Xây dựng nền tài chính số hiện đại, lấy dữ liệu làm tài nguyên chiến lược

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số gắn với mô hình phát triển mới, cải cách tài chính đang trở thành yêu cầu cấp thiết để mở rộng dư địa cho nền kinh tế. Xây dựng nền tài chính số hiện đại, lấy dữ liệu làm tài nguyên chiến lược được xác định là một trong những trụ cột quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và dẫn dắt tăng trưởng. Xung quanh định hướng cải cách này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Thành Trung.

Mở rộng không gian phát triển

- Năm 2026 sẽ là năm đầu tiên Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng kinh tế hai con số, đâu là nền tảng tạo đà và hiện thực hóa cho mục tiêu tăng trưởng này?

Thứ trưởng Đỗ Thành Trung: Theo tôi, có thể thấy một số nền tảng tạo đà và hiện thực hóa cho mục tiêu tăng trưởng năm 2026 như sau:

Một là sự đổi mới tư duy, tầm nhìn phát triển, cách làm mới trong kỷ nguyên phát triển mới; các chủ trương, chính sách, đề án lớn sau khi Văn kiện Đại hội XIV của Đảng được thông qua; xác lập mô hình tăng trưởng mới, phù hợp với xu thế toàn cầu, nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sử dụng nguồn lực và lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính.

Hai là các Nghị quyết đột phá của Bộ Chính trị ngày càng phát huy hiệu quả; các chính sách, quy định mới được Quốc hội thông qua trong năm 2025 đi vào cuộc sống rõ nét hơn; việc đẩy mạnh triển khai các dự án hạ tầng chiến lược, có tính xoay chuyển tình thế ngay từ năm 2026. Đây chính là bộ khung vững chắc, định hình mục tiêu phát triển của đất nước trong tương lai.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Thành Trung. Ảnh: Việt Dũng

Ba là việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đồng bộ, hiệu quả gắn với nền hành chính phục vụ Nhân dân và kiến tạo phát triển.

Bốn là sự kế thừa, phát huy kết quả đạt được của năm 2025 và cả nhiệm kỳ 2021-2025; kỳ vọng của người dân, doanh nghiệp vào triển vọng tăng trưởng.

Năm là tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 8,02%, cao nhất khu vực và thuộc nhóm đầu trên thế giới; nhiều địa phương tăng trưởng trên 10%. GDP bình quân đầu người ước đạt 5.026 USD, trở thành nước thu nhập trung bình cao. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân cả năm tăng 3,31%, thấp hơn mục tiêu đề ra. Thu ngân sách nhà nước vượt 35,5% so với dự toán. Sản xuất kinh doanh tăng trưởng tích cực; xuất siêu đạt trên 20 tỷ USD.

Thu hút đầu tư nước ngoài, khách du lịch quốc tế tiếp tục là những điểm sáng. An ninh năng lượng, an ninh lương thực, cân đối lao động được bảo đảm. Hệ thống kết cấu hạ tầng phát triển đột phá với nhiều công trình quy mô lớn, hiện đại, có tính kết nối, lan tỏa và định hình cho tương lai. Đến hết năm 2025, hoàn thành 3.345 km đường bộ cao tốc, trên 1.700 km đường ven biển.

Sáu là quan điểm, chủ trương, định hướng, mục tiêu phát triển, cơ chế, chính sách cho cả giai đoạn 2026-2030 đã cơ bản hoàn thiện; tổ chức bộ máy đã có kinh nghiệm và năng lực thực thi; đối tượng cũng như phương pháp, công cụ phát triển đã được xác định cụ thể, chúng ta cần tập trung thực hiện nhanh nhất để hiện thực hóa thành kết quả phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

- Xin Thứ trưởng cho biết, giữa nhiều thách thức về nguồn lực, Việt Nam nên đặt trọng tâm vào trụ cột nào để tạo thêm không gian tăng trưởng bền vững?

Thứ trưởng Đỗ Thành Trung: Theo tôi, cần tập trung thực hiện những đột phá chiến lược và các trọng tâm sau đây:

Đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển; đẩy mạnh phân cấp phân quyền, xây dựng đồng bộ thể chế phát triển, trọng tâm là hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách; thúc đẩy đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; phát triển năng lực sản xuất mới, các mô hình, phương thức sản xuất kinh doanh mới.

Tập trung chuyển đổi cơ cấu, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao, trọng dụng nhân tài; đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ, khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh vì lợi chung. Phát triển nguồn lực con người, phát triển văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế Nhà nước, phát triển khu vực kinh tế tư nhân; xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Tiếp tục hoàn thiện đồng bộ và đột phá mạnh mẽ trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nhất là hạ tầng giao thông, hạ tầng công nghệ và hạ tầng năng lượng. Tập trung triển khai đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo nền tảng cho phát triển lực lượng sản xuất mới hiện đại, phương thức sản xuất mới hiệu quả.

Tăng cường quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Xây dựng Quân đội nhân dân và Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; đẩy mạnh triển khai chiến lược đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và tạo điều kiện thuận lợi, thu hút các nguồn lực để phục vụ phát triển đất nước, củng cố và nâng cao uy tín, vị thế quốc tế của Việt Nam.

Mở đường cho mô hình tăng trưởng mới

- Nhất quán mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội với nhiều đột phá, với mức tăng trưởng hai con số trong nhiều năm tới, Đại hội XIV đặt ra yêu cầu xây dựng mô hình phát triển mới. Với ngành Tài chính, Thứ trưởng định hình đâu là trụ cột cải cách của giai đoạn 2026-2030?

Thứ trưởng Đỗ Thành Trung:Năm 2025 đang khép lại với những kết quả hết sức khả quan, khi quy mô nền kinh tế của chúng ta đã đạt 517 tỷ USD và tốc độ tăng trưởng GDP đạt 8,02%. Đây là nền tảng rất quan trọng, nhưng cũng cho thấy rõ rằng, để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030 theo tinh thần Đại hội XIV, Việt Nam không thể tiếp tục vận hành mô hình phát triển theo cách cũ. Đối với ngành Tài chính, đây là thời điểm phải triển khai những cải cách mang tính nền tảng, dài hạn và có thể coi là cách mạng, nhằm tái định vị vai trò của chính sách tài chính từ “quản lý ngân sách” sang kiến tạo và dẫn dắt phát triển.

Phát triển tài chính số, ngân sách số và thị trường vốn hiện đại được xác định là trụ cột cải cách, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số. Ảnh: VGP

Trụ cột cải cách đầu tiên và có ý nghĩa xuyên suốt là xây dựng nền tài chính số hiện đại, lấy dữ liệu làm tài nguyên chiến lược và quản trị dựa trên kết quả, tác động. Tỷ lệ kinh tế số chiếm khoảng 14% GDP năm 2025; tuy nhiên, giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi bước tiến cao hơn, hướng tới tỷ trọng từ 30% GDP trở lên, gắn với chất lượng tăng trưởng và năng suất lao động.

Bộ Tài chính sẽ không chỉ dừng lại ở việc số hóa thủ tục hành chính, mà tiến tới hình thành nền tài chính số, ngân sách số và quản trị tài khóa thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và phân tích dự báo. Việc vận hành hệ thống thuế, hải quan và ngân sách thông minh không chỉ giúp giảm mạnh chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, mà còn nâng cao tính minh bạch, kỷ luật tài khóa và hiệu quả phân bổ nguồn lực, tạo điều kiện để dòng vốn lưu chuyển nhanh hơn trong toàn bộ nền kinh tế.

Trụ cột thứ hai là phát triển đồng bộ các thị trường tài chính hiện đại, lấy thị trường vốn và tài chính xanh làm động lực huy động nguồn lực cho mô hình tăng trưởng mới. Để đạt mức tăng trưởng hai con số trong nhiều năm, nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội là rất lớn, không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước hay tín dụng ngân hàng.

Bộ Tài chính đang hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường tín chỉ carbon, trái phiếu xanh, trái phiếu công trình và các công cụ tài chính dài hạn, coi đây là kênh dẫn vốn trung và dài hạn chủ lực cho chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và công nghiệp công nghệ cao. Việc Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt thông qua phát hành trái phiếu xanh, PPP (phương thức đối tác công tư) và cơ chế “vốn mồi” sẽ tạo niềm tin và thu hút mạnh mẽ dòng vốn tư nhân, vốn quốc tế. Đồng thời, mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán lên thị trường “Mới nổi” trong giai đoạn 2026-2027 sẽ là cú hích quan trọng để thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài quy mô lớn, nâng cao năng lực tài chính quốc gia.

Trụ cột thứ ba là cải cách chính sách tài khóa theo hướng chủ động, linh hoạt, có trọng tâm và có khả năng dẫn dắt tăng trưởng. Ngành Tài chính sẽ chuyển mạnh từ các chính sách hỗ trợ dàn trải sang các gói ưu đãi tài khóa có trọng điểm, tập trung vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp nền tảng và các ngành có tính lan tỏa cao.

Thuế không chỉ là công cụ thu ngân sách mà trở thành công cụ điều tiết vĩ mô, khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đầu tư R&D và nâng cao năng suất. Các cơ chế ưu đãi có điều kiện, gắn với hiệu quả và kết quả đầu ra sẽ được thiết kế phù hợp với thông lệ quốc tế và cam kết hội nhập.

Trụ cột thứ tư là nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực công, gắn với hiện đại hóa hạ tầng tài chính quốc gia và quản trị nợ công bền vững. Bộ Tài chính tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược, có khả năng tạo không gian phát triển mới cho nền kinh tế, đồng thời kiểm soát chặt chẽ nợ công, giữ vững các chỉ tiêu an toàn tài chính quốc gia để bảo đảm dư địa chính sách trong dài hạn. Quản trị nợ công hiệu quả không chỉ giúp duy trì xếp hạng tín nhiệm quốc gia, mà còn giảm chi phí vốn cho toàn bộ nền kinh tế, củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Trụ cột thứ năm, cũng là trụ cột quyết định là cải cách về thể chế, con người và bộ máy tài chính. Ngành Tài chính xác định giai đoạn 2026-2030 là giai đoạn xây dựng đội ngũ cán bộ tài chính chuyên nghiệp, liêm chính, làm chủ công nghệ số và tư duy quản trị hiện đại. Đây chính là điều kiện tiên quyết để các trụ cột cải cách khác được vận hành hiệu quả, đảm bảo mọi chính sách tài khóa thực sự đi vào cuộc sống, đúng mục tiêu, đúng đối tượng và tạo ra giá trị gia tăng cao nhất cho nền kinh tế.

Nếu các trụ cột cải cách trên được triển khai đồng bộ, quyết liệt và nhất quán, ngành Tài chính sẽ thực sự trở thành một trong những động lực then chốt của mô hình phát triển mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, nâng cao chất lượng tăng trưởng và đưa Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với nội lực mạnh hơn, sức chống chịu cao hơn và vị thế cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Xin cảm ơn ông!

Thanh Bình