Xây dựng môi trường giáo dục an toàn ở khu vực biên giới (Bài 3)

Bài 3: Từ môi trường giáo dục an toàn đến “thế trận lòng dân” vững chắc nơi biên giới

Với lợi thế bám địa bàn, gần dân, sát dân, Bộ đội Biên phòng có điều kiện tiếp tục đồng hành cùng nhà trường trong giáo dục truyền thống, pháp luật, chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn, hướng dẫn kỹ năng phòng tránh các nguy cơ và phối hợp xây dựng môi trường giáo dục an toàn. Tuy nhiên, trong điều kiện chuyển đổi số, khái niệm môi trường giáo dục an toàn không thể chỉ giới hạn trong khuôn viên nhà trường. Một ngôi trường khang trang nhưng học sinh thiếu kỹ năng tự bảo vệ trước những tác động tiêu cực trên không gian mạng vẫn còn khoảng trống cần được quan tâm. Ngược lại, nếu học sinh có kỹ năng số nhưng thiếu sự đồng hành của gia đình, nhà trường và cộng đồng thì những kỹ năng đó cũng khó phát huy đầy đủ giá trị. Vì vậy, an toàn trong trường học và an toàn trên không gian mạng cần được nhìn nhận như hai mặt gắn bó của cùng một môi trường giáo dục.

Cán bộ Bộ đội Biên phòng tỉnh Tuyên Quang giới thiệu cho các em học sinh và thầy, cô giáo trên địa bàn về đường biên, cột mốc. Ảnh: Đơn vị cung cấp

Từ một học sinh đến “thế trận lòng dân”

“Thế trận lòng dân” không được hình thành bằng khẩu hiệu, mà được bồi đắp từ niềm tin, sự đồng thuận và mối quan hệ gắn bó giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước, Quân đội và các lực lượng trong hệ thống chính trị. Ở khu vực biên giới, những yếu tố đó càng được thể hiện rõ qua những việc làm cụ thể gắn với đời sống của nhân dân. Một gia đình được hỗ trợ để con tiếp tục đến trường, một học sinh được người lính đồng hành trong những năm tháng khó khăn, một điểm trường được dựng lại sau thiên tai hay một ngôi trường nội trú được hoàn thành đều là những việc làm có ý nghĩa thiết thực. Khi người dân trực tiếp cảm nhận được sự quan tâm và trách nhiệm của các lực lượng đối với cuộc sống của mình, sự tin cậy được củng cố; từ đó tạo thêm cơ sở cho sự đồng thuận và gắn kết trong cộng đồng.

Thực tiễn công tác của Bộ đội Biên phòng trong lĩnh vực giáo dục cho thấy rõ điều đó: 114.583 trẻ em được vận động đến trường, 13.997 học sinh bỏ học trở lại lớp; hơn 28.000 lượt học sinh được hỗ trợ, gần 3.000 lượt học sinh được nhận nuôi và 633 em tiếp tục học đại học, cao đẳng là những con số phản ánh một quá trình đồng hành lâu dài. Trong xây dựng trường học, 2.767 lượt cán bộ, chiến sĩ với 10.743 ngày công góp phần hoàn thành 108 trường học cho thấy trách nhiệm đối với sự nghiệp giáo dục ở địa bàn biên giới đã được chuyển hóa thành những hành động cụ thể. Riêng tại điểm trường mầm non Cốc Pàng, xã Cốc Pàng, tỉnh Cao Bằng, 856 lượt cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng Cao Bằng tham gia trong 56 ngày đêm là một minh chứng sinh động cho sự gắn bó giữa người lính Biên phòng với nhân dân.

Những kết quả đó cũng cho thấy, công tác vận động quần chúng của Bộ đội Biên phòng đang được thực hiện theo hướng thiết thực hơn, gắn tuyên truyền, vận động với chăm lo đời sống, giáo dục, xây dựng hệ thống chính trị cơ sở và giải quyết những vấn đề cụ thể của nhân dân. Đây là lợi thế quan trọng của Bộ đội Biên phòng khi thực hiện nhiệm vụ ở khu vực biên giới: Bám địa bàn, gần dân, sát dân, nắm tình hình cơ sở và duy trì quan hệ phối hợp với cấp ủy, chính quyền, nhà trường, gia đình và cộng đồng. Bộ đội Biên phòng không làm thay chức năng của ngành giáo dục hay các lực lượng chuyên trách về an ninh mạng, mà phát huy vai trò của mình trong phối hợp, kết nối và tạo môi trường thuận lợi để các lực lượng cùng tham gia bảo vệ, giáo dục thế hệ trẻ.

“Xây” để tạo nền tảng cho “chống”

Trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, “xây” và “chống” có quan hệ chặt chẽ. “Chống” nhằm đấu tranh với những quan điểm sai trái, thù địch, những thông tin xuyên tạc, sai lệch; còn “xây” là củng cố cái đúng, lan tỏa những giá trị tích cực, hình thành tri thức, niềm tin, bản lĩnh và trách nhiệm. Hai mặt này không tách rời nhau, bởi hiệu quả của đấu tranh phản bác cũng phụ thuộc vào nền tảng nhận thức và khả năng tự đánh giá thông tin của mỗi người. Đối với thế hệ trẻ, nền tảng ấy càng có ý nghĩa: Có tri thức, các em có cơ sở để nhận diện; có kỹ năng kiểm chứng, các em giảm nguy cơ bị dẫn dắt bởi thông tin chưa được xác thực; có nền tảng giá trị đúng đắn, các em có cơ sở đánh giá những nội dung tiếp nhận; có niềm tin được xây dựng từ hiểu biết và trải nghiệm thực tiễn, các em có khả năng bình tĩnh hơn trước những thông tin gây hoài nghi hoặc kích động. Vì vậy, xây dựng môi trường giáo dục an toàn không thay thế nhiệm vụ đấu tranh phản bác, mà góp phần tạo nền tảng con người để nhiệm vụ đó được thực hiện chủ động và hiệu quả hơn.

Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu phòng ngừa từ sớm, từ xa. Thay vì chỉ chờ đến khi thông tin xấu độc xuất hiện rồi mới tìm cách xử lý, cần từng bước hình thành ở học sinh năng lực tự nhận diện, tự kiểm chứng và tự chịu trách nhiệm trước những gì mình tiếp nhận và chia sẻ. Khi những năng lực đó trở thành thói quen của mỗi cá nhân, môi trường thông tin trong cộng đồng cũng có thêm một lớp bảo vệ từ chính người sử dụng.

Cán bộ Bộ đội Biên phòng thành phố Cần Thơ tuyên truyền về chủ quyền biển, đảo cho các em học sinh. Ảnh: Đơn vị cung cấp

Để mỗi ngôi trường trở thành một điểm tựa ở biên giới

Một ngôi trường ở biên giới không chỉ có chức năng dạy chữ, đó còn là nơi kết nối gia đình, cộng đồng và chính quyền; nơi hình thành thế hệ trẻ có tri thức và trách nhiệm; nơi những giá trị lịch sử, văn hóa và tình yêu quê hương được truyền lại. Vì vậy, cùng với việc hoàn thành các công trình trường học, cần quan tâm đến tổ chức, vận hành và xây dựng môi trường giáo dục an toàn, nhất là tại các trường phổ thông nội trú liên cấp.

Bộ đội Biên phòng có thể tiếp tục đồng hành với nhà trường trong giáo dục truyền thống, pháp luật, chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia; hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn; phối hợp giúp các em thích ứng với môi trường nội trú; tham gia phòng ngừa các nguy cơ xã hội và phối hợp xử lý những vấn đề phát sinh theo chức năng, nhiệm vụ. Đồng thời, phương thức tuyên truyền, vận động cần tiếp tục được đổi mới để phù hợp với môi trường số, qua đó đưa những giá trị tích cực, những câu chuyện chân thực và những hình ảnh đẹp về tình quân dân đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Điều quan trọng là nhìn nhận những việc làm đó trong một chỉnh thể thống nhất. Chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi đồn Biên phòng” giúp một đứa trẻ có thêm cơ hội học tập; xây dựng trường tạo điều kiện vật chất để việc học được bảo đảm; xây dựng môi trường giáo dục an toàn tạo điều kiện để học sinh phát triển lành mạnh; trang bị năng lực số giúp các em chủ động hơn trước những tác động của môi trường thông tin. Tất cả cùng hướng tới xây dựng con người có tri thức, bản lĩnh, trách nhiệm, tình yêu quê hương, đất nước và khả năng phân biệt đúng, sai trên cơ sở hiểu biết.

Từ đó, “thế trận lòng dân” được bồi đắp không phải từ những điều xa xôi, mà từ những gì người dân có thể nhìn thấy, cảm nhận và trải nghiệm trong cuộc sống hằng ngày. Với Bộ đội Biên phòng, đó là quá trình gắn bó với địa bàn, hiểu đời sống và nhu cầu của nhân dân, đồng hành trong những vấn đề thiết thực, giáo dục thế hệ trẻ và góp phần xây dựng cộng đồng có khả năng chủ động trước những tác động tiêu cực của thông tin trên không gian mạng. Đây cũng là một phương diện thiết thực của nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ cơ sở.

Nhiệm vụ của người lính Biên phòng hôm nay vì thế không chỉ là giữ đường biên, cột mốc, mà còn là góp sức dựng trường, gieo chữ, nâng bước học sinh, đồng hành với gia đình, kết nối cộng đồng và góp phần xây dựng một thế hệ trẻ có tri thức, bản lĩnh và trách nhiệm. Từ những việc làm cụ thể ấy, môi trường giáo dục an toàn được hình thành, niềm tin của nhân dân được củng cố và “thế trận lòng dân” được bồi đắp từ cơ sở.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vì thế không chỉ diễn ra trên những diễn đàn đấu tranh trực diện. Nó còn hiện diện trong lớp học, trong gia đình, tại mỗi điểm trường, trong từng hoạt động giáo dục và trong cách một đứa trẻ nhìn nhận quê hương, đất nước, thế giới, tiếp nhận thông tin và lựa chọn cách ứng xử trước những tác động của đời sống. Xây dựng từ cơ sở, từ con người và từ thế hệ trẻ chính là tạo nền tảng xã hội vững chắc để bảo vệ Tổ quốc và góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới. Ở nơi phên dậu của Tổ quốc, mỗi bước chân của một em nhỏ đến trường hôm nay không chỉ mở ra một tương lai cho chính em, mà còn góp phần tạo dựng một thế hệ trẻ có tri thức, bản lĩnh và trách nhiệm, tạo nền tảng vững chắc cho biên giới ngày mai.

Đại tá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trọng Kiên, Trưởng phòng Khoa học quân sự, Học viện Biên phòng