Xây dựng mạng lưới cấp cứu ngoại viện tại cộng đồng

Đưa máy khử rung tim tự động (AED) đến các địa điểm công cộng, kết hợp đào tạo lực lượng cấp cứu viên không chuyên, ngành y tế tỉnh đang từng bước xây dựng mạng lưới cấp cứu ngoại viện ngay trong cộng đồng. Mục tiêu của chương trình là người dân có thể chủ động thực hiện các thao tác cấp cứu ban đầu, góp phần tăng cơ hội sống cho người bị ngừng tuần hoàn (tim ngừng đập đột ngột) trước khi lực lượng y tế chuyên nghiệp có mặt.

Trao kỹ năng, thêm cơ hội sống

Ngày 26-8, Trung tâm Cấp cứu 115 Khánh Hòa tổ chức khóa huấn luyện cấp cứu viên không chuyên và sử dụng máy AED đầu tiên cho 20 học viên là nhân viên cứu hộ bờ biển, nhân viên giữ xe bãi số 5, bảo vệ, thanh niên xung kích... Đây là những người thường xuyên có mặt tại các khu vực công cộng, nơi tập trung đông người và có khả năng tiếp cận sớm khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh tham quan việc sử dụng máy khử rung tim tự động. Ảnh: THANH LONG

Tại lớp tập huấn, các học viên được cập nhật kiến thức và thực hành hồi sinh tim phổi cơ bản, sử dụng máy AED trên mô hình mô phỏng. Là một trong những người hướng dẫn thực hành, ông Nguyễn Trí Tâm - nhân viên Trung tâm Cấp cứu 115 Khánh Hòa cho biết, AED được thiết kế với hướng dẫn bằng tiếng Việt, giúp người sử dụng dễ dàng thao tác. Sau khi khởi động và dán các miếng điện cực lên ngực người cần cấp cứu, máy sẽ tự động phân tích nhịp tim, đánh giá tình trạng và hướng dẫn các bước cấp cứu bằng giọng nói. Theo ông Tâm, trong cấp cứu ngừng tuần hoàn ngoài bệnh viện, việc người dân có mặt tại hiện trường biết cách ép tim, hô hấp nhân tạo và duy trì liên tục cho đến khi lực lượng cấp cứu chuyên nghiệp đến có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thực tế đã ghi nhận những trường hợp bệnh nhân được người dân xung quanh duy trì ép tim, hô hấp nhân tạo kịp thời đã được cứu sống.

Tại lễ phát động đào tạo sơ cấp cứu cộng đồng và triển khai máy khử rung tim tự động (AED) ở tỉnh, diễn ra cuối tháng 8-2026, Sở Y tế đã tiếp nhận 600 triệu đồng từ Thường trực Tỉnh ủy để mua máy AED; 50 máy AED và 5 xe cấp cứu chuyên dụng đặc biệt do Tập đoàn Vingroup tặng; 15 máy AED từ Công ty Cổ phần Nhà ga quốc tế Cam Ranh và 10 máy AED từ Công ty Cổ phần Đầu tư Sông Đà - Việt Đức. Sau lễ phát động, Sở Y tế triển khai 25 máy AED tại các vị trí trọng điểm dọc bờ biển phường Nha Trang và phường Bắc Nha Trang; 55 máy còn lại sẽ được triển khai tại các vị trí trọng điểm khác trên địa bàn tỉnh.

Tham gia lớp tập huấn, ông Lê Hoàng Ân - Đội Cứu nạn, cứu hộ bãi biển thuộc Ban Quản lý vịnh Nha Trang cho biết, trước đây, khi gặp trường hợp đuối nước, lực lượng cứu nạn thường nhanh chóng đưa nạn nhân vào bờ, sau đó tiến hành hồi sức tim phổi và hỗ trợ hô hấp. Hiện nay, việc trang bị máy AED tại bãi biển Nha Trang sẽ hỗ trợ rất nhiều cho công tác cứu nạn trong khoảng thời gian chờ lực lượng cấp cứu chuyên nghiệp đến. Ông Dương Duy Tâm - Đội Cứu nạn, cứu hộ bãi biển thuộc Ban Quản lý vịnh Nha Trang chia sẻ, ông đã làm công tác cứu nạn, cứu hộ khoảng 5 - 6 năm và từng tham gia xử lý 3 - 4 trường hợp đuối nước. Theo ông, trước đây, lực lượng cứu nạn chủ yếu tự đánh giá tình trạng nạn nhân và thực hiện các bước sơ cấp cứu theo kiến thức đã được tập huấn. Hiện nay, sử dụng máy AED có khả năng phân tích nhịp tim và hướng dẫn từng bước sẽ hỗ trợ khi xử lý tình huống.

Cán bộ y tế Trung tâm Cấp cứu 115 Khánh Hòa hướng dẫn học viên hồi sinh tim phổi cơ bản, sử dụng máy AED tại lớp tập huấn.

Bác sĩ Lê Trần Anh Thi - Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 Khánh Hòa cho biết: “Từ nay đến hết tháng 10, trung tâm sẽ tổ chức 16 lớp tập huấn như trên, mỗi lớp khoảng 20 - 25 học viên. Chúng tôi mong muốn truyền tải các kỹ thuật sơ cấp cứu ban đầu để lan tỏa trong cộng đồng, giúp người dân biết cách hành động sớm, can thiệp sớm, qua đó nâng cao cơ hội cứu sống người bệnh”.

Hình thành mạng lưới cấp cứu trong cộng đồng

Theo bác sĩ Lê Văn Khoa - Giám đốc Sở Y tế, ngừng tuần hoàn có thể xảy ra bất cứ lúc nào và hơn 70% trường hợp xảy ra ngoài bệnh viện. Khoảng 75% trường hợp trước khi ngừng tim có tình trạng rung thất cần được chỉ định sốc điện bằng máy khử rung tim. Các bằng chứng khoa học của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ và Tổ chức Y tế thế giới cho thấy, thời gian vàng để cứu sống nạn nhân chỉ khoảng 3 - 5 phút đầu tiên. Trong khi đó, lực lượng y tế chuyên nghiệp cần thời gian di chuyển để tiếp cận hiện trường. Vì vậy, những người có mặt tại hiện trường nếu được trang bị kiến thức, kỹ năng sơ cứu có thể tạo ra sự khác biệt trong những phút đầu tiên. Mục tiêu của chương trình là hình thành một chuỗi cấp cứu liên tục: Phát hiện sớm - gọi 115 sớm - hồi sinh tim phổi sớm - khử rung sớm - vận chuyển người bệnh an toàn đến bệnh viện và điều trị chuyên sâu sớm.

Các học viên thực hành hồi sinh tim phổi cơ bản, sử dụng máy AED tại lớp tập huấn.

Trong năm 2026, chương trình đặt mục tiêu trang bị 80 máy AED tại các vị trí trọng điểm, đồng thời đào tạo lực lượng cấp cứu viên không chuyên tại các địa điểm được triển khai. Các vị trí dự kiến gồm: Trường học, trường đại học, siêu thị, điểm du lịch, bờ biển, sân bay, cảng biển, bến xe, khu vực công sở, lực lượng phòng cháy, chữa cháy và các khu chung cư cao tầng. Trung tâm Cấp cứu 115 là lực lượng nòng cốt trong đào tạo, hướng dẫn thực hành hồi sinh tim phổi cơ bản và sử dụng AED; đồng thời phối hợp quản lý, kiểm tra, giám sát để bảo đảm thiết bị luôn trong trạng thái sẵn sàng và đội ngũ cấp cứu viên không chuyên duy trì được kỹ năng.

Việc đưa AED đến cộng đồng song song với đào tạo lực lượng cấp cứu viên không chuyên đang từng bước hình thành mạng lưới cấp cứu ngoại viện ngay từ cơ sở. Khi người dân biết nhận diện tình huống, gọi 115, thực hiện ép tim, sử dụng AED và phối hợp với lực lượng cấp cứu chuyên nghiệp, những phút vàng sẽ được tận dụng hiệu quả hơn, tạo thêm cơ hội sống cho người bệnh.