'Mùi mẫn' hay 'muồi mẫn'?

“Muồi mẫn” từng được các từ điển xưa ghi nhận với nghĩa chỉ sự ngọt ngào, lâm ly. Ảnh minh họa: Phương Lâm.

Theo Tiếng Việt ân tình do Lê Trọng Nghĩa chủ biên, các tài liệu từ điển cũ cho thấy “muồi mẫn” mới là cách viết được ghi nhận. Đại Nam Quốc âm tự vị của Huỳnh Tịnh Của giải thích “muồi” là “chín quá”, đồng thời dẫn các cách dùng “muồi mẫn”, “chín muồi”, “trái muồi” và “khóc muồi”.

Việt Nam tự điển của Lê Văn Đức cũng ghi nhận “muồi” với các nghĩa như rục, quá chín, chín muồi; cùng tột, thấm thía; hoặc chỉ sự du dương, ngọt ngào trong chuyện yêu đương. Từ điển này dẫn các cách dùng như “khóc muồi”, “đờn rất muồi”, “hai cô cậu đang muồi với nhau” và “muồi mẫn”.

Như vậy, “muồi” trong “muồi mẫn” chính là yếu tố gắn với nghĩa “chín quá”, sau đó được mở rộng để chỉ trạng thái ngọt ngào, lâm li hoặc có phần quá mức. Còn “mẫn” có thể được hiểu theo nghĩa có lòng lành, thương người hoặc đóng vai trò như một yếu tố nhấn mạnh thêm cho “muồi”.

Đáng chú ý là Đại Nam Quốc âm tự vị và Việt Nam tự điển đều không ghi nhận “mùi mẫn” mà chỉ có “muồi mẫn”. Theo đó, cách viết “mùi mẫn” có thể xuất hiện và trở nên phổ biến về sau do sự gần gũi trong phát âm, đặc biệt ở các tỉnh Nam Bộ, nơi “uôi” và “ui” dễ bị lẫn.

Tuy nhiên, Tiếng Việt ân tình cũng lưu ý rằng Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên đã ghi nhận “mùi mẫn” là cách viết chính xác. Điều này cho thấy cách dùng hiện nay đã có sự khác biệt so với các tư liệu từ điển được dẫn từ trước.

Như vậy, “muồi mẫn” là dạng được các từ điển cũ ghi nhận và có sự liên hệ về nghĩa với “chín muồi”. “Mùi mẫn” là dạng phổ biến về sau, gắn với sự biến đổi và gần gũi trong phát âm.