Xây dựng chính sách đột phá để nâng cao hiệu quả phòng, chống thiên tai

Đây là nhấn mạnh của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Nguyễn Hoàng Hiệp tại Hội nghị tham vấn chính sách Luật Phòng, chống thiên tai (thay thế Luật hiện hành), do Bộ NN&MT tổ chức ngày 02/6.

Ngày càng xuất hiện nhiều hiện tượng thiên tai cực đoan, bất thường và khó dự báo. Ảnh minh họa: S.T

Sau hơn một thập kỷ triển khai, Luật Phòng, chống thiên tai đã góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai. Trên cơ sở Luật, nhiều chiến lược, chương trình, đề án lớn về phòng, chống thiên tai đã được Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quốc hội và Chính phủ ban hành, tạo nền tảng pháp lý cho công tác quản lý rủi ro thiên tai.

Tuy nhiên, thực tiễn thời gian qua cũng cho thấy nhiều khó khăn, vướng mắc phát sinh, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện thể chế để đáp ứng yêu cầu mới.

Đóng góp ý kiến để hoàn thiện dự thảo Luật, ông Nguyễn Duy Tiến - Vụ trưởng Vụ Pháp luật và Tư pháp thuộc Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội - cho rằng, cơ quan soạn thảo cần làm rõ nguyên nhân của những bất cập đang tồn tại trong công tác phòng, chống thiên tai. Theo ông, cần phân biệt rõ đâu là những vướng mắc xuất phát từ quy định pháp luật và đâu là những khó khăn phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện để có giải pháp phù hợp.

Từ góc độ địa phương, ông Nguyễn Minh Tuấn - Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Phú Thọ, cho biết quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy thời gian qua đã phát sinh một số khó khăn trong công tác chỉ đạo, điều hành và tổng hợp thông tin thiên tai.

Theo ông Tuấn, trước đây hệ thống phòng, chống thiên tai của ngành nông nghiệp có bộ máy chuyên trách, duy trì trực ban 24/24 giờ và hệ thống báo cáo thống nhất từ cơ sở lên tỉnh. Sau khi thay đổi mô hình tổ chức, tại một số địa phương đã xuất hiện tình trạng phải duy trì nhiều kênh báo cáo song song để bảo đảm thông tin phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

Ông Tuấn cho rằng cơ quan chuyên môn ngành nông nghiệp vẫn là lực lượng trực tiếp nắm tình hình thiên tai, đánh giá thiệt hại và tham mưu các giải pháp khắc phục hậu quả. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế phù hợp nhằm phát huy tốt hơn vai trò của lực lượng chuyên môn trong công tác phòng, chống thiên tai.

Cùng quan điểm, TS. Bùi Nguyên Hồng - nguyên Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai (Bộ NN&MT), cho rằng việc hoàn thiện luật cần giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa quản lý chuyên môn và chỉ huy điều hành thống nhất. Theo đó, ông Hồng cho rằng lực lượng quân đội tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong cứu hộ, cứu nạn và ứng phó khẩn cấp, trong khi các nhiệm vụ mang tính kỹ thuật chuyên sâu như quản lý đê điều, hồ chứa hay công trình phòng, chống thiên tai cần có sự tham gia trực tiếp của các cơ quan chuyên môn.

Liên quan đến việc phân định thẩm quyền, thống kê thiệt hại và tổ chức thực hiện các hoạt động khắc phục hậu quả thiên tai, ông Phạm Đức Luận - Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai (Bộ NN&MT), cho rằng thực tiễn hiện nay cho thấy cơ chế phối hợp giữa các cơ quan còn tồn tại những điểm chưa đồng bộ, đặc biệt trong công tác tổng hợp số liệu thiệt hại và tham mưu hỗ trợ khắc phục hậu quả.

Theo ông Luận, nếu không xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm tổng hợp thông tin sẽ dễ dẫn tới tình trạng số liệu không thống nhất, ảnh hưởng đến quá trình chỉ đạo, điều hành cũng như việc hỗ trợ người dân sau thiên tai.

Đóng góp thêm ý kiến xây dựng luật, PGS,TS. Nguyễn Cảnh Thái - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thủy lợi - đề nghị bổ sung các quy định về chia sẻ, khai thác cơ sở dữ liệu phục vụ chuyển đổi số trong phòng, chống thiên tai. Theo ông, việc tiếp cận và chia sẻ dữ liệu hiện còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến công tác nghiên cứu, dự báo, cảnh báo và xây dựng phương án ứng phó. Cơ chế chia sẻ dữ liệu hiệu quả sẽ nâng cao chất lượng quản lý nhà nước, đồng thời tạo điều kiện cho các cơ sở nghiên cứu, trường đại học và đơn vị chuyên môn tham gia sâu hơn vào công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ cơ sở và xây dựng cơ chế phối hợp liên vùng đối với các loại hình thiên tai có phạm vi ảnh hưởng rộng như lũ lụt trên các lưu vực sông.

Từ góc độ cơ quan chủ trì xây dựng luật, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh đây là đạo luật có tính chất tổng hợp, tác động đến nhiều lĩnh vực và liên quan chặt chẽ với hàng loạt luật khác như quy hoạch, xây dựng, tài nguyên nước, nông nghiệp và quản lý tài sản công. Vì vậy, quá trình sửa đổi phải rà soát kỹ lưỡng để tránh chồng chéo hoặc bỏ sót các quy định liên quan.

“Thực tiễn những năm gần đây, đặc biệt trong giai đoạn 2024-2025, đã xuất hiện nhiều hiện tượng thiên tai cực đoan, bất thường và khó dự báo hơn trước. Nhiều vấn đề mới phát sinh trong quá trình phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai cần được nghiên cứu và phản ánh đầy đủ trong hồ sơ chính sách” - Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp lưu ý.

Lãnh đạo Bộ NN&MT cũng nhấn mạnh yêu cầu gắn công tác phòng, chống thiên tai với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ổn định dân cư và xây dựng các công trình công cộng đủ khả năng trở thành nơi tránh trú an toàn cho người dân khi xảy ra thiên tai…/.