World Cup 2026 từng được kỳ vọng sẽ tạo ra gói tác động kinh tế 80 tỷ USD, thực tế đang đi ngược lại?

Ban tổ chức từng kỳ vọng giải đấu năm 2026 sẽ có đóng góp lớn cho nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt đối với ba quốc gia đồng chủ nhà.

Trong một nghiên cứu chung với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) công bố vào tháng 3 vừa qua, Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) dự báo World Cup sẽ tạo ra gói tác động kinh tế trị giá tới 80,1 tỷ USD, trong đó 30,5 tỷ USD đổ thẳng vào nước Mỹ đi kèm với khoảng 185.000 việc làm.

Thế nhưng, ngay trong giai đoạn nước rút cận kề giải đấu, nhiều doanh nghiệp - bao gồm cả những đơn vị tại các thành phố đăng cai - thừa nhận rằng thực tế đang đi ngược lại những kỳ vọng màu hồng này.

Hàng loạt khách sạn báo cáo tỷ lệ lấp đầy phòng thấp hơn nhiều so với dự kiến, trong khi hàng ngàn vé xem bóng đá vẫn rơi vào tình trạng ế ẩm trước làn sóng lo ngại về mức giá vé cắt cổ.

Vijay Dandapani, Chủ tịch kiêm CEO của Hiệp hội Khách sạn Thành phố New York, chia sẻ với tờ Newsweek vào tháng 5 rằng hệ thống khách sạn tại đây từng kỳ vọng sẽ đón thêm 1,2 triệu lượt du khách quốc tế trong thời gian diễn ra giải đấu. Tuy nhiên, lượng đặt phòng thực tế chỉ tăng tối đa 10% so với cùng kỳ năm ngoái và gần một nửa số khách sạn cho đến nay vẫn chưa ghi nhận bất kỳ tín hiệu khởi sắc nào.

Theo dữ liệu từ Đại học Toronto, chi phí vận hành đắt đỏ đã biến thành những khoản lỗ ròng cho các thành phố đăng cai tại 12 trong số 14 kỳ World Cup gần nhất. Một báo cáo độc lập từ công ty bảo hiểm Atradius cũng chỉ ra rằng, tại kỳ World Cup 1994 - giải đấu gần nhất được tổ chức tại Mỹ - các thành phố chủ nhà đã phải gánh chịu tổng mức thiệt hại lên tới 9,3 tỷ USD.

World Cup sẽ tạo ra gói tác động kinh tế trị giá tới 80,1 tỷ USD, trong đó 30,5 tỷ USD đổ thẳng vào nước Mỹ đi kèm với khoảng 185.000 việc làm. (Nguồn: Newsweek)

Nguyên tắc trung lập của FIFA đã bị khai tử?

Theo điều lệ hoạt động, FIFA bắt buộc phải duy trì vị thế trung lập về mặt chính trị. Thế nhưng, trong những tháng chuẩn bị cho World Cup 2026, Chủ tịch FIFA Gianni Infantino lại có thân thiết bất thường với Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Người ta bắt gặp ông xuất hiện trên sân khấu với chiếc mũ lưỡi trai màu đỏ của đội tuyển Mỹ trong hội nghị Hội đồng Hòa bình của Tổng thống, và sau đó trực tiếp trao tặng ông Trump Giải thưởng Hòa bình FIFA vừa mới được thành lập ngay trong lễ bốc thăm chia bảng World Cup.

Những động thái này tạo ra một ấn tượng xấu trong mắt công chúng, khi ông chủ động nhập nhèm giữa nền chính trị thể thao quốc tế với lợi ích của một quốc gia đơn lẻ. Đặc biệt, việc Mỹ đang trong trạng thái xung đột quân sự với Iran là một tiền lệ hiếm hoi: Chưa bao giờ trong lịch sử, một quốc gia đăng cai World Cup lại giao tranh quân sự với một trong những đội tuyển tham gia giải đấu.

Rào cản visa và nỗi sợ hãi ICE

Các quy định nhập cảnh ngặt nghèo của Mỹ hiện cũng đang hứng chịu những làn sóng chỉ trích gay gắt. Việc thắt chặt quy chế cấp thị thực (visa) đồng nghĩa với việc cổ động viên từ nhiều quốc gia tham dự giải đấu gần như bị cấm cửa hoàn toàn. Đối với Iran và Haiti, một lệnh cấm nhập cảnh toàn diện đã được áp dụng đối với khán giả - chỉ có các cầu thủ và ban huấn luyện được phép đặt chân vào Mỹ.

Cơ hội đến sân xem bóng của người hâm mộ từ Senegal và Bờ Biển Ngà cũng là con số không, do quy trình cấp visa du lịch cho công dân các nước này đã bị đình chỉ phần lớn. Đã có lúc, chính phủ Mỹ đưa ra quy định yêu cầu đặt cọc ký quỹ an ninh lên tới 15.000 USD (khoảng 12.874 EUR) đối với du khách từ một số quốc gia, và khoản tiền này chỉ được hoàn lại sau khi họ rời cảnh.

Biện pháp này dù đã được gỡ bỏ cho nhiều người sở hữu vé ngay trước thềm giải đấu, nhưng những chính sách nhập cư cứng rắn của Mỹ cùng Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) đang thổi bùng lên tâm lý bất an. Ngay trước thềm sự kiện, chính quyền Mỹ đã thẳng thừng từ chối loại trừ khả năng tiến hành kiểm tra hoặc bắt giữ người nhập cư ngay trong khuôn viên xung quanh các sân vận động World Cup.

Theo điều lệ hoạt động, FIFA bắt buộc phải duy trì vị thế trung lập về mặt chính trị. (Nguồn: Newsweek)

Có hay không chuyện một tấm vé xem bóng giá 690.000 USD?

FIFA đang áp dụng cơ chế định giá linh hoạt (dynamic pricing), cho phép giá vé biến động chóng mặt theo nhu cầu thị trường. Hệ quả là ngay trong cùng một giai đoạn mở bán, người hâm mộ phải trả những khoản tiền hoàn toàn khác nhau cho hai chỗ ngồi giống hệt nhau.

Chưa dừng lại ở đó, hàng loạt báo cáo cho thấy nhiều người mua dù đã lựa chọn một hạng vé hoặc vị trí cụ thể trong sân vận động, nhưng cuối cùng lại nhận về những tấm vé ở những góc khán đài có tầm nhìn tệ hơn nhiều. Các tổ chức bảo vệ quyền lợi cổ động viên và người tiêu dùng đã cáo buộc FIFA tội trục lợi găm hàng, thiếu minh bạch và áp dụng các chiêu thức bán hàng gian lận, đồng thời gửi đơn khiếu nại chính thức lên Liên minh Châu Âu. Tổng chưởng lý của các bang New Jersey và New York cũng đã chính thức vào cuộc lập hồ sơ điều tra về quy trình bán vé của FIFA.

Tính đến ngày 28/5, chiếc vé rẻ nhất cho trận chung kết hiện có trên trang web của FIFA được niêm yết ở mức 8.625 USD. Một chỗ ngồi ở khu vực dành cho người đi xe lăn có giá tối thiểu là 10.350 USD. Kinh khủng nhất, chỗ ngồi cuối cùng còn sót lại trên hệ thống - nằm ở hàng ghế đầu tiên của khu vực - đang được rao bán với mức giá không tưởng: 690.000 USD.

Bên cạnh kênh bán vé chính thức, FIFA còn tự vận hành nền tảng thị trường chợ đen (resale) của riêng mình và đút túi tới 30% chiết khấu trên mỗi giao dịch. Giới phê bình chỉ trích rằng FIFA đã thành công trong việc biến World Cup thành một câu lạc bộ thượng lưu và gạt phần lớn người hâm mộ bình dân ra rìa giải đấu.

Kỳ World Cup này chứng kiến sự bành trướng quy mô lên tới 48 đội thay vì 32 đội như trước. Hệ quả là số lượng trận đấu sẽ tăng vọt từ 64 lên thành 104 trận. Giới chuyên gia và người hâm mộ lo ngại việc “vơ bèo gạt tép” này sẽ làm pha loãng nghiêm trọng chất lượng chuyên môn của giải đấu.

Bất chấp việc FIFA luôn dùng truyền thông để đánh bóng hình ảnh như một tổ chức tiên phong vì sự bền vững và bảo vệ môi trường, World Cup 2026 cũng đang phải hứng chịu làn sóng chỉ trích nặng nề vì những tác hại khổng lồ đối với hệ sinh thái.

Các nghiên cứu ước tính giải đấu sẽ thải ra hơn 9 triệu tấn khí thải carbon dioxide, chủ yếu bắt nguồn từ khoảng cách địa lý quá lớn giữa các thành phố đăng cai và tần suất dày đặc của các chuyến bay di chuyển. Các tổ chức môi trường đã không ngần ngại gắn mác sự kiện này là kỳ World Cup tàn phá khí hậu khủng khiếp nhất trong lịch sử loài người.

Khủng hoảng này tiếp tục di căn xuống cấp độ địa phương. Nhiều sân vận động được xây dựng ở vùng ngoại ô cách biệt, nơi hệ thống giao thông công cộng gần như là con số không hoặc cực kỳ nghèo nàn. Tại những nơi có mạng lưới tàu điện kết nối, giá vé lại bị đẩy lên mức trên trời.

Các quy định nhập cảnh ngặt nghèo của Mỹ hiện cũng đang hứng chịu những làn sóng chỉ trích gay gắt. (Nguồn: Newsweek)

Một chuyến tàu ngắn từ New York đến Sân vận động MetLife ban đầu được ấn định mức giá lên tới 150 USD (so với mức giá thông thường chỉ khoảng 13 USD).

Trước sự phẫn nộ và biểu tình của người hâm mộ, ban tổ chức cuối cùng đã phải nhượng bộ hạ giá vé xuống còn 98 USD. Dịch vụ xe buýt nhanh (shuttle bus) hiện cũng được điều chỉnh về mức 20 USD, giảm từ mức 80 USD đề xuất trước đó.

Đối với những người chấp nhận tự lái xe đến sân, họ phải đối mặt với mức phí gửi xe đắt đỏ tại nhiều địa điểm. Chúng dao động từ 75 USD đến 300 USD tùy thuộc vào tính chất mỗi trận đấu.

Hiện FIFA chưa công bố doanh thu chính thức từ World Cup 2026, nhưng dự kiến đạt khoảng 9 tỷ USD. Riêng tiền bán vé được kỳ vọng mang về khoảng 3 tỷ USD, cao gấp hơn ba lần mức 930 triệu USD tại World Cup 2022 ở Qatar. Phần doanh thu còn lại đến từ bản quyền truyền hình, các hợp đồng tài trợ, tiếp thị và cấp phép thương mại.

Richard Sheehan, Giáo sư danh dự ngành tài chính, nhận định doanh thu bán vé tăng mạnh có thể giúp tổng doanh thu của FIFA vượt 15 tỷ USD.

“FIFA thu gần như toàn bộ doanh thu, trong khi chuyển phần lớn chi phí cho các nước chủ nhà. Dù thế nào FIFA cũng có lãi”, Victor Matheson, Giáo sư kinh tế thể thao tại trường Holy Cross, nói.