Xây dựng Luật Công nghiệp văn hóa Hoàn thiện thể chế, biến văn hóa thành sức mạnh phát triển

Những lợi thế đặc biệt

Việt Nam có 54 dân tộc anh em, với nền văn hóa lâu đời, giàu bản sắc, trong đó hơn 30 di sản đã được UNESCO ghi danh, là một trong những quốc gia sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú bậc nhất khu vực. Đây chính là kho tài nguyên vô giá, không chỉ mang ý nghĩa lịch sử - tinh thần mà còn có giá trị kinh tế to lớn nếu được khai thác, chuyển hóa một cách khoa học và bền vững.

Sức mạnh của văn hóa Việt Nam còn được kết tinh trong con người Việt Nam - hiền hòa, mến khách, nhân ái, cần cù, sáng tạo, kiên cường, anh dũng và biết làm chủ công nghệ hiện đại. Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế sáng tạo, con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là trung tâm thụ hưởng và cũng là lực lượng lan toả giá trị văn hóa ra xã hội và thế giới.

Với nền văn hóa lâu đời, giàu bản sắc, Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển du lịch văn hóa, với các sản phẩm trải nghiệm đặc sắc, gia tăng giá trị và kéo dài chuỗi tiêu dùng. Ảnh: TTBTDTCĐH

Một lợi thế nổi bật khác là thị trường hơn 100 triệu dân, với tầng lớp trung lưu ngày càng gia tăng, nhu cầu tiêu dùng văn hóa - giải trí ngày càng đa dạng. Sự phát triển của internet, nền tảng số, mạng xã hội đã mở rộng không gian sáng tạo và phân phối sản phẩm văn hóa, tạo điều kiện thuận lợi để các ngành công nghiệp văn hóa phát triển mạnh mẽ.

Thực tiễn những năm gần đây, nhiều sản phẩm văn hóa giải trí quy mô lớn của Việt Nam như Anh trai vượt ngàn chông gai, Anh trai say hi… thu hút lượng lớn khán giả và tạo hiệu ứng xã hội tích cực. Các show thực cảnh như Ký ức Hội An, các sản phẩm văn hóa - giải trí tại Phú Quốc hay Lễ hội Pháo hoa quốc tế Đà Nẵng... đã góp phần hình thành các sản phẩm văn hóa - du lịch có sức cạnh tranh cao.

Đặc biệt, trong lĩnh vực điện ảnh, nhiều bộ phim như Mưa đỏ, Mai, Nhà bà Nữ, Tử chiến trên không… đạt doanh thu hàng trăm tỷ đồng, cho thấy khả năng thương mại hóa ngày càng rõ nét, mở ra triển vọng xây dựng thị trường điện ảnh nội địa vững mạnh. Điều này cho thấy, nếu có cơ chế phù hợp, các sản phẩm văn hóa hoàn toàn có thể trở thành ngành kinh tế mang lại giá trị gia tăng cao.

Định hướng phát triển văn hóa đã được Đảng xác lập rõ trong nhiều nghị quyết quan trọng, đặc biệt là Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để thúc đẩy hình thành và phát triển công nghiệp văn hóa.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, coi văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là động lực tăng trưởng mới và sức mạnh mềm của quốc gia. Quan điểm này đặt ra yêu cầu phải đổi mới toàn diện cách tiếp cận đối với văn hóa, từ quản lý hành chính sang phát triển theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Việt Nam đã bước đầu hình thành các lĩnh vực công nghiệp văn hóa với những ngành có lợi thế như báo chí - truyền thông, xuất bản, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa... Đây là những lĩnh vực vừa có khả năng tạo giá trị kinh tế, vừa có tác động mạnh mẽ đến việc định hình hình ảnh quốc gia.

Khơi thông nguồn lực, tạo động lực phát triển mới

Nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ… đã thành công trong việc phát triển công nghiệp văn hóa như một trụ cột kinh tế. Điểm chung là họ có hệ thống thể chế hoàn chỉnh, chính sách hỗ trợ mạnh mẽ, hệ sinh thái sáng tạo năng động và khả năng tận dụng công nghệ để mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ là câu chuyện kinh tế. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và bùng nổ công nghệ số, các sản phẩm văn hóa xuyên biên giới có khả năng lan tỏa nhanh chóng, tác động sâu rộng đến nhận thức xã hội. Nếu không có cơ chế phù hợp, nguy cơ “xâm lăng văn hóa” là hiện hữu.

Vì vậy, phát triển công nghiệp văn hóa cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa phát triển - con người - thị trường - bản sắc - chủ quyền. Văn hóa không chỉ là tài nguyên mà còn là “lá chắn mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng, giá trị và bản sắc dân tộc. Việc xây dựng các sản phẩm văn hóa mang đậm bản sắc Việt Nam chính là cách hiệu quả nhất để vừa phát triển kinh tế, vừa bảo vệ chủ quyền văn hóa trong bối cảnh hội nhập.

Việc xây dựng Luật Công nghiệp văn hóa là yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực và tạo động lực phát triển mới. Luật cần được xây dựng theo hướng kiến tạo, lấy doanh nghiệp và người sáng tạo làm trung tâm, khuyến khích đổi mới sáng tạo, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm; đồng thời, tăng cường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, thúc đẩy chuyển đổi số và bảo vệ bản sắc văn hóa trong môi trường số.

Đặc biệt, Luật cần giải quyết những “điểm nghẽn” hiện nay như: cơ chế tài chính chưa phù hợp; thiếu chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp sáng tạo; hạ tầng văn hóa chưa đồng bộ; nguồn nhân lực chất lượng cao còn hạn chế; thị trường phân phối sản phẩm văn hóa chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.

Đồng thời, phát triển thị trường và hệ sinh thái doanh nghiệp văn hóa; đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và chuyển đổi số; chú trọng đào tạo nguồn nhân lực sáng tạo; thiết lập cơ chế tài chính đặc thù; gắn kết chặt chẽ với du lịch; xây dựng thương hiệu văn hóa quốc gia; cải cách thủ tục hành chính; đồng thời nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của văn hóa như một ngành kinh tế… Mục tiêu là hình thành một vòng tuần hoàn phát triển bền vững: Tài nguyên văn hóa → Sản phẩm văn hóa → Giá trị kinh tế → Tái đầu tư cho bảo tồn và phát triển văn hóa. Đây chính là con đường để văn hóa vừa được bảo tồn, gìn giữ, vừa trở thành động lực tăng trưởng.

Xây dựng Luật Công nghiệp văn hóa không chỉ nhằm phát triển một ngành kinh tế mới mà còn góp phần củng cố nền tảng tinh thần xã hội, bảo vệ bản sắc và nâng cao vị thế quốc gia. Khi được thiết kế đúng và triển khai hiệu quả, Luật sẽ mở ra giai đoạn phát triển mới, trong đó văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực tăng trưởng và nguồn lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.