Xây dựng nếp sống 'Đã uống rượu, bia - không lái xe': Bài cuối: Trách nhiệm không dừng ở người cầm lái

Không có "vùng cấm" với cán bộ vi phạm

Một quy định chỉ thực sự nghiêm khi được áp dụng như nhau với mọi người, kể cả người đang giữ chức vụ trong bộ máy công quyền. Với vi phạm nồng độ cồn, nguyên tắc "không vùng cấm, không ngoại lệ" được cụ thể hóa bằng 3 yêu cầu: cấm can thiệp, thông báo về cơ quan và trách nhiệm của người đứng đầu. Chỉ trong năm 2023 và quý 1/2024, cả nước đã có hơn 7.600 đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức bị thông báo về cơ quan vì vi phạm nồng độ cồn.

Ngày 05/11/2025, Thành ủy TPHCM ban hành nghị quyết về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia trên địa bàn Thành phố. Nghị quyết nghiêm cấm đảng viên, cán bộ, chiến sĩ, công chức, viên chức can thiệp vào việc xử lý người điều khiển phương tiện có nồng độ cồn; các trường hợp đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức vi phạm phải được thông báo về cơ quan quản lý. Cũng theo nghị quyết, lực lượng Công an bị nghiêm cấm bao che, bảo kê hoặc làm sai lệch kết quả xử lý vi phạm.

Đội CSGT Hàng Xanh kiểm tra và lập biên bản người vi phạm nồng độ cồn

Cơ sở chung cho cách xử lý này là Chỉ thị số 35/CT-TTg ngày 17/9/2024 của Thủ tướng Chính phủ về xử lý cán bộ, công chức, viên chức và chiến sỹ lực lượng vũ trang vi phạm quy định về nồng độ cồn hoặc không chấp hành yêu cầu kiểm tra. Chỉ thị nêu thực tế trong năm 2023 và quý 1/2024, qua kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính và xác minh, lực lượng Công an đã gửi thông báo về cơ quan, đơn vị quản lý đối với hơn 7.600 đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức vi phạm nồng độ cồn.

Theo chỉ thị, khi nhận được thông báo, cơ quan quản lý phải tiến hành xử lý kỷ luật nghiêm túc, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời, nghiêm cấm bao che. Trước ngày 15/10 hằng năm, các cơ quan phải gửi kết quả xử lý cho cơ quan đã thông báo để tổng hợp báo cáo Thủ tướng. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị có nhiều cán bộ vi phạm nồng độ cồn hoặc không chấp hành yêu cầu kiểm tra, hoặc xử lý không nghiêm, không kịp thời, có thể bị xem xét trách nhiệm.

Chỉ thị cũng đặt yêu cầu với chính lực lượng thực thi. Bộ Công an phải chỉ đạo lực lượng xử lý vi phạm không có ngoại lệ, xử lý kỷ luật cán bộ không xử lý triệt để vi phạm, đồng thời xác minh và gửi thông báo về cơ quan quản lý của người vi phạm; Bộ Nội vụ hướng dẫn việc xử lý kỷ luật, theo dõi và công khai các trường hợp vi phạm.

Tại TPHCM, việc thông báo vi phạm về cơ quan quản lý đã được triển khai từ trước khi có chỉ thị của Chính phủ. Trong 11 tháng năm 2023, CSGT Công an TPHCM (CATP) phát hiện, xử lý 25 công chức vi phạm nồng độ cồn. Chủ tịch UBND TPHCM khi đó chỉ đạo người đứng đầu các đơn vị cho cán bộ ký cam kết "Đã uống rượu, bia - không lái xe", xử lý kỷ luật kịp thời người vi phạm, và người đứng đầu phải chịu trách nhiệm nếu cán bộ thuộc quyền quản lý vi phạm. Cuối tháng 12/2023, Sở Nội vụ TPHCM đề nghị CATP cung cấp danh sách người thuộc khu vực Nhà nước vi phạm cho cơ quan quản lý, yêu cầu thủ trưởng các cơ quan xem xét kiểm điểm cán bộ tùy mức độ vi phạm và báo cáo kết quả định kỳ theo quý, 6 tháng và năm. Trong 4 tháng đầu năm 2024, CSGT TPHCM xử lý 60.499 trường hợp vi phạm nồng độ cồn, trong đó có 16 trường hợp là cán bộ, công chức, viên chức công tác trong cơ quan Nhà nước, đã được thông báo vi phạm theo quy định.

Nghị quyết tháng 11/2025 nâng các yêu cầu này lên thành quy định của cấp ủy. Việc chấp hành quy định về nồng độ cồn được đưa vào tiêu chí đánh giá, xếp loại hằng năm đối với đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức. Người can thiệp, cản trở lực lượng làm nhiệm vụ sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của Đảng và pháp luật. Công an Thành phố điều tra các vụ tai nạn giao thông liên quan rượu bia và có thể tổ chức xét xử lưu động các vụ nghiêm trọng. Nghị quyết đặt mục tiêu thường xuyên 100% cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang gương mẫu không sử dụng rượu bia trong giờ làm việc, giờ nghỉ trưa và không lái xe sau khi uống. Nghị quyết của Thành ủy cũng đặt yêu cầu tương tự với chính lực lượng làm nhiệm vụ, khi nghiêm cấm Công an bao che, bảo kê hoặc làm sai lệch kết quả xử lý.

Nhân viên cơ sở kinh doanh dán banner tuyên truyền về phòng, chống vi phạm nồng độ cồn

Xử lý mạnh tay với hành vi nguy hiểm

Định hướng từ Trung ương tiếp tục được khẳng định đầu năm 2026. Chiều 06/01/2026, tại Hội nghị tổng kết công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông năm 2025, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh cần coi lái xe có nồng độ cồn là hành vi nguy hiểm, mang tính tội phạm.

Định hướng coi lái xe sau khi đã sử dụng rượu, bia là hành vi mang tính tội phạm không phải điều mới trên thế giới. Nhật Bản và Hàn Quốc đều từng siết luật sau những vụ tai nạn gây chấn động. Tại Nhật Bản, Đạo luật sửa đổi một phần Luật Giao thông đường bộ (Luật số 90 năm 2007), có hiệu lực từ ngày 19/9/2007, nâng mức hình phạt tối đa với hành vi lái xe khi say rượu từ 3 năm tù hoặc phạt tiền 500.000 yên lên 5 năm tù hoặc phạt tiền 1 triệu yên. Đạo luật đồng thời đặt ra hình phạt riêng với các hành vi tiếp tay cho người lái xe say rượu như cung cấp xe, cung cấp rượu hoặc đi cùng xe.

Theo bảng hướng dẫn của Cảnh sát tỉnh Kyoto, người lái xe trong tình trạng say rượu có thể bị phạt tù đến 5 năm hoặc phạt tiền đến 1 triệu yên; lái xe khi có cồn trong cơ thể bị phạt tù đến 3 năm hoặc phạt tiền đến 500.000 yên; từ chối kiểm tra hơi thở bị phạt tù đến 3 tháng hoặc phạt tiền đến 500.000 yên. Người cung cấp xe cho người say có khả năng lái xe chịu mức phạt như chính người lái; người cung cấp rượu cho người có khả năng lái xe trong tình trạng say có thể bị phạt tù đến 3 năm hoặc phạt tiền đến 500.000 yên; hành khách đề nghị được chở bởi người lái xe mà mình biết đã say cũng chịu mức tương tự. Theo Sở Cảnh sát Tokyo, các quy định cấm này tại Điều 65 Luật Giao thông đường bộ từ ngày 01/11/2024 được áp dụng cả với người đi xe đạp.

Tại Hàn Quốc, bước ngoặt mang tên một người lính nghĩa vụ, Yoon Chang-ho, thiệt mạng vì bị người lái xe say rượu tông ở Busan năm 2018. Đạo luật Yoon Chang-ho thứ nhất có hiệu lực từ ngày 18/12/2018, nâng mức hình phạt tối thiểu với hành vi lái xe say rượu gây chết người lên từ 3 năm tù, thay vì từ 1 năm như trước. Đạo luật thứ hai có hiệu lực từ ngày 25/6/2019, hạ ngưỡng nồng độ cồn trong máu để đình chỉ giấy phép lái xe từ 0,05% xuống 0,03%, ngưỡng thu hồi giấy phép từ 0,1% xuống 0,08%.

Theo số liệu của Cơ quan Cảnh sát quốc gia Hàn Quốc do Yonhap dẫn, trong tuần đầu áp dụng đạo luật thứ hai, số vụ vi phạm bị phát hiện bình quân 270 vụ mỗi ngày, giảm 19,2% so với mức 334 vụ của 5 tháng đầu năm 2019; số vụ tai nạn do lái xe say rượu giảm 23,1%, từ bình quân 39 xuống 30 vụ mỗi ngày. Khảo sát chỉ số văn hóa giao thông của Bộ Đất đai, Hạ tầng và Giao thông Hàn Quốc cho thấy tần suất lái xe sau khi uống rượu giảm từ 8,84% năm 2018 xuống 4,22% năm 2019, chưa bằng một nửa năm trước.

Xu hướng ấy được duy trì trong dài hạn. Theo Niên giám thống kê rượu bia 2025 của Bộ Y tế và Phúc lợi Hàn Quốc cùng Viện Nâng cao sức khỏe Hàn Quốc, tỷ lệ người trưởng thành từng lái xe sau khi uống rượu trong năm giảm từ 17,1% năm 2011 xuống 2,1% năm 2023; tỷ trọng tai nạn do lái xe say rượu trong tổng số tai nạn giao thông giảm từ 12,3% năm 2013 xuống 6,6% năm 2023.

So với hai nước trên, quy định về ngưỡng nồng độ cồn của Việt Nam nghiêm ngặt hơn. Lệnh cấm tuyệt đối người điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn được áp dụng từ năm 2020 theo Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia và tiếp tục được khẳng định trong Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ; trong khi Nhật Bản áp dụng giới hạn 0,3 g/l nồng độ cồn trong máu và Hàn Quốc đình chỉ giấy phép lái xe từ ngưỡng 0,03%.

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, người lái xe máy có nồng độ cồn bị phạt 2-3 triệu đồng và trừ 4 điểm giấy phép lái xe nếu chưa vượt quá 0,25 mg/l khí thở, 6-8 triệu đồng và trừ 10 điểm nếu từ trên 0,25 đến 0,4 mg/l. Quy mô vi phạm vẫn rất lớn, trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng CSGT cả nước xử lý hơn 416.000 trường hợp vi phạm nồng độ cồn. Cùng kỳ, cả nước xảy ra hơn 7.700 vụ tai nạn giao thông làm hơn 4.800 người chết, giảm 445 người so với cùng kỳ năm 2025.

Tại Hội nghị tổng kết công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 được Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia tổ chức trực tuyến vào chiều ngày 06/01/2026, mục tiêu được đặt ra rất cụ thể: phấn đấu 90%, tiến tới 100% người điều khiển phương tiện giao thông không vi phạm nồng độ cồn. Ở TPHCM, mục tiêu ấy đã được cụ thể hóa thành các chỉ tiêu của cấp ủy: 100% cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang không lái xe sau khi uống rượu bia; 100% cơ sở kinh doanh rượu bia cam kết tuân thủ quy định; số vụ tai nạn giao thông liên quan nồng độ cồn giảm qua từng năm; đến năm 2030, xây dựng được nếp sống "Đã uống rượu, bia - không lái xe".