Xây dựng một 'quốc gia vận động'

Theo thống kê, chiều cao trung bình của nam giới Việt Nam hiện đạt khoảng 168,1cm, nữ giới 156,2cm, thuộc nhóm thấp trong khu vực và trên thế giới. Trong khi đó, một nghịch lý đáng suy nghĩ là tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đã đạt 74,7 tuổi, nhưng số năm sống với bệnh tật lại rất lớn, khoảng 10 năm. Những con số ấy cho thấy một khoảng trống lớn: Chúng ta vẫn chưa hình thành được một lối sống tích cực, thường xuyên vận động để xây dựng một xã hội toàn dân khỏe mạnh.

Tình trạng này xuất phát từ việc ở không ít nơi, thể dục, thể thao vẫn được nhìn chủ yếu dưới góc độ tổ chức phong trào, lễ phát động, hội thi, giải đấu; hiệu quả đôi khi được đo bằng số người tham gia, số câu lạc bộ hay số sự kiện được tổ chức. Trong khi đó, điều quan trọng hơn là người dân có thực sự vận động thường xuyên hay không, sức khỏe và thể lực có được cải thiện hay không. Yêu cầu đặt ra là phải chuyển từ “đếm hoạt động” sang đo lường sự thay đổi về thể lực, mức độ vận động và chất lượng sống của người dân.

Một bất cập khác là điều kiện vận động chưa đồng đều. Có nơi người dân thiếu sân chơi, đường đi bộ, không gian tập luyện; trong khi không ít thiết chế thể thao công cộng, sân trường, nhà tập lại chưa được khai thác hết công suất. Đặc biệt, thể thao học đường vẫn còn khoảng cách giữa mục tiêu giáo dục thể chất với việc hình thành thói quen vận động suốt đời cho học sinh.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn ấy, trước hết cần xác lập một chương trình quốc gia về vận động thể chất với mục tiêu, chỉ tiêu và trách nhiệm rõ ràng, đặt trong tổng thể chiến lược phát triển con người. Không thể chỉ giao ngành Thể thao nhiệm vụ vận động người dân tập luyện, mà phải phân công cụ thể cho từng ngành, từng địa phương, từng thiết chế. Cùng với đó, cần xây dựng bộ chỉ số quốc gia về thể lực, mức độ vận động và khả năng tiếp cận thể thao theo nhóm tuổi, nghề nghiệp, địa bàn. Khi biết nơi nào thiếu không gian vận động, nhóm dân cư nào ít vận động và rào cản nằm ở đâu, chính sách mới có thể đi đúng địa chỉ. Đây cũng là bước chuyển cần thiết từ quản lý phong trào sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Cùng với đầu tư mới, phải khai thác hiệu quả hơn những nguồn lực đang có. Trong quy hoạch đô thị, khu công nghiệp, khu dân cư mới cần dành không gian cho đi bộ, chạy bộ, sân chơi và các điểm tập luyện ngoài trời. Không phải địa phương nào cũng cần những công trình thể thao đồ sộ; nhiều khi, một tuyến đi bộ an toàn, một sân chơi nhỏ hay một khu tập luyện cộng đồng được quản lý tốt lại thiết thực hơn. Cốt lõi là người dân có thể dễ dàng tiếp cận, thuận tiện sử dụng.

Cuối cùng, phải biến vận động thành một thói quen xã hội bằng những chính sách và cách làm gần gũi với từng người. Lễ phát động “Mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên” vào ngày 10-10-2026 tới đây, với điểm cầu trung tâm tại Hà Nội và kết nối 33 tỉnh, thành phố, dự kiến thu hút hàng vạn người tham gia, là một hoạt động có ý nghĩa lan tỏa. Nhưng giá trị của một ngày hội không nằm ở số người chạy trong một buổi sáng, mà ở số người tiếp tục chạy, đi bộ, bơi, đạp xe, chơi cầu lông hay tập luyện mỗi ngày sau đó.

Một “quốc gia vận động” vì thế không bắt đầu từ những sân vận động lớn, mà bắt đầu từ sân trường, công viên, khu dân cư, nơi làm việc và từng gia đình. Đó là nơi mỗi người có thể dành một phần thời gian cho sức khỏe của mình; mỗi đứa trẻ lớn lên cùng niềm vui vận động; mỗi người cao tuổi có thêm những năm tháng sống khỏe. Khi vận động trở thành một nhu cầu tự nhiên của hàng triệu người, chúng ta không chỉ tạo dựng một xã hội khỏe mạnh hơn mà còn bồi đắp một nguồn lực con người mạnh hơn.

Từ một phong trào của ngành Thể thao đến một lối sống khỏe mạnh của toàn dân - đó mới là ý nghĩa sâu xa của việc xây dựng một “quốc gia vận động”.