Xây dựng Mỹ Sơn thành điểm du lịch xanh

Du lịch Mỹ Sơn gắn trải nghiệm di sản với cảnh quan thiên nhiên. Ảnh: VĨNH LỘC

Phát huy giá trị di sản gắn với thiên nhiên

Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn đang mời gọi các tổ chức, doanh nghiệp, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước tham gia Cuộc thi “Ý tưởng sáng tạo sản phẩm, dịch vụ và giải pháp phát triển bền vững tại Khu di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn”. Hoạt động này mở ra cơ hội huy động trí tuệ, nguồn lực xã hội cùng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Theo ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đơn vị xác định giá trị Mỹ Sơn chỉ thực sự lan tỏa khi chiều sâu văn hóa, lịch sử Champa đặt trong mối quan hệ hài hòa với hệ sinh thái rừng nguyên vẹn bao quanh.

“Cuộc thi tập trung khai thác đồng thời hai trục giá trị là di sản văn hóa Chăm và hệ sinh thái rừng. Các ý tưởng có thể hướng đến trải nghiệm kiến trúc, điêu khắc, tín ngưỡng, nghề thủ công truyền thống; đi bộ dưới tán rừng, giáo dục môi trường, quan sát đa dạng sinh học; đồng thời phát triển sản phẩm liên kết vùng, du lịch cộng đồng, du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo, triển lãm (MICE), sản phẩm du lịch đêm, quà tặng lưu niệm gắn với thương hiệu Mỹ Sơn...”, ông Khiết diễn giải.

Khu bảo vệ cảnh quan Di tích lịch sử văn hóa Mỹ Sơn có diện tích hơn 1.160ha, trong đó, khu vực lõi di sản được UNESCO ghi danh có diện tích 142ha, sở hữu vùng đệm sinh thái rộng lớn.

Ông Nguyễn Duy, Trưởng phòng Bảo vệ An ninh, Cảnh quan và Môi trường (Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn) cho biết, lợi thế nổi bật của Mỹ Sơn chính là sự hiện diện đồng thời của di sản văn hóa thế giới và hệ sinh thái rừng nhiệt đới giàu đa dạng sinh học.

Khu tháp B,C,D Mỹ Sơn nằm lọt thỏm giữa rừng. Ảnh: VĨNH LỘC

Kết quả đánh giá tài nguyên cho thấy, khu vực Mỹ Sơn có 238 loài thực vật và 607 loài động vật, cùng hơn 70 công trình kiến trúc Chăm có niên đại từ thế kỷ IV đến XIII.

Bên cạnh đó, nhiều tri thức về nghề thủ công truyền thống của người Chăm như chế tác gạch, gốm, dệt thổ cẩm vẫn được lưu giữ trong cộng đồng Chăm hiện nay. Đây là những chất liệu quý để hình thành các sản phẩm trải nghiệm có chiều sâu.

Điểm khác biệt của Mỹ Sơn còn nằm ở khả năng kết nối ba lớp giá trị trong một không gian tương đối tập trung: kiến trúc tôn giáo Champa có niên đại hàng nghìn năm, hệ sinh thái rừng đa dạng sinh học và những giá trị văn hóa Chăm vẫn đang được tiếp nối trong cộng đồng.

Theo ông Nguyễn Duy, thay vì xem rừng chỉ là vùng đệm bảo vệ khu đền tháp, cần nhìn nhận hệ sinh thái này như một cấu phần hữu cơ tạo nên giá trị toàn vẹn của Mỹ Sơn. Từ đó, bảo tồn di sản là nền tảng, hệ sinh thái rừng là lợi thế cạnh tranh, đa dạng sinh học là nguồn tài nguyên chiến lược và du lịch xanh trở thành động lực tăng trưởng.

Mở rộng không gian trải nghiệm

Ban Quản lý đang từng bước cụ thể hóa định hướng “Mỹ Sơn xanh- Hành trình trải nghiệm di sản và thiên nhiên” nhằm giảm khoảng cách giữa tham quan đền tháp và trải nghiệm sinh thái. Một số sản phẩm định hướng phát triển gồm: tuyến trekking Khe Thẻ - Nà Thắng, vườn thực vật, vườn ươm bảo tồn gen, mô hình dược liệu, trạm cứu hộ động vật và Trung tâm Diễn giải thiên nhiên.

Theo ông Nguyễn Công Khiết, đơn vị đã xây dựng hai sản phẩm du lịch sinh thái chiến lược thuộc Đề án “Mỹ Sơn xanh” cùng các sản phẩm phụ trợ nhằm phân tầng thị trường, đáp ứng nhu cầu đa dạng nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc bảo tồn.

Năm 2026, Mỹ Sơn đặt mục tiêu tổng doanh thu đạt 80 tỷ đồng. Qua 8 tháng năm 2026, khu đền tháp đón gần 300.000 lượt khách (trong đó gần 262.000 lượt khách quốc tế). Dù vậy, thực tế khách chủ yếu tham quan đền tháp với thời lượng trải nghiệm chỉ khoảng 2-4 giờ.

Ông Lê Quốc Việt, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Điểm đến xứ Quảng kỳ vọng trong tương lai, một ngày bắt đầu ở Mỹ Sơn không chỉ bằng việc bước qua cổng di tích, nghe thuyết minh và ngắm những ngọn tháp cổ, du khách có thể đi dưới tán rừng, tìm hiểu hệ thực vật, quan sát động vật; trải nghiệm nghề thủ công Chăm; tham gia tuyến trekking, khám phá sản phẩm dược liệu hoặc kết nối với cộng đồng địa phương.

Rừng cảnh quan khu di sản Mỹ Sơn lưu giữ hệ động thực vật phong phú có thể xây dựng thành các sản phẩm du lịch. Ảnh: MỸ SƠN

“Điểm đáng chú ý của cuộc thi “Ý tưởng sáng tạo sản phẩm, dịch vụ và giải pháp phát triển bền vững tại Khu di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn” không chỉ hướng tới sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp, đơn vị lữ hành và những người làm sáng tạo mà còn thể hiện ở việc Mỹ Sơn chủ động cung cấp các tài liệu về tài nguyên, hiện trạng và định hướng phát triển cho người dự thi, qua đó giúp các ý tưởng có cơ sở thực tiễn và bám sát yêu cầu bảo tồn”, ông Việt nhận xét.

Đồng thời cho rằng, cách làm này được kỳ vọng tạo sự kết nối thay vì để mỗi đơn vị tự phát triển sản phẩm riêng lẻ. Doanh nghiệp có thể tham gia bằng năng lực tổ chức dịch vụ; cộng đồng đóng góp tri thức bản địa; các nhà nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học; còn các đơn vị quản lý giữ vai trò định hướng và kiểm soát các yêu cầu bảo tồn.

Sự kết hợp giữa đền tháp cổ, rừng tự nhiên và văn hóa Chăm đang mở ra tiềm năng lớn, góp phần hình thành mô hình du lịch hài hòa giữa bảo tồn di sản, bảo vệ thiên nhiên và phát triển cộng đồng, tạo dấu ấn riêng cho “Mỹ Sơn xanh”.