Xe đạp điện dùng chung tại Australia: Khi 'mảnh ghép' xanh cần được quản đúng cách

Dọc các tuyến phố, quanh ga tàu, trường đại học hay khu văn phòng, loại phương tiện này dần thay thế những quãng đi bộ dài hoặc các chuyến di chuyển ngắn bằng ô tô cá nhân. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng, xe đạp điện dùng chung tại “xứ chuột túi” cũng bộc lộ không ít bất cập, cho thấy giao thông xanh chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với công tác quản lý phù hợp.

Xe đạp điện dùng chung Lime phổ biến tại hầu hết các thành phố lớn của Australia.

Dưới góc độ giao thông đô thị, xe đạp điện dùng chung là một “mảnh ghép” hữu ích của hệ thống vận tải công cộng, giúp giải quyết bài toán “chặng cuối” từ nhà đến bến xe buýt, ga tàu hoặc từ các điểm trung chuyển đến nơi làm việc. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao và nhu cầu di chuyển thân thiện với môi trường ngày càng lớn, mô hình này dần trở thành phương tiện giao thông được nhiều người dân lựa chọn.

Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh cũng làm lộ rõ một nghịch lý: Tiện cho người sử dụng, nhưng trở thành gánh nặng cho không gian công cộng nếu thiếu kiểm soát. Hình ảnh hàng loạt chiếc xe bị bỏ ngổn ngang trên vỉa hè, chắn lối đi của người đi bộ hay đường dành cho người khuyết tật đã gây bức xúc kéo dài tại nhiều thành phố.

Mới đây nhất, ngày 14/7, Hội đồng khu vực Yarra của thành phố Melbourne đã bỏ phiếu chấm dứt chương trình thử nghiệm xe đạp điện kéo dài 6 năm, do hãng vận tải Lime điều hành. Động thái này bắt nguồn từ làn sóng phản ứng của người dân về những bất tiện do xe đạp điện gây ra, cùng với chỉ trích cho rằng nhà điều hành đã không chịu trách nhiệm thỏa đáng đối với tình trạng xe bị bỏ lại bừa bãi.

Tại bang Queensland, chính quyền đã ban hành các quy định nghiêm ngặt hơn đối với xe điện và xe đạp điện (có hiệu lực từ ngày 1/7). Theo đó, trẻ em dưới 16 tuổi bị cấm sử dụng xe đạp điện, trừ một số trường hợp ngoại lệ. Các thiết bị giao thông thô sơ (bao gồm cả xe đạp điện) có tốc độ trên 25km/giờ cũng bị cấm lưu thông, nhằm ngăn chặn các hành vi gây nguy hiểm. Những quy định này dự báo sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động của các đơn vị vận hành, bởi thanh thiếu niên là nhóm khách hàng lớn của loại hình dịch vụ xe đạp điện dùng chung.

Xe đạp điện dùng chung là phương tiện giao thông được nhiều bạn trẻ tại Australia ưa thích sử dụng.

Trong khi đó, bang New South Wales lại áp dụng hướng tiếp cận khác: trích một phần phí từ mỗi chuyến đi (khoảng 60 xu Australia, tương đương 11.000 đồng) để đầu tư xây dựng 250 khu vực đỗ xe bắt buộc tại Sydney. Đồng thời, khung chế tài được áp dụng khá nghiêm khắc: Doanh nghiệp có thể bị phạt tới 55.000 AUD, cộng thêm 5.000 AUD cho mỗi ngày vi phạm nếu không thu gom xe đỗ sai quy định. Nhiều địa phương cũng áp dụng công nghệ định vị địa lý (chụp ảnh xe tại điểm đỗ), buộc người dùng phải trả xe đúng nơi quy định, nếu không hệ thống sẽ tự động tính thêm phí.

Những biện pháp này cho thấy Australia đã chuyển từ tư duy “thử nghiệm” sang giai đoạn “quản chặt”, trong đó chính quyền sẵn sàng dừng dịch vụ nếu nhà vận hành không đáp ứng các yêu cầu tối thiểu.

Xe đạp điện Lime để ngổn ngang trước cửa một trung tâm thể thao của thành phố Sydney (bang New South Wales, Australia).

Từ thực tiễn tại Australia, các chuyên gia cho rằng việc phát triển xe đạp điện công cộng cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp với đặc thù từng thành phố. Mô hình này chỉ phát huy hiệu quả khi được tích hợp đồng bộ với mạng lưới giao thông công cộng, đi kèm với hạ tầng như làn đường an toàn, điểm đỗ rõ ràng và công nghệ giám sát chuẩn bị từ sớm. Bên cạnh đó, chính sách quản lý cần linh hoạt nhưng vẫn thống nhất trong một khung pháp lý chung để tránh tình trạng manh mún.

Bài học lớn từ Australia là muốn đi xa, đô thị phải quản từ sớm, quản đúng và quản đủ. Thay vì để mô hình phát triển quá nhanh rồi mới xử lý hệ quả, việc thiết lập quy chuẩn ngay từ đầu sẽ giúp giao thông xanh thực sự trở thành một giải pháp văn minh, thay vì là nỗi phiền toái trên vỉa hè.