Xây dựng 'xã, phường xã hội chủ nghĩa' - Bài 4: Biến khát vọng thành hiện thực sinh động từ cơ sở

Bước vào giai đoạn thực thi mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa", mọi ánh nhìn đang hướng về sự chuyển động tại cơ sở.

Tại xã Thư Lâm, những lợi thế đặc thù về không gian, văn hóa cùng sự đồng thuận của nhân dân đang được chính quyền địa phương chuyển hóa khẩn trương thành các mũi nhọn hành động đột phá. Có thể nói, một "phòng thí nghiệm thực tế" đã chính thức khởi động, mang theo sứ mệnh hiện thực hóa chỉ số hạnh phúc thành những kết quả có thể đong đếm từng ngày.

THỂ THAO VÀ VĂN HÓA I E-MAGAZINE I THÁNG 7/2026

Hội tụ lợi thế không gian
và dư địa quy hoạch lý tưởng

Đại diện lãnh đạo xã Thư Lâm cho biết, việc Thư Lâm được "chọn mặt gửi vàng" không phải ngẫu nhiên mà xuất phát từ việc địa phương này hội tụ đầy đủ tiêu chí về tổ chức không gian phát triển.

Theo đó, xã sở hữu diện tích tự nhiên 43,82km2 cùng quy mô 102.800 dân, một tỷ lệ được Thành phố đánh giá là rất phù hợp để triển khai thí điểm. Nơi đây có vị trí tương đối độc lập, thuận lợi kết nối với các trục giao thông chính, hành lang xanh, hệ thống sông hồ và đang đô thị hóa nhanh theo hướng xanh - thông minh - bền vững.

Xã Thư Lâm được chọn làm mô hình điểm xây dựng xã, phường XHCN, hướng tới mục tiêu phát triển văn minh và bền vững. Ảnh: Phan Phương – TTXVN

Đặc biệt, địa bàn xã đang bước vào giai đoạn phát triển rất mạnh với hàng loạt dự án trọng điểm của Thành phố (quy mô khoảng 1.276 ha). Các công trình mang tính động lực này bao gồm: Tuyến metro số 1 kết nối từ Sân vận động Hùng Vương - Ngọc Hồi - Ga Hà Nội - Yên Viên, đi qua địa bàn xã Thư Lâm và kéo tới sân bay Nội Bài; Khu đô thị đa mục tiêu với quy mô khoảng 274 ha; Dự án xây dựng tuyến đường Sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và tuyến đường kết nối Sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội; Khu đô thị Liên Hà (374 ha) và Khu công nghiệp Đông Anh (300 ha) cùng 04 cụm công nghiệp đang được đôn đốc đẩy nhanh tiến độ.

Xã Thư Lâm (Hà Nội) thí điểm mô hình "xã hội chủ nghĩa", tập trung xây dựng không gian văn hóa kích cầu du lịch, lấy hạnh phúc người dân làm trung tâm. Ảnh: Phan Phương – TTXVN

Thành phố đánh giá Thư Lâm còn đủ không gian để triển khai đồng thời nhiều chính sách mới đặc thù. Toàn bộ địa bàn xã đã được phủ kín quy hoạch phân khu đô thị, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để triển khai nhanh các dự án. Đáng chú ý, quỹ đất phát triển của xã hiện còn khoảng 600 ha chưa có dự án, tập trung dọc sông Cà Lồ và khu vực giáp tỉnh Bắc Ninh. Phần lớn diện tích này được quy hoạch cho cây xanh, mặt nước và hạ tầng kỹ thuật, tạo điều kiện tuyệt vời để phát triển các không gian sinh thái.

THỂ THAO VÀ VĂN HÓA I E-MAGAZINE I THÁNG 7/2026

Bệ phóng từ "văn hóa khoa bảng"
và kinh tế làng nghề

Bên cạnh lợi thế hạ tầng, sức mạnh nội sinh của Thư Lâm còn nằm ở truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng sâu dày. Nơi đây nổi tiếng là vùng đất hiếu học, có truyền thống khoa bảng, sản sinh nhiều thế hệ trí thức và cán bộ ưu tú.

Di tích lịch sử - nhà thờ Tiến sĩ Nguyễn Thực là nơi kết nối truyền thống hiếu học, góp phần đào tạo thế hệ tương lai và thúc đẩy phát triển xã XHCN văn minh. Ảnh: Phan Phương – TTXVN

Chính quyền địa phương xác định rõ những di sản này là lợi thế to lớn để phát triển công nghiệp văn hóa. Cụ thể: Về di sản phi vật thể, xã đang gìn giữ nghệ thuật Múa rối nước Đào Thục có lịch sử hơn 300 năm; Hệ thống di tích lịch sử cấp Quốc gia vô cùng phong phú, tiêu biểu như Đền Sái nằm trên đỉnh núi Thất Diệu Sơn (xếp hạng năm 1986); đình Hà Lỗ; đình Đào Thục; Đặc biệt là Văn miếu Đông Ngàn, nơi có văn bia thời Hậu Lê tôn vinh các bậc danh nhân có công với nước, điển hình như cụ Nguyễn Thực (người xã Vân Hà) và cụ Đàm Viết Tường (người thôn Kim Bảng).

Nhà thờ Tiến sĩ Nguyễn Thực, di tích quốc gia, tự hào với truyền thống 8 vị tiến sĩ. Người dân hy vọng nơi đây trở thành điểm du lịch, giáo dục hiếu học tiêu biểu, góp phần phát triển kinh tế và xây dựng xã XHCN văn minh. Ảnh: Phan Phương – TTXVN

Đồng hành cùng các giá trị văn hóa là hệ thống kinh tế làng nghề truyền thống nổi tiếng, tạo ra giá trị kinh tế cao như: Làng nghề chạm khắc gỗ và đồ gỗ mỹ nghệ Vân Hà, Liên Hà; nghề sơn mài tại Liên Hà, Thụy Lâm. Sự phát triển của các làng nghề này sẽ được kết nối đồng bộ với Khu công nghiệp Đông Anh (được định hướng là khu công nghiệp Xanh - Sạch - Hiện đại) và 4 cụm Công nghiệp trên địa bàn để tạo ra giá trị sản xuất và công ăn việc làm lý tưởng cho người dân.

THỂ THAO VÀ VĂN HÓA I E-MAGAZINE I THÁNG 7/2026

Bốn mũi nhọn hành động và thông điệp
"không để tồn đọng hồ sơ"

Ngay sau khi Thành ủy ban hành Nghị quyết số 16-NQ/TU, hệ thống chính trị xã Thư Lâm đã lập tức vào cuộc. Xã tổ chức hội nghị trực tuyến quán triệt Nghị quyết tới toàn thể cán bộ, đảng viên; đồng thời Đảng ủy xã ban hành ngay Nghị quyết chuyên đề về việc tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện.

Chính quyền xã Thư Lâm trực tiếp đến từng cơ sở sản xuất để phổ biến về mô hình xã XHCN, lắng nghe và đồng hành cùng người dân trong quá trình xây dựng nếp sống văn minh, bền vững. Ảnh: Phan Phương – TTXVN

UBND xã giao Phòng Kinh tế làm cơ quan thường trực, khẩn trương rà soát 53/54 tiêu chí thuộc trách nhiệm của xã và phân công rõ đến từng phòng, ban. Để tạo ra sự chuyển biến thực chất, Thư Lâm dồn lực vào 4 mũi nhọn hành động đột phá:

Về quy hoạch, đầu tư và hạ tầng kinh tế: Xã phối hợp chặt chẽ với các Sở, ngành đẩy nhanh tiến độ đồ án quy hoạch phân khu; ưu tiên nguồn lực đầu tư công kết hợp thu hút vốn ngoài ngân sách. Địa phương quyết liệt đôn đốc tiến độ các dự án trọng điểm (metro, các khu đô thị, khu công nghiệp) và chú trọng thúc đẩy kinh tế tập thể, hỗ trợ đầu ra cho làng nghề, ứng dụng công nghệ số để nâng cao giá trị hàng hóa.

Nghệ nhân làng Đào Thục tỉ mỉ chỉnh trang nhân vật rối trước giờ diễn. Làng Đào Thục là cái nôi gìn giữ nghệ thuật múa rối nước cổ truyền, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Ảnh: Phan Phương – TTXVN

Về môi trường: Triển khai các dự án hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật quanh khu dân cư để thu gom nước thải về trạm xử lý cục bộ. Xã kiên quyết đưa 02 cụm công nghiệp làng nghề Vân Hà và Liên Hà ra khỏi danh sách cụm công nghiệp để xử lý nước thải đồng bộ với nước thải sinh hoạt. Công tác phân loại rác tại nguồn, quản lý chất thải nguy hại được kiểm tra nghiêm ngặt. Về lâu dài, xã định hướng đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp mới để di dời các cơ sở ô nhiễm ra khỏi khu dân cư.

Mô hình xã XHCN được các nghệ nhân kỳ vọng sẽ quy hoạch sản xuất tập trung các hộ nhỏ lẻ, phát triển thương hiệu làng nghề và du lịch bền vững, giúp thủ tục hành chính nhanh gọn, mang lại ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Ảnh: Phan Phương – TTXVN

Về quản trị số: Đây là bước tiến mạnh mẽ khi Thư Lâm thành lập các "Tổ công nghệ số lưu động" đến tận thôn, tổ dân phố để hướng dẫn người dân chứng thực điện tử. Mục tiêu cam kết là nâng tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình từ mức 29,1% lên tối thiểu 60% vào cuối năm 2026. Xã cũng tận dụng mạng Internet tại 58/58 nhà văn hóa thôn làm điểm tựa phổ cập kỹ năng số cho 5% hộ kinh doanh cá thể còn lại.

Xây dựng mô hình xã XHCN phải bắt đầu từ con người; cán bộ không ngừng đổi mới, sáng tạo, ứng dụng công nghệ hiện đại để tận tâm phục vụ, đem lại cuộc sống hạnh phúc, ấm no cho nhân dân. Ảnh: Phan Phương – TTXVN

Về an ninh trật tự: Kỷ luật công vụ được siết chặt. Công an xã phải áp dụng quy trình kiểm soát tiến độ theo tuần đối với tin báo tố giác tội phạm, quyết tâm nâng tỷ lệ giải quyết từ 72% lên đạt chỉ tiêu ngành giao (trên 90%), với lệnh "tuyệt đối không để tồn đọng hồ sơ". Định kỳ ngày 25 hàng tháng, UBND xã sẽ họp rà soát để cắt giảm thủ tục trung gian nội bộ và kiên quyết xử lý trách nhiệm cá nhân nếu để chậm muộn nhiệm vụ phối hợp liên ngành.

THỂ THAO VÀ VĂN HÓA I E-MAGAZINE I THÁNG 7/2026

Vượt qua thách thức,
hướng tới sự khác biệt toàn diện

Nhìn nhận một cách khách quan, lãnh đạo xã Thư Lâm cho biết quá trình hiện thực hóa mô hình này sẽ phải đối mặt với hai thách thức lớn.

Thứ nhất là bài toán cân đối đảm bảo nguồn lực để thực hiện hiệu quả công tác chuyển đổi số và hoàn thành các chỉ tiêu.

Thứ hai, do đây là một đề án hoàn toàn mới, chưa có tiền lệ thực tiễn hay khuôn khổ pháp lý, cơ chế vận hành hoàn chỉnh, nên sẽ có những khó khăn nhất định trong việc thu thập dữ liệu kiểm chứng mức độ hoàn thành các tiêu chí.

Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm - Bí thư Đảng ủy xã Thư Lâm

Dù vậy, với lợi thế bộ máy chính quyền hoạt động đoàn kết, tinh nhuệ và đặc biệt là sự đồng lòng của 100% nhân dân vào các chính sách của Đảng, Nhà nước, Thư Lâm tự tin mô hình này sẽ mang lại sự khác biệt toàn diện ở mọi lĩnh vực:

Kinh tế: Nâng cao hiệu quả sử dụng không gian, đất đai; tạo việc làm, cải thiện thu nhập và tạo động lực tăng trưởng mới gắn với khoa học – công nghệ, chuyển đổi số.

Xã hội: Chăm lo tốt hơn các nhóm yếu thế, tăng cường gắn kết cộng đồng và nâng cao mức độ hài lòng của người dân.

Văn hóa - Môi trường: Giữ gìn bản sắc truyền thống khoa bảng, hiếu học và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.

Quản trị: Hình thành chính quyền cơ sở phục vụ, minh bạch, hiện đại và hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Quốc phòng, an ninh: Tích hợp với quản trị dân cư và không gian phát triển, hình thành thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân vững chắc.

3 KIẾN NGHỊ ĐỂ THỰC HIỆN HIỆU QUẢ MÔ HÌNH XÃ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Để thực hiện hiệu quả mô hình xã xã hội chủ nghĩa, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm - Bí thư Đảng ủy xã Thư Lâm kiến nghị:

1

Về cơ chế tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực Chạm vào để đọc kiến nghị

Xây dựng cơ chế đặc thù dành riêng cho địa phương thực hiện thí điểm mô hình xã xã hội chủ nghĩa.
Điều chỉnh mô hình tổ chức và biên chế sao cho phù hợp với đặc điểm địa bàn và khối lượng công việc thực tế; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực.
Xem xét tăng thêm Phó Chủ tịch, bổ sung nhân sự cho các phòng chuyên môn, đặc biệt là biên chế công nghệ thông tin.
Thực hiện thí điểm việc đưa cán bộ, công chức cấp xã về trực tiếp công tác tại các thôn.

2

Về quy hoạch, đầu tư và phát triển đô thị Chạm vào để đọc kiến nghị

Đẩy nhanh tiến độ phê duyệt các đồ án quy hoạch, đặc biệt là quy hoạch phân khu tỉ lệ 1/2000 để tăng hiệu quả quản lý đất đai và phát triển không gian đô thị đồng bộ.
Ưu tiên nguồn vốn đầu tư công cho hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng số và các thiết chế văn hóa - giáo dục.
Tập trung triển khai các "siêu dự án" động lực: Khu đô thị Mực Kia, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, đường kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô, và tuyến đường sắt đô thị số 1.
Khẩn cấp cải tạo các tuyến kênh trục (Xuân Đội, 19/5, Hùng Sơn) để chống ngập úng và đầu tư trạm xử lý nước thải tập trung nhằm bảo vệ môi trường làng nghề.
Hỗ trợ đầu tư các công trình văn hóa trọng điểm: Văn Miếu Đông Ngàn, Công viên giáo dục, Quảng trường Đền Sái, Trung tâm biểu diễn nghệ thuật Thư Lâm và hệ thống trường liên cấp.

3

Về thiết chế dữ liệu và hạ tầng số Chạm vào để đọc kiến nghị

Thiết lập giải pháp liên thông đồng bộ giữa phần mềm chuyên ngành và hệ thống thủ tục hành chính Thành phố để tối ưu hóa năng lực quản trị.
Ban hành bộ tiêu chí kỹ năng số, cung cấp nền tảng đào tạo trực tuyến và xây dựng các khu vực đổi mới sáng tạo ngay tại cơ sở.

Nhận thức rõ trọng trách của một "phòng thí nghiệm thực tế hiện đại", lãnh đạo xã Thư Lâm khẳng định yếu tố con người và sự hài lòng của người dân chính là yếu tố quyết định thành công của Đề án.

Bằng những hành động cụ thể, địa phương cam kết: "Đưa các giá trị cốt lõi hiện diện trong đời sống hàng ngày, xem người dân là trung tâm, và lấy chỉ số hạnh phúc cùng sự hài lòng của người dân làm thước đo quan trọng nhất để tổng kết, hoàn thiện mô hình và đồng thời thực hiện đồng bộ giữa phát triển kinh tế, nâng cao năng lực quản trị số, đảm bảo mọi thành quả đều hướng tới sự hài lòng, hạnh phúc của nhân dân".

(Còn tiếp)

Thực hiện: Huy thông

Nguồn ảnh: THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM

Báo: THỂ THAO VÀ VĂN HÓA