Xâm phạm sở hữu trí tuệ: Khi vi phạm không còn dừng ở xử phạt hành chính

Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) phối hợp với Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam tổ chức Chương trình tập huấn thi hành pháp luật sở hữu trí tuệ ngày 25/8/2026 tại Hà Nội. Ảnh: Chinhphu.vn/Thu Giang.

76 vụ án bị khởi tố trong một tháng

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trong tháng 8/2026, các lực lượng chức năng phát hiện 1.134 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong đó, 1.117 vụ bị xử lý hành chính, tổng số tiền phạt hơn 12,7 tỷ đồng; trị giá hàng hóa vi phạm hơn 26,8 tỷ đồng và 1.107 tổ chức, cá nhân bị xử lý.

Đáng chú ý, có tới 76 vụ án có quyết định khởi tố, tăng 26 vụ so với tháng 7. Trong đó, 10 vụ liên quan xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự và 66 vụ liên quan xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý theo Điều 226.

Ở giai đoạn xét xử, riêng tháng 8, Tòa án thụ lý 8 vụ và xét xử 4 vụ với 7 bị cáo. Tính từ khi Công điện 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ được ban hành đến hết tháng 8, ngành Tòa án đã thụ lý 40 vụ án, xét xử 18 vụ với 24 bị cáo về xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Diễn biến này cho thấy một vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không phải lúc nào cũng chỉ dẫn tới phạt hành chính. Khi hành vi đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự, trách nhiệm pháp lý có thể chuyển sang một cấp độ nghiêm khắc hơn.

Không gian số trở thành trọng điểm thực thi

Rủi ro càng đáng chú ý khi hoạt động kinh doanh dịch chuyển mạnh lên môi trường số.

Trong tháng 8, cơ quan chức năng đã ngăn chặn truy cập 1.358 website vi phạm, gồm 1.310 website phát chiếu bóng đá, 21 website truyện và 27 website bán hàng vi phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Bộ KH&CN nhận định tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp, thủ đoạn ngày càng tinh vi, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử. Hàng giả, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu vẫn được buôn bán công khai tại một số nơi.

Cùng với tăng cường thực thi, hành lang pháp lý cũng tiếp tục được hoàn thiện. Bộ KH&CN đã tham mưu Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị bổ sung dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ vào Chương trình lập pháp năm 2026. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang tổng kết các quy định về quyền tác giả, quyền liên quan để nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Bản quyền tác giả.

Bộ Công an cũng đang hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự, trong đó đề xuất sửa đổi Điều 225 theo hướng bổ sung quy định xử lý hành vi chiếm đoạt tín hiệu truyền hình cáp, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa và các ngưỡng định lượng đối với hành vi vi phạm.

Tuân thủ sở hữu trí tuệ trở thành yêu cầu quản trị

Đối với doanh nghiệp, những chuyển động trên đặt ra yêu cầu kiểm soát quyền sở hữu trí tuệ ngay trong hoạt động quản trị thường xuyên.

Rủi ro không chỉ nằm ở hàng giả hay giả mạo nhãn hiệu. Việc sử dụng phần mềm, hình ảnh, nội dung số, tác phẩm, nhãn hiệu hoặc những tài sản trí tuệ thuộc quyền của chủ thể khác cũng cần được kiểm tra về căn cứ sử dụng và phạm vi được phép khai thác.

Đáng chú ý, Bộ KH&CN đã kiến nghị tiếp tục kiểm tra việc sử dụng phần mềm tại doanh nghiệp, kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và tập trung xử lý vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số.

Ở chiều ngược lại, việc tăng cường thực thi cũng tạo thêm công cụ bảo vệ cho những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào thương hiệu, công nghệ, sáng tạo và sản phẩm.

Khi tài sản trí tuệ ngày càng trở thành một phần quan trọng trong giá trị doanh nghiệp, đăng ký quyền mới chỉ là bước đầu. Khả năng quản trị, khai thác đúng pháp luật và chủ động bảo vệ quyền trước hành vi xâm phạm mới là yếu tố quyết định để tài sản trí tuệ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh.