Xác định đúng hàng nhập khẩu phải làm thủ tục tại cửa khẩu

Doanh nghiệp cần đối chiếu mã hàng khi làm thủ tục nhập khẩu. (Ảnh: CHQ)

Rà soát hàng phải làm thủ tục tại cửa khẩu

Một danh mục hàng hóa không chỉ phục vụ việc tra cứu mà còn quyết định doanh nghiệp phải làm thủ tục hải quan ở đâu khi nhập khẩu. Với hàng thuộc diện phải làm thủ tục tại cửa khẩu nhập, việc xác định đúng ngay từ đầu giúp người khai hải quan chuẩn bị hồ sơ, bố trí giao nhận và lựa chọn phương án đưa hàng phù hợp. Nếu phạm vi danh mục không rõ, cùng một mặt hàng có thể phát sinh cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.

Quyết định số 31/2026/QĐ-TTg ngày 29/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã tạo căn cứ pháp lý cho việc xác định hàng hóa nhập khẩu phải làm thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập. Danh mục ban hành kèm theo Quyết định gồm 12 nhóm hàng: thuốc lá, rượu, bia, xe ô tô, máy bay, xăng, điều hòa không khí, bài lá, giấy vàng mã, tiền chất thuốc nổ, hàng hóa có ảnh hưởng đến an ninh, quốc phòng và hàng hóa có nguy cơ dịch bệnh.

Cục Hải quan cho biết, từ khi Quyết định 31 có hiệu lực ngày 14/8/2026 đến nay, chưa phát sinh vướng mắc được phản ánh từ các chi cục hải quan khu vực và doanh nghiệp. Các quy định của Quyết định được đánh giá cơ bản phù hợp với pháp luật và thực tiễn. Việc ban hành danh mục cũng giúp cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp có căn cứ cụ thể để tra cứu, thực hiện.

Danh mục hiện hành tập trung vào những mặt hàng cần tăng cường kiểm tra, giám sát, trong đó có hàng rủi ro cao, hàng liên quan đến an ninh, quốc phòng và hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt. Việc gắn mặt hàng với mã số giúp xác định phạm vi áp dụng cụ thể hơn so với chỉ nêu tên nhóm hàng. Đây là phần được dự thảo Thông tư tiếp tục kế thừa.

Theo Cục Hải quan, yêu cầu đặt ra là cập nhật danh mục cho phù hợp với hệ thống pháp luật, quy định quản lý chuyên ngành và mô hình quản lý mới. Cơ quan soạn thảo xác định định hướng chỉ kiểm soát những mặt hàng thật sự cần thiết, đồng thời hạn chế rủi ro, gian lận và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Điểm cần chú ý ở đây là rà soát danh mục không đồng nghĩa toàn bộ hàng hóa đang thuộc diện làm thủ tục tại cửa khẩu sẽ được thay đổi cách quản lý. Dự thảo được xây dựng theo nguyên tắc giữ lại những nội dung còn phù hợp của Quyết định 31 và điều chỉnh các nhóm hàng cần thiết. Mức độ điều chỉnh đối với từng mặt hàng phải được xác định theo nội dung danh mục và mã hàng trong văn bản khi hoàn thiện, thay vì suy ra từ định hướng chung của cơ quan soạn thảo.

Dự thảo Thông tư gồm năm điều, quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, danh mục hàng hóa, cửa khẩu nhập và điều khoản thi hành. Phụ lục đi kèm gồm hướng dẫn sử dụng danh mục và danh mục hàng hóa cụ thể. Cấu trúc này cho thấy phần quyết định trực tiếp đến việc áp dụng đối với từng lô hàng nằm ở phụ lục: doanh nghiệp cần đối chiếu hàng hóa thực tế với mô tả và mã hàng được liệt kê.

Một nội dung được dự thảo làm rõ ngay từ phạm vi điều chỉnh là quy định chỉ áp dụng với hàng hóa thuộc danh mục tại phụ lục. Hàng hóa nhập khẩu thuộc danh mục được hiểu là hàng đưa từ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam theo khoản 2 Điều 28 Luật Thương mại. Cách thể hiện này nhằm tránh cách hiểu rằng mọi hàng hóa nhập khẩu đều phải làm thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập.

Sự phân định đó quan trọng với cả doanh nghiệp và cơ quan thực hiện thủ tục. Doanh nghiệp có căn cứ xem xét lô hàng của mình có thuộc diện phải làm thủ tục tại cửa khẩu hay không; cơ quan hải quan có cơ sở áp dụng thống nhất theo danh mục. Địa điểm làm thủ tục được xác định theo hàng hóa và trường hợp nhập khẩu cụ thể, không thể chỉ dựa vào việc hàng được đưa từ nước ngoài vào Việt Nam.

Đối chiếu mã hàng trước khi làm thủ tục

Dự thảo tiếp tục xây dựng danh mục trên cơ sở Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam và giữ nguyên nguyên tắc sử dụng mã hàng tại Quyết định 31. Theo đó, nếu danh mục chỉ ghi mã bốn số, toàn bộ mã tám số thuộc nhóm bốn số đó đều được áp dụng. Nếu chỉ ghi mã sáu số, phạm vi áp dụng bao gồm toàn bộ mã tám số thuộc phân nhóm tương ứng. Khi danh mục ghi cụ thể đến mã tám số, chỉ các mã tám số được nêu mới thuộc phạm vi áp dụng.

Sự khác nhau giữa 3 mức độ ghi mã này có ý nghĩa trực tiếp khi tra cứu. Một dòng mô tả hàng hóa có thể bao quát cả nhóm sản phẩm, nhưng phạm vi phải làm thủ tục tại cửa khẩu còn phụ thuộc vào mã hàng được ghi đến cấp độ nào. Vì vậy, để xác định địa điểm làm thủ tục, doanh nghiệp cần đối chiếu đồng thời mô tả hàng hóa, mã số và hướng dẫn sử dụng danh mục.

Dự thảo cũng giữ nguyên cách xử lý đối với lô hàng có nhiều chủng loại nhưng chung vận đơn. Nếu trong lô có cả hàng thuộc danh mục và hàng không thuộc danh mục, thủ tục hải quan phải thực hiện tại hải quan cửa khẩu nhập. Quy định này xác định một địa điểm làm thủ tục cho lô hàng chung vận đơn, tránh việc tách địa điểm chỉ vì các mặt hàng trong lô có phạm vi áp dụng khác nhau.

Tuy nhiên, ngay cả khi hàng hóa thuộc danh mục, yêu cầu làm thủ tục tại cửa khẩu nhập cũng không được áp dụng tuyệt đối trong mọi trường hợp. Dự thảo kế thừa quy định cho phép người khai hải quan lựa chọn làm thủ tục tại cửa khẩu nhập hoặc tại địa điểm ngoài cửa khẩu đối với những trường hợp được quy định cụ thể. Vì thế, sau khi xác định hàng thuộc danh mục, người khai còn phải kiểm tra lô hàng có thuộc trường hợp được lựa chọn địa điểm làm thủ tục hay không.

Hai bước nhận diện này giúp tránh cách hiểu giản lược rằng cứ có tên hàng trong danh mục là mọi lô hàng đều phải làm thủ tục tại cửa khẩu. Một bước xác định hàng hóa nào thuộc diện quản lý; bước còn lại xác định trường hợp nhập khẩu đó được thực hiện thủ tục ở đâu. Việc làm rõ cả hai nội dung trong dự thảo có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình áp dụng sau này.

Theo Cục Hải quan, một số nội dung đang được rà soát liên quan đến vật liệu nổ công nghiệp, tiền chất thuốc nổ và điều hòa nhiệt độ. Đây là những nhóm hàng cần được đối chiếu chặt với quy định quản lý chuyên ngành cũng như mã hàng trong danh mục. Tài liệu hiện có mới nêu phạm vi rà soát, chưa đủ cơ sở để kết luận cụ thể nhóm nào sẽ được bổ sung, thu hẹp hay thay đổi nghĩa vụ làm thủ tục. Nội dung đó cần được thể hiện chính xác khi dự thảo hoàn thiện.

Cơ quan soạn thảo cũng rà soát sự phù hợp của dự thảo với các cam kết, thông lệ quốc tế và các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia. Yêu cầu đặt ra là duy trì công cụ kiểm soát đối với hàng hóa cần quản lý tại cửa khẩu, đồng thời bảo đảm quy định có thể tra cứu và thực hiện thống nhất. Nếu danh mục xác định rõ đến từng nhóm, từng mã hàng và các trường hợp được lựa chọn địa điểm làm thủ tục, doanh nghiệp sẽ có cơ sở chuẩn bị trước thay vì phải xử lý cách hiểu về phạm vi áp dụng khi hàng đã đến cửa khẩu.