Xây dựng hệ sinh thái học tập suốt đời trong bối cảnh chuyển đổi số

Học tập suốt đời là yêu cầu chiến lược

Nhấn mạnh, học tập suốt đời là giá trị nhân văn sâu sắc, GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc – nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, tự học là yếu tố then chốt, là cách học bền vững và hiệu quả nhất, bởi vai trò chủ động của mỗi người trong việc trau dồi tri thức. Tự học và học tập suốt đời có ý nghĩa quan trọng với mỗi người.

“Phát huy tinh thần tự học và học tập suốt đời là nền tảng để hình thành công dân học tập, từ đó góp phần xây dựng một xã hội học tập năng động”, GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc nêu quan điểm, đồng thời trao đổi, tự học và học tập suốt đời là những yếu tố cốt lõi cho sự phát triển toàn diện con người trong mọi thời đại, thể hiện tư tưởng tiến bộ.

Thế giới thay đổi từng giờ, công nghệ phát triển từng ngày. Nếu không tiếp tục học, mỗi cá nhân rất dễ bị “thải loại” trong dòng chảy phát triển của xã hội số.

Học sinh Trường THPT Chi Lăng (Lạng Sơn) đọc sách tại thư viện ngoài trời của nhà trường.

GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc nhấn mạnh, học tập suốt đời không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu tất yếu để thích nghi, tồn tại và phát triển trong thời đại 4.0. Học, tự học và học suốt đời là một trong những yêu cầu mà mỗi người, nhất là đội ngũ cán bộ, đảng viên, giáo viên và học sinh, sinh viên phải nỗ lực thực hiện.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, học tập suốt đời là yêu cầu chiến lược đối với đội ngũ cán bộ. Những thay đổi từ toàn cầu hóa, chuyển đổi số, kinh tế tri thức và quản trị hiện đại đòi hỏi cán bộ phải có khả năng tự học, tự đổi mới, tự thích ứng; việc học không chỉ nâng cao tri thức mà còn góp phần hoàn thiện bản lĩnh, phẩm chất, năng lực và tinh thần phục vụ nhân dân.

Cho rằng, việc xây dựng hệ sinh thái học tập số là nhu cầu cốt lõi của giáo dục hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện quốc gia, TS Đặng Hải Đăng – Phó Viện trưởng Viện Đào tạo và Phát triển học tập suốt đời (Trường Đại học Mở Hà Nội) nhìn nhận, Hệ sinh thái này, với LMS làm trung tâm, tích hợp hiệu quả các OER và MOOC, không chỉ tạo điều kiện cho việc tiếp cận tri thức một cách bình đẳng mà còn nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập. Nó kích thích phát triển năng lực tự học, tư duy phản biện và sáng tạo của người học Việt Nam trong thời đại số.

Để phát huy tối đa tiềm năng của hệ sinh thái học tập số, TS Đặng Hải Đăng cho rằng, cần sự hỗ trợ vững chắc từ khung pháp lý và chính sách đồng bộ của nhà nước. Việc bồi dưỡng năng lực số cho cả giáo viên và học sinh, cùng với khai thác hợp lý trí tuệ nhân tạo, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành môi trường học tập hiện đại, cá nhân hóa và hiệu quả.

Đồng thời, hệ sinh thái này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan như cơ quan quản lý, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng học tập để đảm bảo sự phát triển bền vững, toàn diện.

Mở cơ hội học tập cá nhân hóa

Phòng học công nghệ của Trường Đại học Mở Hà Nội.

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng, bà Nguyễn Minh Huyền Trang - Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các quốc gia trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bảo đảm năng lực thích ứng, sáng tạo và làm chủ công nghệ mới.

Trong bối cảnh đó, giáo dục - đặc biệt là giáo dục theo định hướng học tập suốt đời - giữ vai trò nền tảng trong việc phát triển năng lực, phẩm chất và tư duy của con người trong xã hội số. Việc ứng dụng AI trong giáo dục mở ra cơ hội học tập cá nhân hóa, mở rộng tiếp cận tri thức và thúc đẩy phát triển con người bền vững, gắn với việc hình thành phẩm chất công dân có trách nhiệm.

Không chỉ có ý nghĩa đối với cá nhân, giáo dục còn là trụ cột chiến lược của mục tiêu giảm nghèo bền vững. Trong bối cảnh nguy cơ gia tăng bất bình đẳng do khoảng cách số, giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm cơ hội phát triển cho mọi người dân. Qua đó góp phần thực hiện thành công chiến lược giảm nghèo bền vững quốc gia trong kỷ nguyên AI.

Theo bà Huyền Trang, trong thời đại chuyển đổi số, AI mở ra cơ hội mới cho phát triển bản thân bền vững: cá nhân hóa học tập, thúc đẩy sáng tạo... Nhờ đó, mỗi người có thể chủ động nâng cao năng lực và kiến tạo tương lai.

Phát triển bản thân bền vững trong kỷ nguyên AI phải đặt con người vào trung tâm: giáo viên dẫn dắt, người học làm chủ, cơ quan quản lý minh bạch và xã hội hỗ trợ. Các giải pháp đồng bộ như khung pháp lý, nâng cao năng lực số, bình đẳng tiếp cận và văn hóa sử dụng AI có trách nhiệm sẽ giúp AI trở thành động lực phát triển.

Phát triển bản thân bền vững với AI không chỉ là công nghệ, mà còn là rèn luyện nhận thức, đạo đức, trách nhiệm và năng lực thích ứng. Khi được sử dụng thông minh và nhân văn, AI mở rộng năng lực con người, giúp mỗi người trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình và đóng góp vào xã hội học tập, sáng tạo và phát triển bền vững.

Theo Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân, một trong những thuận lợi lớn đối với học tập suốt đời hiện nay là sự phát triển của công nghệ số và tAI. Các nền tảng số đang mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, kỹ năng và nghề nghiệp mới với chi phí thấp hơn; đồng thời cho phép quản trị tốt hơn quá trình dạy và học. Đây cũng là cơ sở để các cơ sở giáo dục cấu trúc lại chương trình, đổi mới phương thức dạy học, chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển tư duy, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng của người học.