Xã Sì Lở Lầu đẩy khói thuốc ra khỏi bản làng vùng biên

Bác sĩ Trạm Y tế xã Sì Lở Lầu nhắc nhở người nhà bệnh nhân không hút thuốc trong phòng bệnh

Từ chủ trương đến từng bản làng 

Nhận thức rõ tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe, kinh tế gia đình và môi trường sống, UBND xã Sì Lở Lầu đã thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống tác hại của thuốc lá, tổ chức triển khai và đôn đốc các cơ quan, đơn vị thực hiện công tác tuyên truyền, kiểm tra trên địa bàn.

Hằng năm, vào dịp Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá, xã chủ động xây dựng kế hoạch, ban hành các văn bản chỉ đạo, huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị.

Điểm đáng chú ý là công tác tuyên truyền không chỉ hướng tới người hút thuốc mà được triển khai rộng tới gia đình, trường học và cộng đồng. Cán bộ, công chức, viên chức, người đứng đầu các cơ quan được yêu cầu phát huy vai trò gương mẫu; trong khi già làng, trưởng bản và người có uy tín được xác định là lực lượng quan trọng để đưa thông điệp phòng, chống tác hại của thuốc lá đến từng hộ dân. Cách làm này giúp việc vận động không còn là những khẩu hiệu xa lạ mà dần trở thành câu chuyện gắn với sinh hoạt hằng ngày của người dân.

Trường học nói không với thuốc lá

Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Pa Vây Sử, phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được duy trì trong nhiều năm. Theo ông Đồng Xuân Lợi, Phó Hiệu trưởng nhà trường, dù quy trình tổ chức tập huấn chuyên trách có những thay đổi theo cơ cấu quản lý mới, trường vẫn chủ động duy trì công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức, trong đó có pano, áp phích và tuyên truyền trực tiếp.

Với cán bộ, giáo viên, việc không hút thuốc được xác định là một tiêu chí trong xây dựng văn hóa công sở. Riêng khối THCS hiện không có giáo viên hút thuốc. Đối với học sinh, nhà trường nghiêm cấm sử dụng thuốc lá truyền thống cũng như thuốc lá điện tử. Nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá được lồng ghép vào các buổi sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp và hoạt động giáo dục ngoại khóa.

Thuốc lá chứa nhiều chất độc hại, ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài. Ảnh minh họa

Ngay từ đầu mỗi năm học, nhà trường phối hợp với Công an xã tổ chức các buổi tuyên truyền về phòng, chống bạo lực học đường, tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử. Cách làm này vừa cung cấp kiến thức, vừa giúp học sinh nhận diện những nguy cơ có thể xuất hiện trong môi trường học đường. Theo nhà trường, đến nay chưa phát hiện trường hợp học sinh sử dụng thuốc lá.

Đây cũng là một trong những điểm quan trọng trong công tác phòng, chống thuốc lá ở khu vực vùng cao: thay vì chỉ vận động người đã hút thuốc bỏ thuốc, việc giáo dục thế hệ trẻ tránh xa thuốc lá ngay từ đầu được coi là giải pháp lâu dài.

Trạm y tế - nơi những lời nhắc nhở trở thành thói quen

Nếu trường học là nơi hình thành nhận thức cho thế hệ trẻ thì Trạm Y tế xã Sì Lở Lầu lại là một địa điểm trực tiếp giúp người dân hiểu hơn về tác động của thuốc lá đối với sức khỏe. Tại trạm y tế, quy định cấm hút thuốc được thực hiện trong toàn bộ khuôn viên, phòng khám và khu vực điều trị. Các biển "Cấm hút thuốc" được bố trí ở những vị trí dễ quan sát. Không chỉ thực hiện quy định, cán bộ y tế còn chủ động nhắc nhở bệnh nhân và người nhà, đồng thời lồng ghép tư vấn về tác hại của thuốc lá trong quá trình khám, chữa bệnh. 

Anh Phàn Vần Bảy, bản Lao Chải, cho biết mỗi lần đến trạm y tế đều nhìn thấy những biển cấm hút thuốc và được cán bộ y tế nhắc nhở không hút thuốc trong khu vực này. "Trước đây tôi chưa để ý nhiều đến tác hại của thuốc lá. Được cán bộ giải thích, tôi hiểu hút thuốc không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của mình mà còn ảnh hưởng đến những người xung quanh", anh Bảy chia sẻ.

Đưa "bản không khói thuốc" vào đời sống

Một trong những cách làm được Sì Lở Lầu chú trọng là vận động người dân giảm và tiến tới từ bỏ thói quen hút thuốc trong những sinh hoạt cộng đồng. Ở nhiều vùng nông thôn, miền núi, thuốc lá từng xuất hiện trong những dịp tập trung đông người như đám cưới, đám tang, lễ hội. Vì vậy, nếu chỉ cấm hút thuốc tại trụ sở cơ quan hay trường học thì chưa đủ. Sì Lở Lầu lựa chọn cách tiếp cận từ gia đình và cộng đồng.

Các phong trào được triển khai tới từng hộ, từng dòng họ; ông bà, cha mẹ được vận động cùng nhắc nhở con cháu tránh xa thuốc lá từ nhỏ. Nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng được rà soát, bổ sung vào hương ước, quy ước của các bản.

Đặc biệt, mô hình "Bản không khói thuốc" đang tạo ra những chuyển biến đáng chú ý, nhất là tại một số bản có đông đồng bào dân tộc Dao. Theo UBND xã, nhiều bản đã đạt tỷ lệ người dân không hút thuốc rất cao, trong đó có Lả Nhì Thàng, Phố Vây, Xin Chải… Qua đó, tỷ lệ người dân không hút thuốc trên toàn xã được địa phương báo cáo đạt trên 90%. Con số này, nếu được duy trì ổn định, không chỉ phản ánh hiệu quả của công tác tuyên truyền mà còn cho thấy sự thay đổi trong chính nhận thức và hành vi của cộng đồng.

Ở địa bàn vùng biên, nơi các bản làng có những đặc điểm văn hóa, phong tục riêng, việc thay đổi một thói quen đã tồn tại lâu năm không thể chỉ dựa vào các văn bản hành chính. Chính vì vậy, Sì Lở Lầu chú trọng phát huy vai trò của trưởng bản, già làng, người có uy tín và các tổ chức đoàn thể.

Khi những người có tiếng nói trong cộng đồng cùng vận động, thông điệp về tác hại của thuốc lá dễ được người dân tiếp nhận hơn. Đặc biệt, việc vận động không hút thuốc trong đám cưới, đám tang, lễ hội giúp từng bước thay đổi quan niệm rằng thuốc lá là một phần không thể thiếu trong những cuộc gặp gỡ, giao tiếp cộng đồng.

Ông Nguyễn Chí Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Sì Lở Lầu, cho biết địa phương xác định phòng, chống tác hại của thuốc lá là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân và nâng cao chất lượng đời sống văn hóa.

Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Pa Vây Sử coi việc không hút thuốc là một tiêu chí văn hóa công sở bắt buộc

Theo ông Thanh, xã triển khai đồng bộ các giải pháp từ cấp xã đến từng bản; đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào hoạt động tuyên truyền ở cơ sở, gắn với xây dựng đời sống văn hóa và vận động người dân thực hiện nếp sống văn minh.

Mục tiêu không chỉ là tạo ra những khu vực cấm hút thuốc trên giấy mà từng bước hình thành thói quen không hút thuốc ở nơi công cộng và trong gia đình.

Giữ những "vùng xanh" không khói thuốc

Thời gian tới, Sì Lở Lầu tiếp tục duy trì tuyên truyền tới từng bản, từng hộ gia đình; phát huy vai trò của người có uy tín, trưởng bản và các đoàn thể trong vận động nhân dân không hút thuốc, đặc biệt tại đám cưới, đám tang và lễ hội.

Cùng với đó, xã tăng cường kiểm tra, kịp thời ngăn chặn thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá mới xâm nhập địa bàn. Từ trường học đến trạm y tế, từ trụ sở cơ quan đến những bản làng vùng biên, những "vùng xanh" không khói thuốc đang từng bước được mở rộng ở Sì Lở Lầu.

Điều quan trọng hơn cả là sự thay đổi ấy không chỉ đến từ những quy định cấm hút thuốc, mà đang được hình thành từ chính cộng đồng - nơi mỗi gia đình, mỗi người dân cùng trở thành một mắt xích trong việc bảo vệ sức khỏe cho mình và những người xung quanh.

Ở một xã vùng biên, hành trình đẩy lùi khói thuốc vì thế không phải câu chuyện của riêng ngành y tế. Đó là câu chuyện của trường học, gia đình, chính quyền và cả cộng đồng. Khi một bản làng cùng nói "không" với thuốc lá, một thói quen mới cũng đang được hình thành - thói quen sống trong một không gian trong lành hơn.