Xây dựng xã hội học tập từ năng lực thực của mỗi người dân

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chúc mừng và tặng quà lưu niệm cho Hội Khuyến học Việt Nam.

Sáng 7/10, tại Hà Nội, Hội Khuyến học Việt Nam tổ chức Hội nghị sơ kết 5 năm thực hiện Quyết định 387/QĐ-TTg, Quyết định 677/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Đại hội biểu dương các mô hình học tập tiêu biểu.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu dự và chỉ đạo tại hội nghị. (Ảnh: Thu Trang)

Dự hội nghị có Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu; GS.TS Nguyễn Thị Doan, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam; Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Ngọc Thưởng cùng 374 đại biểu đại diện các mô hình học tập tiêu biểu trong cả nước.

Phát biểu tại hội nghị, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đặt câu chuyện học tập suốt đời trong những thay đổi nhanh của khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và thị trường lao động. Kiến thức được học hôm nay, theo Phó Thủ tướng, có thể nhanh chóng không còn đủ cho công việc ngày mai. Bởi vậy, giá trị của một xã hội học tập cần được nhìn từ năng lực học tập, tự học, khả năng thích ứng và phát triển suốt đời của mỗi người dân.

Sau 5 năm triển khai Quyết định 387 và Quyết định 677, năm mô hình gồm Gia đình học tập, Dòng họ học tập, Cộng đồng học tập, Đơn vị học tập và Công dân học tập đã được triển khai rộng khắp. Theo báo cáo tại hội nghị, nếu năm 2022, năm đầu thực hiện hai quyết định, nhiều chỉ tiêu chưa đạt mục tiêu thì đến năm 2025, Gia đình học tập đã đạt 73,73%, vượt 3,73 điểm phần trăm; Dòng họ học tập vượt 5,74 điểm phần trăm; Cộng đồng học tập vượt 17,67 điểm phần trăm; Đơn vị học tập vượt 9,18 điểm phần trăm và Công dân học tập vượt 8,43 điểm phần trăm so với mục tiêu Chính phủ giao.

GS.TS Nguyễn Thị Doan phát biểu khai mạc hội nghị. (Ảnh: Thu Trang)

Cùng với năm mô hình học tập, cả nước đã hình thành mạng lưới gần 10.300 trung tâm học tập cộng đồng, thu hút hơn 24,5 triệu lượt người tham gia học tập trong năm học 2024-2025. Những mô hình được giới thiệu tại hội nghị trải rộng từ xóa mù chữ ở vùng biên giới, duy trì lớp học cho trẻ em yếu thế, gìn giữ truyền thống hiếu học trong dòng họ đến phổ cập kỹ năng số cho người lao động tại doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho rằng, khi việc học giúp giải quyết một vấn đề trong đời sống, nâng năng lực con người, hỗ trợ sinh kế và sự phát triển của cộng đồng, học tập mới thực sự trở thành sức mạnh nội sinh.

Kết quả điều tra xã hội học được GS.TS Nguyễn Thị Doan dẫn tại hội nghị cho thấy, hơn 95% ý kiến cán bộ và người dân ở các địa phương đánh giá cao tác dụng của các mô hình học tập đối với phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục; đồng thời ghi nhận sự lãnh đạo, chỉ đạo, phối hợp của cấp ủy, chính quyền và các đoàn thể trong quá trình triển khai phong trào.

Từ những tỷ lệ đạt và vượt mục tiêu, câu hỏi sâu hơn về chất lượng của từng mô hình cũng đặt ra khi phong trào đã đi qua nửa chặng đường.

Theo Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam, việc xây dựng các mô hình học tập ở một số nơi chưa đồng đều; chất lượng và tính bền vững còn hạn chế; khả năng tiếp cận công nghệ số giữa các vùng, miền và nhóm dân cư còn chênh lệch. Có địa phương, việc đánh giá và công nhận mô hình vẫn nặng về hình thức, trong khi nguồn lực triển khai còn khó khăn.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam Nguyễn Thị Doan trao bằng khen cho các cá nhân, tập thể có nhiều đóng góp cho hoạt động khuyến học. (Ảnh: Thu Trang)

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cũng lưu ý, ở một số nơi, tại một số thời điểm, việc công nhận danh hiệu còn thiên về số lượng; tổ chức Hội ở cơ sở sau sắp xếp chưa ổn định, thiếu kinh phí, phương tiện; hoạt động của các trung tâm học tập cộng đồng chưa đồng đều. Từ những kết quả và hạn chế ấy, định hướng cho giai đoạn 2026-2030 được đặt vào sự thay đổi về chất.

Phó Thủ tướng đề nghị chuyển từ chú trọng số lượng danh hiệu, mô hình sang đánh giá những chuyển biến về năng lực thích ứng thực tế của người dân. Các tiêu chí cần được rà soát theo hướng thiết thực, dễ thực hiện, dễ kiểm chứng và phản ánh được kết quả cụ thể, khắc phục tình trạng “nhiều mô hình nhưng hiệu quả thấp”, “nhiều danh hiệu nhưng tác động hạn chế”. Gia đình học tập phải khơi dậy được nhu cầu học; cộng đồng học tập phải mở được cơ hội tiếp cận tri thức; đơn vị học tập phải gắn việc học với chất lượng công việc; còn Công dân học tập phải thể hiện được năng lực tự học và học thường xuyên.

Cùng một hướng tiếp cận, GS.TS Nguyễn Thị Doan đề nghị chuyển từ vận động người dân học tập sang tạo môi trường và cơ hội để người dân có thể học; từ mở rộng số lượng sang chú trọng chất lượng; từ công nhận mô hình sang làm cho mô hình thực sự có tác dụng trong đời sống.

Hội Khuyến học Việt Nam biểu dương 378 đại biểu tiêu biểu trong các mô hình học tập xuất sắc trên cả nước. (Ảnh: Thu Trang)

Ở chặng đường tiếp theo, các thiết chế học tập cũng được định hướng kết nối chặt chẽ hơn. Phó Thủ tướng đề nghị từng bước hình thành một hệ sinh thái học tập suốt đời mở, linh hoạt, dễ tiếp cận trên nền mạng lưới cơ sở giáo dục, trung tâm học tập cộng đồng, trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và các nền tảng số. Bộ Giáo dục và Đào tạo được đề nghị nghiên cứu đổi mới hoạt động của trung tâm học tập cộng đồng để những cơ sở này dần trở thành điểm kết nối các cơ hội học tập ngay tại địa bàn dân cư.

Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã được xác định là nơi gần dân nhất, trực tiếp nắm nhu cầu về học tập, việc làm, kỹ năng và điều kiện tiếp cận tri thức của từng nhóm dân cư. Việc sắp xếp bộ máy, vì vậy, cần bảo đảm hoạt động khuyến học và học tập cộng đồng không bị gián đoạn, không làm giảm cơ hội tiếp cận việc học của người dân.

Một hướng ưu tiên khác là phổ cập kỹ năng số và khả năng thích ứng công nghệ. Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục triển khai “Bình dân học vụ số”, đưa kỹ năng số cùng khả năng tiếp cận, sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm đến với người dân; dành sự quan tâm nhiều hơn cho người cao tuổi, người lao động, người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và các nhóm yếu thế.

Định hướng này tương đồng với mục tiêu xây dựng “Công dân học tập số” mà Hội Khuyến học Việt Nam đặt ra cho giai đoạn mới. Các mô hình sẽ được tiếp tục điều chỉnh theo hướng số hóa, xanh hóa, gắn học tập suốt đời với năng lực số, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng xanh, khả năng thích ứng và sáng tạo; các tiêu chí cần sát với từng nhóm đối tượng và có thể đo lường được.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh đích đến của xã hội học tập là để mỗi người dân đều có cơ hội học, có khả năng học và có động lực học suốt đời. Nhà nước tạo thể chế và điều kiện; nhà trường, doanh nghiệp và xã hội tạo môi trường, nguồn lực; còn chủ thể quyết định của việc học suốt đời vẫn là mỗi người dân.

Khi tỷ lệ công nhận đã đạt mức cao, chất lượng của xã hội học tập sẽ được nhận diện rõ hơn qua khả năng người dân tiếp tục học, sử dụng tri thức để thích ứng với công việc và làm cho chất lượng cuộc sống tốt hơn.