Xây dựng nguồn lực kỷ nguyên mới: Đào tạo tinh anh thay vì đào tạo đại trà

PGS.TS Trần Hoài An - Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam.

Trong bối cảnh giáo dục đại học đối mặt nhiều thách thức về chất lượng, tình trạng “thừa thầy thiếu thợ” và hệ lụy “cử nhân là gánh nặng xã hội” do chạy theo chỉ tiêu, lợi nhuận, câu chuyện trách nhiệm của nhà trường trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao - đặc biệt với những ngành kỹ thuật đặc thù đòi hỏi độ chính xác và an toàn tuyệt đối - đặt ra ngày càng cấp thiết. Phóng viên Báo Giáo dục và Thời đại trao đổi cùng PGS.TS Trần Hoài An - Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam về vấn đề này.

Khi “trường top” cũng có thể bị đào thải

- Thưa ông, có thông tin cho thấy nhiều sinh viên từ các trường đại học có tiếng chuyển về Học viện Hàng không Việt Nam nhưng gặp khó khăn, thậm chí không theo kịp chương trình do môi trường học tập nghiêm túc, kỷ luật. Ông nhìn nhận thế nào về “hiện tượng phản ứng ngược” này?

Đây là hiện tượng khá phổ biến với sinh viên chuyển trường. Nguyên nhân trước hết là các em chưa kịp thích nghi với môi trường học tập mới, đặc biệt là các quy định chặt chẽ trong dạy và học. Sự khác biệt cốt lõi nằm ở triết lý đào tạo. Khi sinh viên chuyển từ môi trường đề cao tự do học thuật, tự học và tự chịu trách nhiệm sang môi trường có cơ chế kiểm soát chặt chẽ về giảng dạy, học tập và đánh giá, việc “sốc” là điều khó tránh khỏi.

Theo quy định chung, 1 tín chỉ gồm 15 giờ học trên lớp và 35 giờ tự học. Tuy nhiên, tại Học viện Hàng không Việt Nam, hoạt động tự học không bị “thả nổi” mà được giảng viên giao nhiệm vụ cụ thể sau mỗi buổi học. Kết quả tự học được kiểm tra định kỳ và chiếm tới 30% tổng điểm học phần. Bên cạnh đó, thi cử được tổ chức khách quan thông qua ngân hàng đề thi lớn, bao phủ toàn bộ nội dung, đồng thời ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong chấm thi nhằm đảm bảo minh bạch. Ngành hàng không yêu cầu nhân lực có chuyên môn vững, kỹ năng thành thạo và đặc biệt là kỷ luật nghiêm ngặt. Vì vậy, quá trình đào tạo phải được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo chuẩn đầu ra về kiến thức, kỹ năng và thái độ, đáp ứng đúng yêu cầu thực tiễn.

- Việc siết chặt kỷ luật, chấp nhận đào thải cả những sinh viên có đầu vào tốt được xem là dũng cảm trong bối cảnh nhiều trường “chiều lòng” người học để giữ nguồn thu. Ông đánh giá thế nào về trách nhiệm sàng lọc này?

- Đào tạo đại trà, thiếu kiểm soát chất lượng là thiếu trách nhiệm với người học, gia đình và xã hội. Nếu sinh viên tốt nghiệp không đáp ứng yêu cầu tuyển dụng, đó sẽ trở thành gánh nặng lâu dài. Để tránh lãng phí thời gian và chi phí của phụ huynh, chúng tôi thực hiện sàng lọc ngay từ khâu tuyển sinh, với các nhóm yêu cầu đầu vào phù hợp từng ngành.

Sinh viên Học viện Hàng không Việt Nam thực tập tại Malaysia.

Nhóm ngành đặc thù (Kỹ thuật hàng không, bảo dưỡng tàu bay, thiết bị bay không người lái): yêu cầu nền tảng Toán và Tiếng Anh rất tốt. Nhóm ngành Kỹ thuật, Công nghệ thông tin yêu cầu nền tảng Toán vững chắc. Nhóm Kinh tế - Xã hội yêu cầu năng lực khá, đồng đều ở các môn Toán, Văn, Ngoại ngữ.

Giảm chi phí gián tiếp để bảo vệ chất lượng đào tạo

- Thực tế, để bù đắp chi phí đào tạo không ít trường đã tuyển vượt chỉ tiêu theo quy định. Tại Học viện Hàng không Việt Nam, nhà trường đã cân bằng giữa tự chủ tài chính và duy trì chất lượng ra sao?

Các trường tự chủ tài chính nhóm 1 như chúng tôi chịu áp lực rất lớn về nguồn thu - phải đảm bảo thu nhập cho giảng viên chất lượng cao, chi phí vận hành, bảo trì và đầu tư trang thiết bị. Tuy nhiên, thay vì tăng chỉ tiêu tuyển sinh hoặc học phí một cách cực đoan, Học viện lựa chọn hướng đi bền vững theo triết lý “tăng thu, giảm chi”.

Trong đó, việc giảm chi được thực hiện thông qua ứng dụng công nghệ, triển khai chuyển đổi số toàn diện, tinh gọn bộ máy, giảm lao động gián tiếp, qua đó tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành. Song song với đó, Học viện đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn thu bằng cách gia tăng nguồn thu từ dịch vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, hướng tới giảm sự phụ thuộc vào học phí, bảo đảm phát triển ổn định và lâu dài.

- Có ý kiến lo ngại trường có thể tuyển sinh vượt quá năng lực đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất. Quan điểm của ông ra sao?

- Hiện Bộ Giáo dục và Đào tạo đã kiểm soát rất chặt chẽ việc này, đặc biệt với Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT về chuẩn cơ sở giáo dục đại học. Tại Học viện, chúng tôi rà soát dữ liệu hằng năm và liên tục hoàn thiện cơ sở vật chất. Có thể khẳng định, chỉ tiêu tuyển sinh của Học viện luôn thấp hơn 5% - 10% so với năng lực đào tạo thực tế. Chúng tôi không đánh đổi chất lượng lấy số lượng để tăng nguồn thu.

- Với vai trò cung ứng nhân lực cho ngành yêu cầu an toàn tuyệt đối, Học viện đảm bảo mỗi sinh viên tốt nghiệp là một “tài sản” thực sự cho xã hội bằng cách nào?

Chúng tôi xây dựng chuẩn đầu ra cho từng ngành với sự tham gia của chuyên gia, doanh nghiệp và nhà tuyển dụng. Chuẩn này không chỉ mang tính hình thức mà được cụ thể hóa tới từng học phần.Quá trình đào tạo được kiểm soát liên tục qua các quy trình nghiêm ngặt, từ học phần, kỳ thi cuối kỳ đến tốt nghiệp. Sinh viên chỉ được công nhận hoàn thành chương trình khi đạt đầy đủ hệ thống chuẩn đầu ra. Đây là “bộ lọc” cuối cùng bảo đảm chất lượng nhân lực trước khi gia nhập thị trường lao động.

Chiếc Boeing 727-200 được giao cho Học viện Hàng không Việt Nam. (Ảnh: NTCC)

- Trong bối cảnh chất lượng giáo dục đại học còn nhiều băn khoăn, thông điệp và cam kết của Học viện Hàng không Việt Nam là gì?

- Thông điệp của chúng tôi rất rõ ràng: cơ sở giáo dục đại học trước hết phải có trách nhiệm với cộng đồng thông qua việc đào tạo ra những sản phẩm “đạt chuẩn, tinh anh và xuất sắc”. Chúng tôi cam kết mỗi sinh viên tốt nghiệp không chỉ vững chuyên môn, giỏi kỹ năng nghề nghiệp mà còn năng động, sáng tạo, có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội. Tấm bằng của Học viện phải là minh chứng cho năng lực thực chất, là “tấm vé thông hành” bảo đảm sự phát triển bền vững của ngành hàng không và nền kinh tế đất nước.

Lâm Ngọc