Xây dựng những vùng cây ăn quả đạt chuẩn xuất khẩu

Mô hình trồng thanh long theo hướng hữu cơ của HTX Nông nghiệp An Phú, phường Chiềng An.

Thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và khả năng cung ứng ổn định. Đáp ứng những yêu cầu này, Sơn La tập trung phát triển các vùng cây ăn quả sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hướng hữu cơ; hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng, nâng cao năng lực bảo quản, chế biến và tăng cường liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ. Đến nay, toàn tỉnh có 169 mã số vùng trồng, trong đó 152 mã phục vụ xuất khẩu. Bên cạnh đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường tăng cường hướng dẫn các HTX, hộ nông dân ghi chép nhật ký canh tác, kiểm soát việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và thực hiện các quy định về kiểm dịch thực vật. Từ định hướng phát triển vùng nguyên liệu theo tiêu chuẩn, nhiều HTX chủ động thay đổi phương thức tổ chức sản xuất, gắn quản lý chất lượng với yêu cầu của đơn vị thu mua.

Điển hình như HTX Nông sản bản địa Nọong Piêu, xã Phiêng Khoài, có 11 thành viên, sản xuất 50,5 ha mận hậu, trong đó hơn 36 ha đạt tiêu chuẩn VietGAP, 30,5 ha được cấp mã số vùng trồng xuất khẩu. HTX đầu tư hệ thống tưới tự động, lắp đặt camera giám sát vùng trồng, sử dụng nhật ký sản xuất điện tử và mã truy xuất nguồn gốc. Sản phẩm mận được tiêu thụ qua các siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch và kênh thương mại điện tử. 

Thành viên HTX Dịch vụ Nông nghiệp Hưng Lộc, xã Chiềng Khương đầu tư hệ thống tưới tự động cho vườn nhãn.

Còn tại vùng nhãn Sông Mã, HTX Dịch vụ nông nghiệp Hưng Lộc, xã Chiềng Khương, có 23 thành viên, phát triển 30 ha nhãn chín sớm, chiếm 65% tổng diện tích nhãn của các thành viên. HTX áp dụng quy trình chăm sóc theo tiêu chuẩn VietGAP, chú trọng kiểm soát chất lượng quả và điều chỉnh thời vụ thu hoạch. Sản lượng nhãn chín sớm đạt trên 300 tấn/năm. Niên vụ năm 2026, sản phẩm được thương lái thu mua tại vườn với mức giá 30.000 đến 50.000 đồng/kg. 

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát triển vùng cây ăn quả đạt chuẩn xuất khẩu còn gặp khó khăn. Quy mô sản xuất của một số vùng còn phân tán; liên kết giữa sản xuất, thu mua, chế biến và tiêu thụ chưa thật sự chặt chẽ; việc áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn sản xuất và truy xuất nguồn gốc chưa đồng đều; cơ sở hạ tầng phục vụ vùng nguyên liệu, sơ chế, bảo quản và logistics cần tiếp tục đầu tư...

Đại diện Ban Quản lý Dự án và các HTX ký biên bản cam kết trách nhiệm trong triển khai dự án.

Hỗ trợ các địa phương phát triển vùng cây ăn quả đạt chuẩn, tỉnh đang triển khai Dự án “Phát triển vùng sản xuất cây ăn quả theo chuỗi giá trị đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu và chế biến”, sử dụng nguồn viện trợ không hoàn lại của Quỹ đặc biệt Hợp tác Mê Công - Lan Thương. Dự án thực hiện từ nay đến hết năm 2027, với mục tiêu phát triển 300 ha cây ăn quả theo chuỗi giá trị; hỗ trợ hệ thống tưới tiên tiến, tiết kiệm nước trên 115 ha; đào tạo kỹ thuật cho 360 nông dân và phát triển 2 cơ sở chế biến sản phẩm quả, mỗi cơ sở có quy mô tối thiểu 500 tấn/năm.

Trong các hoạt động hỗ trợ, dự án có nội dung đầu tư hệ thống tưới tiên tiến, tiết kiệm nước; tập huấn quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp, hướng dẫn sử dụng nhật ký điện tử và thực hiện các quy định về quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc. Việc ứng dụng kỹ thuật tưới giúp các hộ chủ động cung cấp nước cho cây trồng, sử dụng hiệu quả nguồn nước, nhất là trong mùa khô. Dự án cũng chú trọng phát triển cơ sở chế biến, tăng khả năng bảo quản và tiêu thụ sản phẩm sau thu hoạch. 

Các vùng sản xuất tham gia dự án được lựa chọn căn cứ vào điều kiện canh tác, quy mô vùng nguyên liệu, khả năng áp dụng tiêu chuẩn và liên kết với doanh nghiệp. Trong đó, HTX làm đầu mối tổ chức sản xuất, hướng dẫn các hộ thực hiện quy trình kỹ thuật; doanh nghiệp tham gia xác định yêu cầu về chất lượng, sản lượng và kế hoạch thu mua. Việc hỗ trợ tập trung vào những vùng có khả năng duy trì hoạt động sản xuất, liên kết tiêu thụ sau khi kết thúc dự án, nhân rộng tại các địa phương có cùng điều kiện.

Phát triển vùng cây ăn quả đạt chuẩn xuất khẩu là hướng đi quan trọng để Sơn La nâng cao giá trị sản phẩm. Cùng với sự hỗ trợ từ các chương trình, dự án, việc duy trì chất lượng vùng trồng, tăng cường liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp tạo điều kiện đưa trái cây Sơn La vào các thị trường có yêu cầu cao, nâng cao thu nhập cho nông dân./.