Xây dựng 'hạ tầng mềm' cho thị trường năng lượng

Ngày 2/10, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Diễn đàn Năng lượng và Pháp luật Việt Nam với chủ đề “Pháp luật đồng hành cùng an ninh và chuyển dịch năng lượng”, Câu lạc bộ Luật sư Thương mại Quốc tế Việt Nam (VBLC), trực thuộc Liên đoàn Luật sư Việt Nam, đã chính thức ra mắt Nhóm Năng lượng VBLC (VBLC Energy Group - VEG) và ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác với Trung tâm Thông tin năng lượng và Phát triển thị trường điện lực (EAVCED) thuộc Cục Điện lực, Bộ Công Thương.

Tăng kết nối pháp lý trong lĩnh vực năng lượng

Theo các đại biểu, ngành năng lượng đang đứng trước đồng thời nhiều yêu cầu: bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, phát triển thị trường điện và huy động nguồn lực đầu tư trong nước, quốc tế. Trong bối cảnh đó, hệ thống chính sách, pháp luật và cơ chế thị trường tiếp tục được hoàn thiện, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với tính ổn định, minh bạch và khả năng đáp ứng thực tiễn của khuôn khổ pháp lý.

Luật sư Trần Tuấn Phong, Câu lạc bộ Luật sư Thương mại Quốc tế Việt Nam (VBLC), trực thuộc Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

Phát biểu tại diễn đàn, Luật sư Trần Tuấn Phong, Chủ nhiệm VBLC cho rằng, pháp luật trong lĩnh vực năng lượng không chỉ là công cụ quản lý mà cần trở thành động lực thúc đẩy đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển năng lượng bền vững.

Theo ông Phong, VEG được thành lập nhằm tạo một không gian chuyên môn để luật sư, chuyên gia kỹ thuật, tài chính, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan quản lý trao đổi kinh nghiệm, nghiên cứu các vấn đề pháp lý, chính sách trong lĩnh vực năng lượng. Nhóm cũng hướng tới kết nối chuyên gia đa ngành, nâng cao năng lực pháp lý cho doanh nghiệp và các chủ thể thị trường, đồng thời tăng cường đối thoại công - tư.

Ở góc độ cơ quan chuyên môn, bà Nguyễn Thị Hưng Yến, Phó Giám đốc EAVCED cho rằng, quá trình phát triển năng lượng đặt ra những yêu cầu có tính liên ngành khi chính sách đi vào thực tiễn.

Theo đó, việc áp dụng các quy định không chỉ cần được xem xét dưới góc độ pháp lý mà còn phải đặt trong mối liên hệ với đặc điểm kỹ thuật của hệ thống điện, phương thức vận hành thị trường và quan hệ hợp đồng giữa các chủ thể.

Đây cũng là lý do những vấn đề phát sinh trong quá trình đầu tư, giao dịch và hoạt động của doanh nghiệp được xem là nguồn thông tin có giá trị để cơ quan quản lý nhận diện vướng mắc và xem xét trong quá trình hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Từ kết nối pháp lý đến các sản phẩm cho thị trường

Một nội dung đáng chú ý tại diễn đàn là việc VBLC và EAVCED thiết lập khuôn khổ hợp tác trong đào tạo, phổ biến pháp luật; trao đổi thông tin, tài liệu chuyên môn về điện lực, năng lượng và thị trường điện; nghiên cứu, trao đổi và cung cấp ý kiến chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn; tổng hợp khó khăn, vướng mắc từ thị trường và tăng cường trao đổi kinh nghiệm quốc tế.

Luật sư Lưu Hoàng Hà, Trưởng Ban VEG lâm thời.

Theo kế hoạch hoạt động năm đầu, hai bên dự kiến triển khai 5 nhóm chương trình, trong đó có đào tạo về thị trường điện và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA); xây dựng bản tin pháp luật và chuyên môn năng lượng hằng quý; tổ chức các hội thảo trao đổi, góp ý đối với văn bản hướng dẫn thi hành Luật Điện lực khi được lấy ý kiến; tổng hợp các vấn đề phát sinh từ thực tiễn và xây dựng sổ tay hướng dẫn triển khai cơ chế DPPA.

Luật sư Lưu Hoàng Hà, Trưởng Ban VEG lâm thời cho rằng, năng lượng không chỉ bao gồm dầu khí, điện, than hay năng lượng tái tạo, mà phía sau đó còn có một hệ thống hạ tầng lớn, gồm hạ tầng kỹ thuật, tài chính và đặc biệt là “hạ tầng mềm” về chính sách, pháp luật.

Theo ông Hà, đội ngũ luật sư có thể tham gia vào quá trình xây dựng khuôn khổ pháp lý, góp ý chính sách, tập hợp ý kiến từ thị trường, nhà đầu tư và các bên liên quan để chia sẻ thông tin, giúp cơ quan quản lý có thêm góc nhìn sát với thực tiễn.

Từ góc nhìn này, VEG không chỉ hướng đến việc nâng cao năng lực chuyên môn cho các thành viên mà còn đặt mục tiêu tạo thêm kênh kết nối giữa luật sư, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan quản lý.

Luật sư Lưu Hoàng Hà cho biết, các hoạt động ban đầu của nhóm sẽ tập trung vào những vấn đề đang có ý nghĩa trực tiếp với thị trường, trước hết là đào tạo về thị trường điện và DPPA, xây dựng các bản tin pháp lý chất lượng cao, đồng thời nghiên cứu cơ chế phù hợp để đội ngũ luật sư tham gia đóng góp chính sách.

Theo ông Hà, thách thức lớn đối với ngành năng lượng cũng nằm ở chính sách, bởi chính sách cần đồng thời bảo đảm lợi ích công cộng, lợi ích quốc gia trong dài hạn và tạo điều kiện phù hợp để nhà đầu tư chấp nhận rủi ro, bỏ vốn.

Trong khi đó, một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, minh bạch và có khả năng đáp ứng thực tiễn được kỳ vọng góp phần tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, kinh doanh và phát triển thị trường năng lượng. Khi nguồn điện được bảo đảm về sản lượng, tính ổn định và yêu cầu về năng lượng sạch, Việt Nam cũng có thêm điều kiện để thu hút các ngành có nhu cầu lớn về điện, trong đó có trung tâm dữ liệu và các lĩnh vực công nghệ cao.

VEG được thành lập theo Quyết định số 60/QĐ-CLB ngày 25/9/2026, là nhóm công tác chuyên môn trực thuộc VBLC, hoạt động trên cơ sở tự nguyện, phi lợi nhuận, độc lập và trung lập về chuyên môn. Việc hợp tác với EAVCED được xây dựng trên nền tảng Quy chế phối hợp giữa Bộ Công Thương và Liên đoàn Luật sư Việt Nam ký ngày 23/3/2023.

Từ diễn đàn, vấn đề đặt ra không chỉ là hoàn thiện thêm các quy định pháp luật, mà còn là làm thế nào để pháp luật có thể kết nối hiệu quả hơn với kỹ thuật, thị trường, hợp đồng và thực tiễn đầu tư. Đây được xem là một trong những điều kiện để “hạ tầng mềm” pháp lý đồng hành với quá trình bảo đảm an ninh và chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam.