Xây dựng chuẩn mực con người trong giai đoạn mới

Khách tham quan triển lãm “Nét đẹp phụ nữ Việt Nam và Belarus” tại Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: VÕ MẠNH HẢO)

Không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn những giá trị cốt lõi, thành phố mang tên Bác đang chủ động xây dựng một hệ giá trị hiện đại, phù hợp đặc trưng đô thị lớn. Qua đó, góp phần cùng thành phố triển khai thực hiện hiệu quả các nghị quyết của Trung ương về phát triển văn hóa trên địa bàn.

Những giá trị con người thành phố mới

Từ những nét đẹp của thuần phong mỹ tục đã hình thành nên những nét văn hóa đặc trưng của con người vùng đất Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh. Bước vào giai đoạn phát triển mới, những phẩm chất này cần được bồi đắp để phát huy mạnh mẽ, trở thành sức mạnh nội sinh.

Theo đồng chí Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, những giá trị tốt đẹp của người Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh được nhiều nhà nghiên cứu, đúc kết như: tính mở-thoáng, bao dung, nghĩa tình; tính tiên phong, năng động, sáng tạo; tính kiên cường, hào hùng và văn hóa đấu tranh độc đáo…

Trong đó, tính mở-thoáng, bao dung, nghĩa tình thể hiện đậm nét trong việc tiếp nhận các luồng nhập cư về thành phố; trong việc tiếp nhận những tư tưởng tiến bộ, những cái mới, không câu nệ, hình thức, không chú trọng nhiều vào địa vị, giai tầng, không kỳ thị do khác nhau về chính kiến, tôn giáo và ít chịu gò bó bởi các nghi thức rườm rà. Cùng với đó, tính tiên phong, năng động, sáng tạo được thể hiện trên nhiều lĩnh vực và trong mọi hoàn cảnh. Con người ở vùng đất này không cam chịu sự kém cỏi, không cam chịu sự ràng buộc.

Theo Nghệ sĩ Ưu tú Ngô Phạm Hạnh Thúy, trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế, Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều điều đặc biệt: nơi hội tụ dân cư đa vùng miền, có sự giao thoa mạnh mẽ giữa truyền thống và hiện đại, có sự pha trộn mạnh mẽ giữa tính bản địa và tính toàn cầu... Chính vì đặc điểm đó, việc giữ gìn thuần phong mỹ tục đến khẳng định hệ giá trị con người Thành phố Hồ Chí Minh là vô cùng cần thiết và khẩn cấp. Trong đó, ngoài việc bảo tồn các chuẩn mực cũ, còn cần một quá trình chủ động xây dựng và khẳng định hệ giá trị con người thành phố trong thời đại mới.

Giữ vững "kiềng ba chân"

Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, một đô thị đặc biệt mang trong mình sứ mệnh đầu tàu kinh tế và là trung tâm giao lưu quốc tế lớn nhất cả nước, vấn đề xác lập và khẳng định hệ giá trị con người không chỉ đơn thuần là một nhiệm vụ mang tầm vóc của một chiến lược phát triển dài hạn. Xây dựng hệ giá trị con người Thành phố Hồ Chí Minh với những đức tính, phẩm chất tiêu biểu sẽ giúp cho con người thành phố giữ được bản sắc của mình trong thế giới toàn cầu hóa. Tuy nhiên, hệ giá trị đó không thể hình thành nếu thiếu đi nền tảng giáo dục từ gia đình - nơi đầu tiên thẩm thấu các giá trị đạo đức, là nơi “giữ lửa” cho thuần phong mỹ tục trước những cơn bão của sự băng hoại đạo đức và lối sống thực dụng.

Phó Trưởng ban Xây dựng Đảng, Đảng ủy xã An Nhơn Tây Đoàn Thị Thu Trang chia sẻ: Trong dòng chảy không ngừng của xã hội hiện đại, vai trò giáo dục đạo đức trong gia đình càng trở nên then chốt, đóng vai trò là sợi dây kết nối giá trị giữa các thế hệ. Nhịp sống ở Thành phố Hồ Chí Minh luôn diễn ra với tốc độ nhanh, sự giáo dục của gia đình trong những năm đầu đời đóng vai trò định vị đạo đức. Trẻ em như một tờ giấy trắng, chúng học bằng cách quan sát, nếu cha mẹ coi trọng sự trung thực, trẻ em sẽ hình thành nhân cách thẳng thắn; nếu gia đình coi trọng sự học, trẻ em sẽ có tinh thần hiếu học. Những thói quen này diễn ra một cách tự nhiên qua các hành vi nhỏ nhặt hằng ngày như: lời thưa gửi trước khi đi, khi về, cách mời cơm...

Trong khi đó, đồng chí Nguyễn Quang Phi, Ủy viên Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Mặt trái của cơ chế thị trường dẫn đến việc giáo dục trong các gia đình hiện nay có nhiều “khoảng trống”, ảnh hưởng không nhỏ đến việc giữ gìn thuần phong mỹ tục, các giá trị văn hóa, đạo đức, truyền thống.

Theo ông Nguyễn Quang Phi, để khỏa lấp bớt “khoảng trống” về gia đình trong giáo dục con cháu do hoàn cảnh khách quan gây ra, Nhà nước nói chung, Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng cần đầu tư và kêu gọi xã hội hóa trong việc xây dựng nhà ở, nhà trẻ, mẫu giáo, trường học, các thiết chế văn hóa trong các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất nhằm phục vụ các gia đình công nhân, mặt khác nên khuyến khích cá nhân, tổ chức, tham gia cung cấp dịch vụ gia đình. Thành phố cần xây dựng mạng lưới cung cấp dịch vụ gia đình phù hợp thực tế để kịp thời, thường xuyên giúp đỡ, hỗ trợ cho những gia đình gặp khó khăn, nhất là những người làm việc trong các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu du lịch...

Đồng chí Nguyễn Thị Phương Thảo, Chi bộ 27, Đảng ủy phường Vũng Tàu cho rằng: Sự phát triển của thành phố hôm nay không thể chỉ được đo bằng những con số tăng trưởng, những công trình hạ tầng đồ sộ hay khả năng thu hút vốn đầu tư khổng lồ từ nước ngoài, mà trước hết và quan trọng nhất, phải được định vị bằng chất lượng và chiều sâu của đời sống tinh thần cùng năng lực sáng tạo xã hội của mỗi công dân. Để hệ giá trị con người Thành phố Hồ Chí Minh thật sự thấm sâu vào đời sống và trở thành nội lực phát triển lâu bền, chúng ta cần một bước đột phá trong giáo dục, nhằm hình thành nên những mẫu hình con người sáng tạo. Trọng tâm là việc tăng cường giáo dục văn hóa, đạo đức và lối sống trong sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Cần xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh thông qua các phong trào thi đua thực chất, lấy gương người tốt, việc tốt để lan tỏa các giá trị chân-thiện-mỹ.