Xã Toàn Thắng đánh thức tiềm năng nuôi cá dầm xanh

Mô hình sinh kế ở bản nghèo

Về xóm Trăng Tà - địa bàn đầu tiên phát triển mô hình nuôi cá dầm xanh từ hơn 30 năm trước. Dù phát triển theo hướng tự phát nhưng nuôi cá dầm xanh dần trở thành một trong những nguồn thu nhập ổn định cho người dân nơi đây. Với địa hình chủ yếu là đồi núi cao, nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp khá hạn chế, việc trồng trọt của người dân trong xóm gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, chính điều kiện này lại mở ra cơ hội cho phát triển nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là các loài cá đặc sản có giá trị kinh tế cao như cá dầm xanh. Các ao nuôi được đào theo địa hình tự nhiên, vừa tiết kiệm chi phí cải tạo, vừa tận dụng tốt nguồn nước sẵn có.

Người dân xóm Trăng Tà nuôi cá dầm xanh, nâng cao thu nhập cho gia đình.

Một trong những hộ tiêu biểu trong phát triển mô hình này là gia đình ông Bùi Văn Tân. Hiện nay, ông đang nuôi khoảng 300 con cá dầm xanh, với nguồn giống được lấy trực tiếp từ suối Cái (xã Toàn Thắng) - nơi được xem là môi trường sinh trưởng tự nhiên của loài cá này. Nhờ áp dụng phương thức nuôi gối vụ, gia đình ông Tân duy trì nguồn cung ổn định để cung cấp ra thị trường và các vùng lân cận. Loài cá đặc sản này được thị trường ưa chuộng với giá bán dao động từ 250.000 – 350.000 đồng/kg, mỗi con đạt trọng lượng trung bình từ 1,5 – 2,5 kg. Nhờ mô hình nuôi cá dầm xanh, mỗi năm gia đình ông Tân có thêm thu nhập từ 80 – 90 triệu đồng.

Ông Tân chia sẻ: “Nuôi cá dầm xanh mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt và phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương. Việc chuyển đổi từ trồng lúa sang đào ao nuôi cá là hướng đi đúng trong bối cảnh đất sản xuất nông nghiệp kém hiệu quả, nguồn nước hạn chế. Đây là giống cá dễ thích nghi, ít dịch bệnh, chi phí đầu tư không quá cao nhưng giá trị kinh tế lại lớn. Nhờ áp dụng hình thức nuôi gối vụ trên nhiều ao, gia đình có thể chủ động nguồn thu theo chu kỳ, hạn chế rủi ro và đảm bảo sản lượng ổn định qua các năm”.

Tại xã Toàn Thắng, cá dầm xanh được nuôi nhiều tại các xóm Trăng Tà, Chiềng, Sống... khu vực có nguồn nước lạnh chảy ra từ chân núi đá. Đây là loài cá quý hiếm, thịt chắc, thơm ngon, xưa kia là một trong những sản vật được săn bắt để tiến vua. Theo rà soát trên địa bàn, các hộ nuôi cá hiện đều là thành viên của Hợp tác xã Rau củ quả Nhân Mỹ. Diện tích mặt nước nuôi cá dầm xanh của các gia đình hiện khoảng 5.000m2 với số lượng duy trì hơn 5.000 con. Theo đánh giá, mô hình nuôi cá dầm xanh có thể chưa phải là nguồn thu nhập chính nhưng bước đầu đã phát huy hiệu quả, tăng thêm thu nhập đáng kể cho các hộ dân.

Đánh thức tiềm năng còn bỏ ngỏ

Nghề nuôi cá dầm xanh đang mở ra hướng sinh kế mới cho nhiều hộ dân, song đi kèm với đó là không ít khó khăn, thách thức. Thực tế cho thấy, thời gian nuôi loài cá này khá dài, từ 2 - 3 năm mới có thể thu hoạch, khiến người nuôi "tồn vốn” trong thời gian dài và đối mặt với nhiều rủi ro phát sinh.

Cá dầm xanh thường phù hợp nuôi theo phương pháp truyền thống, hầu như không ăn thức ăn công nghiệp, tuy tiết kiệm được chi phí chăn nuôi nhưng thời gian nuôi kéo dài. Trong thời gian nuôi từ 3 năm trở lên, nếu cá dầm xanh đạt trên 4 kg thì có thể bán ra thị trường với giá từ 400.000 – 500.000 đồng/kg; đối với cá có trọng lượng nhỏ hơn, giá bán từ 250.000 – 350.000 đồng/kg.

Ông Bùi Hùng Mạo - Giám đốc Hợp tác xã Rau củ quả Nhân Mỹ cho biết: “Khó khăn lớn nhất đối với các hộ nuôi cá dầm xanh là nguồn vốn để quay vòng. Thời gian nuôi quá lâu, vốn chưa thu lại được nên không thể tiếp tục nuôi gối. Chưa kể rủi ro cá chết trong quá trình chăm nuôi sẽ ảnh hưởng lớn đến kinh tế của các hộ”.

Cá dầm xanh chắc thịt, giá ổn định ở mức 250.000 - 500.000 đồng/kg tùy theo trọng lượng.

Một trở ngại lớn khác là phần lớn các hộ nuôi vẫn thiếu kinh nghiệm, chủ yếu áp dụng phương pháp truyền thống nên hiệu quả chưa cao, tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đáng chú ý, nghề nuôi cá dầm xanh hiện vẫn phát triển theo hướng tự phát, chưa có quy hoạch hay định hướng cụ thể từ chính quyền địa phương. Điều này dẫn đến quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún, chủ yếu theo từng hộ dân, gây khó khăn trong việc hình thành vùng nuôi tập trung, liên kết thị trường tiêu thụ.

Đồng chí Bùi Đức Hiển – Phó Chủ tịch UBND xã Toàn Thắng cho biết: “Mô hình nuôi cá dầm xanh được đánh giá có nhiều tiềm năng và lợi thế để phát triển trong thời gian tới. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, môi trường phù hợp, cá dầm xanh có khả năng sinh trưởng tốt, chất lượng thịt cao, đáp ứng nhu cầu thị trường. Đây được xem là hướng đi triển vọng trong chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân".

Để phát huy hiệu quả, xã xác định cần có định hướng phát triển bài bản, lâu dài. Trọng tâm là quy hoạch vùng nuôi tập trung, khuyến khích người dân liên kết sản xuất theo tổ hợp tác, hợp tác xã; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật vào nuôi trồng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng. Bên cạnh đó, chính quyền hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và kết nối thị trường tiêu thụ, từng bước xây dựng thương hiệu cá dầm xanh, hướng tới phát triển bền vững và trở thành sản phẩm chủ lực của địa phương.