về với quê hương.

Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An xử lý cẩn thận từng hài cốt để đưa các anh về với đất mẹ.

Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An xử lý cẩn thận từng hài cốt để đưa các anh về với đất mẹ.

Theo Thượng tá Lê Xuân Thế - Chính trị viên Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An, đơn vị đang tiếp tục thực hiện hiệu quả Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, trong đó tập trung nâng cao trình độ tiếng Lào, bám cơ sở, đẩy mạnh công tác dân vận và khai thác tối đa các nguồn tin.

"Còn một liệt sĩ chưa trở về là chúng tôi còn tiếp tục lên đường. Đó không chỉ là nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm và lời tri ân của những người lính hôm nay đối với các thế hệ cha anh đã hy sinh", Thượng tá Lê Xuân Thế khẳng định.

Giai đoạn 2021 - 2025, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An đã tìm kiếm, cất bốc và hồi hương 457 hài cốt liệt sĩ. Riêng mùa khô 2025 - 2026, đơn vị quy tập được 80 hài cốt, hoàn thành chỉ tiêu được giao.

Thu Hiền

Nguồn Tiền Phong: https://tienphong.vn/vuot-dai-ngan-nuoc-ban-lao-tim-nhung-nguoi-linh-chua-tro-ve-post1857281.tpo