Xây dựng hồ sơ di sản 'Phở': Nhận diện để hiểu đúng giá trị di sản

Hà Nội đang xây dựng hồ sơ khoa học trình UNESCO ghi danh “Phở” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Ảnh: Quang Tấn

Nhận diện đầy đủ giá trị của di sản

Công tác xây dựng hồ sơ khoa học trình UNESCO ghi danh "Phở" vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đang nhận được sự quan tâm của giới nghiên cứu, các địa phương và cộng đồng thực hành. Không chỉ là biểu tượng tiêu biểu của văn hóa ẩm thực Việt Nam, việc xây dựng hồ sơ di sản còn đòi hỏi một quá trình nghiên cứu công phu, bảo đảm tính khoa học, khách quan và tuân thủ chặt chẽ các quy định của UNESCO.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, việc xây dựng hồ sơ được triển khai theo Luật Di sản văn hóa năm 2024, Nghị định số 215/2025/NĐ-CP của Chính phủ cùng Công ước năm 2003 của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể và Hướng dẫn thực hiện Công ước. Theo đó, quá trình xây dựng Hồ sơ khoa học đề cử UNESCO được thực hiện trên cơ sở kết quả nhận diện, kiểm kê, nghiên cứu, tư liệu hóa và sự tham gia của cộng đồng chủ thể.

Đến thời điểm hiện nay, việc xây dựng Hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể “Phở” mới đang trong giai đoạn đầu của quá trình nghiên cứu; tập trung vào công tác điền dã, khảo sát, nhận diện, kiểm kê và tham vấn các nhà khoa học, cộng đồng thực hành cùng các địa phương có liên quan. Việc mở rộng phạm vi khảo sát nhằm bảo đảm thu thập đầy đủ thông tin, tư liệu về các thực hành văn hóa có liên quan đến phở làm cơ sở cho việc nghiên cứu, so sánh, đánh giá và bảo đảm nhận diện đầy đủ giá trị di sản và sự tham gia rộng rãi của các nhóm cộng đồng trên phạm vi cả nước trong việc xây dựng Hồ sơ khoa học di sản “Phở” trình UNESCO theo đúng quy định.

Quá trình xây dựng hồ sơ cũng là dịp rà soát, nhận diện đầy đủ hơn các giá trị văn hóa, lịch sử và tri thức dân gian kết tinh trong phở ở các tỉnh, thành phố như: Hà Nội, Ninh Bình, Hải Phòng, Lào Cai, Bắc Ninh, Cao Bằng, Lai Châu, Lạng Sơn Tuyên Quang. Những kết quả nghiên cứu sẽ tạo cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện hồ sơ, đồng thời góp phần bảo vệ và phát huy giá trị của di sản trong bối cảnh mới.

Các nghệ nhân thực hiện quy trình tráng bánh phở tại Festival Phở năm 2026. Ảnh: H.Q

Tạo đồng thuận từ cộng đồng và các địa phương

Một trong những yêu cầu quan trọng đối với hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể là sự tham gia của cộng đồng thực hành cùng các địa phương có liên quan. Đối với hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể, sự tham gia của cộng đồng thực hành và các địa phương là yêu cầu quan trọng. Trên tinh thần đó, Hà Nội tiếp tục mở rộng quá trình tham vấn, lấy ý kiến và phối hợp nghiên cứu để hoàn thiện hồ sơ.

Ngày 24-7-2026, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội sẽ tổ chức buổi làm việc phối hợp nhận diện di sản văn hóa phi vật thể “Phở” phục vụ xây dựng hồ sơ khoa học trình UNESCO ghi danh vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Chương trình có sự tham gia của đại diện các bộ, ngành Trung ương, Cục Di sản văn hóa, nhiều địa phương có cộng đồng thực hành di sản cùng các cơ quan chuyên môn, như: Ninh Bình, Hải Phòng, Lào Cai, Bắc Ninh, Cao Bằng, Lai Châu, Lạng Sơn Tuyên Quang và một số tỉnh, thành phố khác.

Theo chương trình dự kiến, hội nghị sẽ tập trung trao đổi, rà soát sơ bộ cộng đồng thực hành và không gian văn hóa của di sản tại các địa phương; thảo luận tiêu chí xác định phạm vi, đối tượng và nội dung nghiên cứu phục vụ xây dựng hồ sơ khoa học; thống nhất cơ chế phối hợp, phân công đầu mối và kế hoạch triển khai giai đoạn nhận diện di sản văn hóa “Phở”; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm tính khoa học, khách quan và sự tham gia của các địa phương trong quá trình xây dựng hồ sơ.

Song song với các hoạt động nghiên cứu, Hà Nội cũng dự kiến tổ chức các tọa đàm, hội thảo khoa học trong nước và quốc tế với sự tham gia của các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, nghệ nhân và cộng đồng thực hành để tiếp tục hoàn thiện cơ sở khoa học, tạo sự đồng thuận trước khi xác định nội dung chính thức của hồ sơ trình UNESCO.

Tọa đàm “Phở - Câu chuyện di sản văn hóa phi vật thể trong dòng chảy công nghiệp sáng tạo” do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp cùng các đơn vị tổ chức năm 2025. Ảnh: An Nhiên

Lan tỏa giá trị văn hóa phở trong đời sống đương đại

Cùng với công tác nghiên cứu và hoàn thiện hồ sơ, chuỗi hoạt động của ngày 24-7 còn hướng tới mục tiêu đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Trong khuôn khổ chương trình, Hà Nội sẽ phát động Cuộc thi Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể phở và tổ chức triển lãm chuyên đề về phở. Những hoạt động này không chỉ góp phần quảng bá giá trị của phở trong đời sống đương đại mà còn khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào quá trình bảo vệ và phát huy di sản văn hóa.

Thông qua các sản phẩm sáng tạo, nền tảng số và hoạt động truyền thông, di sản được tiếp cận theo những phương thức mới, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống đến đông đảo công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và tăng cường hội nhập quốc tế, việc xây dựng hồ sơ khoa học di sản “Phở” không chỉ hướng tới mục tiêu được UNESCO ghi danh, mà còn góp phần khẳng định giá trị của văn hóa ẩm thực Việt Nam trên trường quốc tế. Quan trọng hơn, quá trình này tạo cơ hội để nhận diện đầy đủ các giá trị của di sản, tăng cường sự gắn kết giữa các cộng đồng thực hành và hình thành nền tảng vững chắc cho công tác bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa trong tương lai.