Xây dựng hồ sơ danh thắng Ngũ Hành Sơn hướng tới Di sản thế giới

Quần thể danh thắng Ngũ Hành Sơn đang được thành phố Đà Nẵng xúc tiến các thủ tục hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Di sản thế giới. Ảnh: VĨNH LỘC

Hội tụ giá trị văn hóa và thiên nhiên

Ngũ Hành Sơn là cụm 6 ngọn núi đá cẩm thạch kết nối với sông Cổ Cò, biển và hệ thống hang động tự nhiên. Năm 2018, quần thể danh thắng được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.

Hệ thống ma nhai với 78 văn khắc Hán - Nôm trên vách đá và các hang động (niên đại từ nửa đầu thế kỷ 17 đến thế kỷ 20) cũng được UNESCO vinh danh Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương (năm 2022).

Ông Huỳnh Đinh Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng (đơn vị tham mưu lập hồ sơ) cho biết, ý tưởng lập hồ sơ Di sản thế giới cho Ngũ Hành Sơn được đặt ra từ quá trình xây dựng hồ sơ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

“Càng nghiên cứu sâu, chúng tôi càng nhận diện rõ những giá trị nổi bật của khu danh thắng. Nơi đây sở hữu 4 di sản gồm: Di sản quốc gia đặc biệt; Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương cùng 2 di sản phi vật thể cấp quốc gia (làng nghề đá Non Nước và Lễ hội Quán Thế Âm). Đặc biệt, khu vực này từng là trung tâm Phật giáo xứ Đàng Trong từ thế kỷ 16 đến 19 với 13 ngôi cổ tự, đồng thời mang giá trị lớn về địa mạo, địa chất, địa tầng... Tất cả tạo cơ sở khoa học quan trọng để thành phố lập hồ sơ đề cử”, ông Thiện phân tích.

Bên cạnh giá trị văn hóa, sự kết hợp giữa hang động, núi non, sông Cổ Cò và biển góp phần hình thành không gian cảnh quan có giá trị thẩm mỹ, phản ánh quá trình kiến tạo địa chất đặc thù. Do đó, Ngũ Hành Sơn có tiềm năng đề cử dựa trên 3 nhóm tiêu chí: văn hóa, thiên nhiên và tính xác thực cùng tính toàn vẹn.

Từng bước hoàn thiện hồ sơ khoa học

Ngày 12/5/2026, UBND thành phố ban hành Công văn số 3896/UBND-SVHTTDL gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đề nghị cho chủ trương và hướng dẫn lập hồ sơ.

Tại văn bản trả lời ngày 4/6/2026, Bộ lưu ý việc đề cử phải đáp ứng ít nhất 1 trong 10 tiêu chí xác định giá trị nổi bật toàn cầu của UNESCO. Trên cơ sở đó, địa phương cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ luận cứ khoa học, xác định lộ trình, nguồn lực và kinh phí.

Dự kiến, khu di sản được nghiên cứu quy hoạch trên diện tích 120ha.

Ông Nguyễn Hòa, Chủ tịch UBND phường Ngũ Hành Sơn cho biết, chủ trương này tạo niềm kỳ vọng và tự hào lớn trong nhân dân. Phường cam kết phối hợp cung cấp tư liệu, hỗ trợ nghiên cứu. Nếu được công nhận, danh hiệu Di sản thế giới sẽ tạo cơ hội để Đà Nẵng kết nối bảo tồn di sản với phát triển bền vững.

Một góc Khu quần thể danh thắng Ngũ Hành Sơn. Ảnh: VĨNH LỘC

Trước đó, ngày 27/9 tại Hà Nội, trong buổi làm việc với ông Lazare Eloundou Assomo, Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới của UNESCO, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi đã trình bày định hướng xây dựng hồ sơ đề cử Ngũ Hành Sơn là Di sản thế giới hỗn hợp. Đà Nẵng đề nghị UNESCO hỗ trợ tư vấn xác lập luận cứ, kết nối mạng lưới chuyên gia và hướng dẫn phân tích so sánh ở quy mô toàn cầu.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trước mắt thành phố sẽ tổ chức các tọa đàm, hội thảo khoa học với chuyên gia trong và ngoài nước nhằm đánh giá toàn diện giá trị Ngũ Hành Sơn, từ đó lựa chọn hướng đề cử (Di sản văn hóa thế giới hay Di sản thế giới hỗn hợp). Sau khi hoàn thiện cơ sở khoa học, hồ sơ sẽ được gửi xin ý kiến Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia để đưa danh thắng vào Danh sách dự kiến của UNESCO.

Ông Huỳnh Đinh Quốc Thiện chia sẻ, việc xác lập hồ sơ hoàn chỉnh là chặng đường dài, nhanh nhất cũng mất khoảng 5 năm. Quá trình này được chia làm 3 giai đoạn: Giai đoạn 1 hoàn thiện báo cáo tóm tắt để đưa Ngũ Hành Sơn vào danh sách dự kiến; Giai đoạn 2 đăng ký tham gia cơ chế Quy trình tham vấn ban đầu và đánh giá sơ bộ; Giai đoạn 3 hoàn thiện hồ sơ chính thức và kế hoạch quản lý trình Ủy ban Di sản thế giới thẩm định.

“Một thuận lợi quan trọng là khu danh thắng đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch tổng thể (Quyết định số 822/QĐ-TTg ngày 11/7/2023). Trên cơ sở này, địa phương có thể triển khai giải tỏa các hộ dân trong vùng lõi, thực hiện các hạng mục về cảnh quan, hạ tầng, phấn đấu hoàn thành các thủ tục đề cử trước năm 2030”, ông Thiện cho hay.