Xây dựng mạng lưới chuyên gia Việt về công nghệ chiến lược

Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 02/8/2026 xác định người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là bộ phận không tách rời mà còn là nguồn lực chiến lược, cầu nối với thế giới, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Một trong những nội dung Nghị quyết chú trọng huy động trí thức, chuyên gia, nhân tài trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, chuyển đổi số, khởi nghiệp.

Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng khẳng định Hội thảo “Xây dựng và phát triển các mạng lưới chuyên gia, trí thức trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược” là dịp tốt để các bên cùng trao đổi, tìm giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các mạng lưới chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài, hướng tới mục tiêu không chỉ kết nối nguồn lực mà còn tạo ra các dự án, sản phẩm và kết quả hợp tác cụ thể phục vụ phát triển đất nước.

Phát biểu và trả lời báo chí tại Hội thảo “Xây dựng và phát triển các mạng lưới chuyên gia, trí thức trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược” do Uỷ Ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài - Bộ Ngoại giao tổ chức, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết của việc cụ thể hoá “bài toán” trong các lĩnh vực trọng điểm này, cũng như xây dựng các cơ chế và hệ sinh thái phù hợp để nguồn lực trí thức người Việt ở nước ngoài được phát huy bền vững

‘Đích đến không phải bài báo mà là sản phẩm’

Ông Nguyễn Phú Bình, Phó Giám đốc Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED), Bộ Khoa học Công nghệ chia sẻ kinh nghiệm trong việc xây dựng mạng lưới chuyên gia AI người Việt trên toàn cầu.

Theo ông, về việc triển khai công nghệ chiến lược, chúng ta không bắt đầu bằng câu hỏi nghiên cứu vấn đề gì, mà đi từ bài toán: Phát triển những gì để tăng năng lực quốc gia và năng lực nhóm nghiên cứu mạnh. Đây là tư duy ngược, đi từ thực tế của bộ, ngành, địa phương. “Đích đến của công nghệ chiến lược không phải là bài báo hay mẫu thử nghiệm đơn thuần, mà là sản phẩm có khả năng cạnh tranh trong nước và quốc tế”.

Các đại biểu chia sẻ tại hội thảo.

Khi triển khai, mạng lưới không chỉ tìm chuyên gia AI quốc tế chung chung mà kết nối người phù hợp với từng bài toán cụ thể. “Chúng tôi triển khai theo cụm và chuỗi công nghệ, từ nghiên cứu đến thử nghiệm và đưa ra thị trường”. Mạng lưới AI toàn cầu dự kiến mời chuyên gia tham gia bảy lĩnh vực: (1) kiến trúc sư trưởng xây dựng, chia nhỏ bài toán; (2) xây dựng cơ chế, chính sách để nhà khoa học tham gia quản lý, thực hiện; (3) xây dựng yêu cầu đầu ra, mốc đánh giá; (4) phản biện, đánh giá trong các hội đồng khoa học công nghệ; (5) tư vấn doanh nghiệp rút ngắn thời gian triển khai, nâng cao chất lượng; (6) đào tạo, truyền đạt kinh nghiệm cho nhà khoa học, doanh nghiệp trong nước; (7) giải quyết các bài toán do doanh nghiệp đề xuất…

“Điểm nghẽn hiện nay là cần cơ chế chính sách bền vững để nhà khoa học yên tâm quay về hoặc hợp tác trong thời gian dài (1-2 năm hoặc hơn). Chúng tôi đang trình phê duyệt mức thù lao cho kiến trúc sư trưởng là 300 triệu đồng một tháng. Đây là nỗ lực lớn của các đơn vị trong nước. Ngoài ra cần làm rõ về sở hữu trí tuệ, tính bảo mật, kiểm soát xung đột lợi ích và xây dựng nền tảng kết nối chuyên gia với ngân hàng bài toán lớn… v.v”, ông cho biết.

‘Cạnh tranh về năng lực huy động’

Theo ông Nguyễn Phúc Bình, Chủ tịch Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Việt Nam tại Australia, kinh nghiệm của việc xây dựng mạng lưới tại đây là “chọn người phù hợp nhất hơn là người giỏi nhất nhưng quá bận rộn”. Nhìn từ trường hợp của Australia và các nước trên thế giới, trọng tâm chính sách của họ không nằm ở việc sở hữu bao nhiêu chuyên gia, mà ở khả năng huy động đúng chuyên gia, vào đúng “bài toán”, tại đúng thời điểm.

Ông Nguyễn Phúc Bình, Chủ tịch Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Việt Nam tại Australia.

Để Nghị quyết 23 đạt mục tiêu huy động mạnh mẽ hơn nguồn lực kiều bào đóng góp nhiều hơn, ông cho rằng cần làm chi tiết hoá các yếu tố như kinh phí, đơn vị phụ trách, đầu mối, cơ chế quy mô công việc, các vấn đề khác như mức và hình thức đóng góp, thuế… Bên cạnh đó là vấn đề đặt ra những câu hỏi cụ thể, chi tiết, chia nhỏ các mảng cần huy động nguồn lực để tìm đúng người có chuyên môn.

Ông phân tích mô hình Trung tâm Nghiên cứu Hợp tác (CRC) của Australia: Chính phủ cấp kinh phí cho một “bài toán” ngành, hình thành trung tâm với sự tham gia của trường đại học, kết hợp doanh nghiệp liên quan đến lĩnh vực để nghiên cứu, sau đó doanh nghiệp thương mại hóa hoặc áp dụng kết quả.

Từ đó, ông kiến nghị: Xây dựng cơ chế huy động theo từng nhiệm vụ cụ thể; hình thành ngân hàng bài toán quốc gia; mở rộng nghiên cứu chung (đồng nghiên cứu, đồng sở hữu); và xây dựng nền tảng quản trị năng lực để chuyên gia tham gia sớm vào quy trình phản biện,…

Ông cũng cho rằng việc “giữ chân” chuyên gia đến từ những điều rất nhỏ nhưng thiết thực. “Hãy để họ thấy ý kiến của mình được lắng nghe và áp dụng đúng nơi đúng chỗ”.

Hoặc nhu cầu về kết nối tinh thần cũng quan trọng không kém: “Mối liên kết của anh em nước ngoài với trong nước có thể lỏng lẻo. Khi có các đoàn sang công tác, các cơ quan đại diện có thể cùng hội đoàn chủ động mời anh em tham gia tạo sự gắn kết. Có thể có nhiều hơn các chương trình văn hóa nghệ thuật chính thống để kiều bào đưa con em đến xem, cải thiện năng lực tiếng Việt. Tôi kiến nghị mạnh mẽ việc xây dựng các trung tâm dạy tiếng Việt chính thống được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận bằng cấp rõ ràng, giống như các chứng chỉ ngôn ngữ khác”.

‘Mọi người đều muốn nhân giá trị của mình lên nhiều lần’

Nói về động lực khiến những chuyên gia dữ liệu Việt ở nước ngoài sẵn sàng mang công cụ và kinh nghiệm về như một “lưỡi cưa sắc” để xẻ mỏ đá tìm ngọc, phát triển nền kinh tế dữ liệu trong nước, bà Nguyễn Thị Ngọc Dung, Chánh Văn phòng Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia, Phó Chủ tịch thường trực Mạng lưới chuyên gia dữ liệu toàn cầu (VDEN) cho biết, dù mỗi người đều có những động lực khác nhau, nhưng mọi người đều chia sẻ rằng họ muốn trở nên có ích cho quê hương.

“Họ đã đạt trình độ chuyên gia, có thu nhập rất tốt ở các nước phát triển, cuộc sống thường nhật có thể vẫn như vậy, nhưng nếu mang trí tuệ về đất nước, họ sẽ tạo ra sự đột biến cho ngành nghề còn non trẻ ở đây. Từ đó họ thấy giá trị của mình nhân lên gấp nhiều lần”.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Dung có nhiều kinh nghiệm trong việc xây dựng và hỗ trợ mạng lưới chuyên gia.

Mạng lưới VDEN hiện có 70 chuyên gia ở 12 quốc gia, tham gia vào bốn nhóm chính: Khoa học dữ liệu (Data Science), điện toán đám mây, AI và an toàn dữ liệu.

“Kinh nghiệm của chúng tôi là: Mục tiêu phải đủ lớn để quy tụ chuyên gia; phải đúng người, đúng chất lượng; không hành chính hóa cộng đồng; gắn họ với bài toán thật; và đặc biệt là người điều phối phải chuyên nghiệp, hiểu bản chất công việc nghiên cứu khoa học…”

Đồng tình với đề xuất các chuyên gia về liên thông các mạng lưới và xây dựng cơ sở dữ liệu cũng như các cơ thế tham gia phản biện, bà cho rằng việc tạo nên “hệ sinh thái” tổng thể sẽ phát huy hiệu quả nguồn lực trí thức kiều bào. “Giai đoạn này có thể ưu tiên yếu tố này, giai đoạn sau ưu tiên yếu tố kia. Điều cần nhất là khuôn khổ chính sách cho phép họ tự do sáng tạo trong môi trường tương đồng với nơi họ đã làm việc”.

Nói về nỗ lực tháo gỡ rào cản trong thủ tục hành chính, bà chia sẻ: “Chính phủ đã hỗ trợ tháo gỡ rất nhiều. Các chuyên gia của mạng lưới VDEN khi về nước thừa nhận mọi sự được hanh thông, thủ tục hành chính nhanh hơn nhiều. Có những thứ họ khen còn tốt hơn ở nước ngoài”.

Toàn cảnh hội thảo.

Hội thảo là một trong những hoạt động đầu tiên được Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài - Bộ Ngoại giao tổ chức nhằm cụ thể hóa các quan điểm chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài và để tiếp tục triển khai hiệu quả các nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Cùng ngày, ông Ngô Trịnh Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, thông tin những nội dung mới trọng tâm của Nghị quyết số 23.