Xác định hộ thiếu đất sản xuất phải xét cả chất lượng đất và điều kiện canh tác

Chiều 22/10, Tổ 3, gồm các Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Hà Tĩnh, tiếp tục thảo luận về 3 nội dung: dự án Luật Đất đai (sửa đổi); dự án Luật Nhà ở (sửa đổi); dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng, Tổ trưởng Tổ 3, điều hành phiên thảo luận

Góp ý dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) đánh giá cao sự chủ động, quyết liệt của Chính phủ và Thủ tướng trong việc khẩn trương hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội. Từ thực tiễn địa phương và hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn, đại biểu đề nghị hoàn thiện các quy định theo hướng phù hợp hơn với đặc thù miền núi, biên giới, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất.

Bảo đảm quyền sử dụng đất và sinh kế của người dân miền núi

Quan tâm đến chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cho hộ nghèo, hộ cận nghèo là người dân tộc thiểu số, đại biểu Nguyễn Đặng Ân cho rằng, việc xác định hộ thiếu đất sản xuất không nên chỉ dựa vào diện tích đất so với hạn mức.

ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) phát biểu

Thực tế tại nhiều địa phương miền núi, có những hộ gia đình tuy có đất sản xuất nhưng diện tích nhỏ lẻ, phân tán, độ dốc lớn, chất lượng đất thấp, khó canh tác và không đủ bảo đảm sinh kế.

"Nếu chỉ căn cứ vào diện tích đất so với hạn mức thì chưa phản ánh đầy đủ những khó khăn thực tế", đại biểu nhấn mạnh.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định hoặc giao Chính phủ hướng dẫn việc xác định thiếu đất sản xuất trên cơ sở xem xét đồng thời diện tích, chất lượng đất, điều kiện canh tác và khả năng bảo đảm sinh kế, phù hợp với đặc điểm từng vùng, miền.

Cùng với việc bảo đảm đất sản xuất, đại biểu đặc biệt quan tâm đến những vướng mắc trong công nhận quyền sử dụng đất và cấp Giấy chứng nhận cho người dân miền núi.

Theo đại biểu, nhiều hộ dân đã sử dụng đất ổn định qua nhiều thế hệ nhưng không có đầy đủ giấy tờ. Trong khi đó, hồ sơ địa chính, bản đồ được lập qua các thời kỳ có sự khác biệt về diện tích, ranh giới, gây khó khăn cho việc xác minh nguồn gốc đất.

Để giải quyết tình trạng này, đại biểu đề nghị hoàn thiện căn cứ xác định nguồn gốc, thời điểm sử dụng đất; có cơ chế xử lý đối với trường hợp sử dụng ổn định, không tranh chấp nhưng thiếu giấy tờ, đồng thời phân biệt rõ với hành vi lấn, chiếm đất hoặc vi phạm pháp luật.

Đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo và người dân ở địa bàn đặc biệt khó khăn, cần quan tâm đến chi phí đo đạc, hoàn thiện hồ sơ khi thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận.

Các đại biểu tham gia phiên thảo luận tại tổ

Một vấn đề khác có liên quan trực tiếp đến quyền sử dụng đất của người dân là tình trạng chồng lấn giữa đất do doanh nghiệp nông, lâm nghiệp quản lý và đất người dân đã sử dụng ổn định nhiều năm.

ĐBQH Nguyễn Đặng Ân phản ánh, tại một số địa phương, đất theo hồ sơ vẫn thuộc doanh nghiệp nông, lâm nghiệp nhưng thực tế người dân đã trồng rừng, canh tác từ lâu. Sự thiếu thống nhất về ranh giới, hồ sơ quản lý qua các thời kỳ dẫn đến tranh chấp, cản trở việc cấp Giấy chứng nhận và ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất.

Đại biểu đề nghị quy định rõ nguyên tắc xử lý diện tích đất chồng lấn, căn cứ vào nguồn gốc đất, quá trình quản lý, thời gian sử dụng thực tế, hiện trạng và tài sản đã hình thành trên đất. Đồng thời, cần có quy định chuyển tiếp phù hợp để giải quyết các trường hợp tồn đọng, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân và trách nhiệm của doanh nghiệp quản lý đất.

Tháo gỡ điểm nghẽn trong quản lý và sử dụng đất

Bên cạnh các chính sách liên quan trực tiếp đến người sử dụng đất, ĐBQH Nguyễn Đặng Ân đề nghị hoàn thiện quy định về quy hoạch, giải phóng mặt bằng và quản lý quỹ đất nhằm khắc phục những vướng mắc trong quá trình thực hiện tại địa phương.

Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn tham gia phiên thảo luận tổ

Đối với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, đại biểu cho rằng cần bảo đảm sự thống nhất giữa quy hoạch tỉnh, các quy hoạch liên quan và kế hoạch sử dụng đất cấp xã, đồng thời xác định rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Yêu cầu này đặc biệt quan trọng với các xã miền núi, biên giới có diện tích tự nhiên lớn, địa hình chia cắt, trong khi nhân lực chuyên môn, dữ liệu đất đai và nguồn lực thực hiện còn hạn chế. Vì vậy, đại biểu đề nghị có cơ chế hỗ trợ về đo đạc, bản đồ địa chính, dữ liệu và chuyên môn nghiệp vụ; tăng cường công khai thông tin quy hoạch để người dân tiếp cận, giám sát.

Liên quan đến tiến độ các dự án đầu tư công, đại biểu chỉ ra rằng giải phóng mặt bằng thường là một trong những nguyên nhân gây chậm trễ, nhất là đối với công trình giao thông và hạ tầng thiết yếu.

Để khắc phục, đại biểu đề nghị làm rõ những công việc được triển khai trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, như khảo sát, đo đạc, xác định nguồn gốc đất, kiểm đếm, xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đồng thời quy định cụ thể điều kiện, thẩm quyền và nguồn kinh phí thực hiện.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý cần "phân biệt công tác chuẩn bị giải phóng mặt bằng với việc ban hành quyết định thu hồi đất", nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án nhưng không ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người dân.

Cùng với việc tháo gỡ vướng mắc cho các dự án, đại biểu đề nghị siết chặt quản lý đối với đất đã giao nhưng chậm đưa vào sử dụng. Theo đó, cần làm rõ thời điểm xác định vi phạm, mức thu tiền lũy tiến, thời hạn khắc phục và điều kiện thu hồi đất đối với dự án chậm triển khai.

Đối với quỹ đất đã thu hồi, đại biểu đề nghị có cơ chế quản lý, khai thác phù hợp, tránh tình trạng đất tiếp tục bị bỏ hoang, lãng phí trong thời gian dài. Đồng thời, cần phân định rõ chức năng, nhiệm vụ và cơ chế phối hợp giữa tổ chức phát triển quỹ đất với chính quyền cấp xã, tránh chồng chéo hoặc phân tán trách nhiệm.

Tái định cư ở miền núi phải tính đến điều kiện đi lại và sinh kế

ĐBQH Hoàng Văn Tuyên (Hải Phòng) cho rằng, việc bố trí tái định cư cần căn cứ vào điều kiện sinh sống, sản xuất thực tế của người dân, thay vì chỉ dựa trên ranh giới hành chính.