Xe điện Trung Quốc đang định hình lại nhu cầu xăng dầu toàn cầu?

Trong nhiều năm, các dự báo về chuyển dịch năng lượng đều cho rằng xe điện trước tiên sẽ làm suy giảm nhu cầu xăng dầu tại Trung Quốc và châu Âu trước khi lan sang các khu vực khác. Tuy nhiên, những số liệu thương mại mới nhất cho thấy tác động của xu hướng này có thể đang xuất hiện đồng thời ở nhiều nền kinh tế với trình độ phát triển rất khác nhau.

Từ đầu năm đến nay, Australia, Brazil, Hàn Quốc, Nhật Bản, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Canada, Mỹ, Pakistan và Nigeria đều ghi nhận lượng xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc tăng mạnh. Cùng lúc đó, các quốc gia này cũng giảm đáng kể lượng xăng nhập khẩu.

Mỗi thị trường đều có những yếu tố riêng tác động đến nhu cầu nhiên liệu, từ hoạt động của các nhà máy lọc dầu, biến động tồn kho, tốc độ tăng trưởng kinh tế đến chính sách năng lượng của từng quốc gia. Tuy nhiên, khi cùng một mô hình xuất hiện ở nhiều khu vực và nhiều nhóm nền kinh tế khác nhau, giới phân tích bắt đầu đặt câu hỏi liệu đây có phải là dấu hiệu của một sự thay đổi mang tính cấu trúc đối với thị trường xăng dầu.

Xu hướng xuất hiện ở nhiều nhóm nền kinh tế

Các quốc gia nói trên đã giảm khoảng một phần ba lượng xăng nhập khẩu trong 7 tháng đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm trước, trong khi lượng xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc tăng lên mức cao kỷ lục.

Nếu xu hướng này tiếp diễn, dữ liệu xuất khẩu xe điện của Trung Quốc có thể sẽ trở thành một chỉ báo quan trọng đối với thị trường năng lượng, bên cạnh những yếu tố truyền thống như sản lượng khai thác dầu, công suất lọc dầu hay mức tồn kho nhiên liệu.

Australia là một trong những thị trường phản ánh rõ nét nhất xu hướng này.

Từ đầu năm đến nay, lượng xăng nhập khẩu của nước này giảm gần 900.000 tấn, tương đương khoảng 15%, trong khi giá trị xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc tăng gần 200%, đạt khoảng 2,5 tỷ USD.

Các hãng xe Trung Quốc đang mở rộng nhanh thị phần nhờ lợi thế về giá bán và công nghệ. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và giá nhiên liệu vẫn ở mức cao, xe điện ngày càng trở thành lựa chọn có tính kinh tế đối với nhiều người tiêu dùng.

Áp lực cạnh tranh lan tới các cường quốc ô tô

Hàn Quốc và Nhật Bản là 2 trường hợp đặc biệt đáng chú ý bởi đây đều là những quốc gia có ngành công nghiệp ô tô phát triển.

Tại Hàn Quốc, lượng xăng nhập khẩu giảm khoảng 400.000 tấn, tương đương 44%, trong khi nhập khẩu xe điện từ Trung Quốc tăng thêm hơn 1 tỷ USD.

Ở Nhật Bản, lượng xăng nhập khẩu giảm khoảng 300.000 tấn, tương đương 11%, còn lượng xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc tăng khoảng 90%.

Diễn biến này cho thấy các hãng xe Trung Quốc đang dần mở rộng hiện diện ngay cả tại những thị trường vốn được xem là khó thâm nhập nhất.

Thay đổi ngay cả tại các nước sản xuất dầu hàng đầu thế giới

Một trong những trường hợp đáng chú ý nhất là UAE.

Trong nửa đầu năm, quốc gia này ghi nhận lượng xăng nhập khẩu thấp nhất trong nhiều năm, giảm 61% xuống còn khoảng 1,43 triệu tấn. Cùng thời gian, giá trị xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc vượt 1,4 tỷ USD, mức cao kỷ lục.

Giới phân tích lưu ý rằng xung đột tại Trung Đông đã ảnh hưởng đến hoạt động thương mại năng lượng trong khu vực, vì vậy không thể quy toàn bộ sự sụt giảm nhập khẩu xăng cho xe điện. Tuy nhiên, việc nhu cầu xe điện tăng mạnh tại một nền kinh tế vốn gắn liền với ngành dầu khí vẫn được xem là một diễn biến đáng chú ý.

Thị trường mới nổi cũng tăng tốc điện hóa

Pakistan và Nigeria cho thấy xe điện không còn chỉ là xu hướng của các nền kinh tế phát triển.

Pakistan tăng tới 549% giá trị nhập khẩu xe điện từ Trung Quốc, đạt gần 500 triệu USD, trong khi lượng xăng nhập khẩu giảm so với cùng kỳ năm trước.

Tại Nigeria, nhập khẩu xe điện tăng hơn gấp đôi lên khoảng 72 triệu USD. Đồng thời, nước này giảm hơn một nửa lượng xăng nhập khẩu nhờ nhà máy lọc dầu Dangote đi vào hoạt động.

Nigeria cũng đang hợp tác với Hàn Quốc để xây dựng cơ sở sản xuất xe điện và hạ tầng sạc trong nước, cho thấy quá trình điện hóa đang dần mở rộng sang các nền kinh tế mới nổi.

Bắc Mỹ cũng xuất hiện xu hướng tương tự

Canada giảm hơn 1 triệu tấn xăng nhập khẩu trong khi tăng đáng kể lượng xe điện mua từ Trung Quốc.

Tại Mỹ, lượng xăng nhập khẩu giảm gần 2 triệu tấn so với cùng kỳ năm trước, trong khi giá trị xe điện có nguồn gốc từ Trung Quốc vẫn vượt 1 tỷ USD bất chấp các rào cản thương mại.

Ở cả 2 thị trường, hoạt động của các nhà máy lọc dầu và chính sách thương mại vẫn đóng vai trò quan trọng đối với nhu cầu nhập khẩu nhiên liệu. Tuy nhiên, sự gia tăng số lượng xe điện lưu hành cũng được xem là yếu tố có thể làm giảm dần nhu cầu xăng trong dài hạn.

Thị trường năng lượng bước vào giai đoạn chuyển dịch mới

Việc nhập khẩu xe điện từ Trung Quốc tăng mạnh đồng thời với sự sụt giảm nhập khẩu xăng chưa đủ để khẳng định giữa 2 xu hướng này tồn tại quan hệ nhân quả.

Tuy nhiên, khi cùng một mô hình xuất hiện tại nhiều nền kinh tế với điều kiện phát triển rất khác nhau từ các nước xuất khẩu dầu, các cường quốc sản xuất ô tô đến những thị trường mới nổi đây có thể là tín hiệu cho thấy quá trình điện hóa phương tiện đang bắt đầu tác động rõ nét hơn đến thị trường nhiên liệu.

Trong nhiều năm, triển vọng nhu cầu xăng dầu chủ yếu được đánh giá dựa trên tốc độ tăng trưởng kinh tế, hiệu suất nhiên liệu và biến động giá dầu. Sự bùng nổ của xe điện Trung Quốc có thể sẽ trở thành một biến số ngày càng quan trọng trong các dự báo đó.

Dù xe sử dụng động cơ đốt trong vẫn sẽ chiếm ưu thế trên toàn cầu trong nhiều năm tới, những thay đổi trong dòng chảy thương mại hiện nay cho thấy quá trình chuyển dịch sang xe điện có thể đang diễn ra nhanh hơn so với nhiều dự báo trước đây. Nếu xu hướng này tiếp tục được củng cố trong những năm tới, giới phân tích có thể sẽ phải điều chỉnh lại các kịch bản về tăng trưởng nhu cầu xăng dầu toàn cầu.