Xe điện Trung Quốc tăng tốc xuất khẩu giữa làn sóng chuyển dịch xanh toàn cầu

Mẫu xe điện mới nhất của hãng BYD được trưng bày tại Auto China 2026. Ảnh AP/Andy Wong

Theo số liệu mới nhất từ Hiệp hội Các nhà sản xuất Ô tô Trung Quốc (CAAM), xuất khẩu ô tô du lịch của nước này trong tháng 4/2026 đã tăng gần 85% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt khoảng 796.000 xe. Con số này thậm chí còn cao hơn mức 748.000 xe được xuất khẩu trong tháng 3 trước đó.

Đáng chú ý, nhóm xe năng lượng mới - bao gồm xe điện chạy pin và xe hybrid sạc điện - ghi nhận mức tăng trưởng hơn 120%, lên khoảng 420.000 xe. Đây là tín hiệu cho thấy các hãng xe Trung Quốc đang ngày càng tận dụng tốt nhu cầu toàn cầu đối với các phương tiện giao thông phát thải thấp, trong bối cảnh nhiều quốc gia thúc đẩy lộ trình trung hòa carbon và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

THỊ TRƯỜNG NỘI ĐỊA SUY YẾU, XE ĐIỆN TRUNG QUỐC TĂNG TỐC RA THẾ GIỚI

Trái ngược với đà tăng trưởng mạnh ở thị trường quốc tế, doanh số bán ô tô trong nước tại Trung Quốc tiếp tục suy giảm. Dữ liệu của CAAM cho thấy doanh số xe du lịch trong tháng 4 giảm 25,5% so với cùng kỳ năm ngoái, xuống còn khoảng 1,3 triệu xe, đánh dấu tháng giảm thứ sáu liên tiếp.

Giới phân tích cho rằng sự sụt giảm này xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Một trong số đó là việc chính phủ Trung Quốc đã cắt giảm một phần các chương trình hỗ trợ người dân chuyển đổi sang sử dụng xe năng lượng mới trong năm nay. Trong nhiều năm qua, các chính sách trợ giá đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thị trường xe điện tại Trung Quốc phát triển bùng nổ.

Bên cạnh đó, triển vọng kinh tế còn nhiều bất ổn do cuộc khủng hoảng kéo dài của lĩnh vực bất động sản cũng khiến tâm lý tiêu dùng trở nên thận trọng hơn. Nhiều hộ gia đình trì hoãn các khoản chi lớn, trong đó có việc mua ô tô mới.

Tuy nhiên, khó khăn tại thị trường nội địa không làm giảm tốc độ cạnh tranh của các hãng xe. Tại Triển lãm Ô tô Bắc Kinh 2026, hơn 1.450 mẫu xe đã được giới thiệu, phản ánh cuộc đua công nghệ ngày càng quyết liệt giữa các nhà sản xuất.

Giới thiệu công nghệ sạc pin mới của hãng BYD được trưng bày tại Auto China 2026. Ảnh AP/Andy Wong

Các hãng xe Trung Quốc hiện không chỉ cạnh tranh về giá mà còn tập trung vào đổi mới công nghệ, từ tích hợp trí tuệ nhân tạo trong xe, hệ thống lái thông minh cho tới pin sạc siêu nhanh. Điều này đang giúp xe điện Trung Quốc ngày càng nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Những thương hiệu hàng đầu như BYD hay Geely Auto đang nhanh chóng mở rộng sự hiện diện tại nhiều khu vực trên thế giới.

Không chỉ gia tăng xuất khẩu, các hãng xe Trung Quốc còn đẩy mạnh đầu tư sản xuất ở nước ngoài nhằm giảm rào cản thương mại và tiếp cận trực tiếp các thị trường tiêu dùng lớn. BYD hiện đang mở rộng năng lực sản xuất tại châu Âu và Mỹ Latinh thông qua việc xây dựng các nhà máy mới.

Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia thúc đẩy chiến lược chuyển đổi xanh trong giao thông vận tải. Việc giá nhiên liệu toàn cầu tăng trở lại do bất ổn địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng liên quan đến Iran, đang tạo thêm động lực để người tiêu dùng chuyển sang sử dụng xe điện.

Tại Australia, theo số liệu từ Phòng Công nghiệp Ô tô Liên bang Australia, cứ sáu xe mới bán ra trong tháng 4 thì có một xe điện. Đáng chú ý, BYD đã trở thành thương hiệu bán chạy thứ hai tại thị trường này, chỉ đứng sau Toyota.

Các chuyên gia cho rằng nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, nhu cầu xe điện sẽ tiếp tục tăng mạnh trên phạm vi toàn cầu. Bà Claire Yuan, chuyên gia phân tích ô tô tại S&P Global Ratings, nhận định rằng giá nhiên liệu cao sẽ “khuyến khích người tiêu dùng mua xe điện và tạo lợi thế cho xuất khẩu xe điện Trung Quốc.”

CẠNH TRANH ĐỊA CHÍNH TRỊ VÀ THƯƠNG MẠI

Sự trỗi dậy nhanh chóng của ngành xe điện Trung Quốc cũng đang kéo theo những tranh cãi thương mại ngày càng lớn.

Mỹ đã gần như đóng cửa thị trường đối với xe điện Trung Quốc sau khi áp mức thuế 100% từ năm 2024 dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden. Washington cho rằng các hãng xe Trung Quốc được hưởng lợi quá lớn từ trợ cấp nhà nước, gây mất cân bằng cạnh tranh.

Trong khi đó, các cuộc thảo luận thương mại giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Xi Jinping được giới công nghiệp ô tô theo dõi sát sao, đặc biệt liên quan đến khả năng tiếp cận thị trường và các biện pháp thuế quan.

Không chỉ Mỹ, European Union và Canada cũng đang xem xét các chính sách nhập khẩu đối với xe điện Trung Quốc. Dù vậy, Bắc Kinh vẫn đạt được một số tiến triển nhất định trong đối thoại với các đối tác này.

Trên thực tế, dù đối mặt với các rào cản thương mại ngày càng gia tăng, các hãng xe Trung Quốc vẫn đang tận dụng lợi thế về quy mô sản xuất, chi phí pin thấp và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh để mở rộng thị phần toàn cầu.

Theo dự báo của công ty tư vấn AlixPartners, tổng xuất khẩu ô tô du lịch của Trung Quốc trong năm 2026 vẫn có thể tăng khoảng 20%, trong đó Đông Nam Á tiếp tục là một trong những thị trường trọng điểm.

CƠ HỘI TỪ XU HƯỚNG CHUYỂN ĐỔI XANH

Sự tăng trưởng mạnh mẽ của xuất khẩu xe điện Trung Quốc phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn của kinh tế toàn cầu: chuyển đổi sang mô hình phát triển carbon thấp.

Trong nhiều năm, Trung Quốc đã đầu tư rất lớn vào hệ sinh thái xe điện, từ khai thác khoáng sản cho pin, sản xuất pin, hạ tầng sạc cho tới phát triển phần mềm và công nghệ điều khiển thông minh. Nhờ đó, nước này hiện giữ vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng xe điện toàn cầu.

Trong bối cảnh các mục tiêu phát thải ròng bằng “0” ngày càng trở thành ưu tiên chính sách ở nhiều nền kinh tế, xe điện được xem là một trong những ngành công nghiệp chiến lược của tăng trưởng xanh. Điều này đồng nghĩa với việc các hãng xe Trung Quốc có thể tiếp tục đóng vai trò ngày càng lớn trong quá trình tái cấu trúc ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức về cạnh tranh công nghệ, tiêu chuẩn môi trường, chính sách thương mại và địa chính trị. Cuộc đua xe điện toàn cầu vì thế không còn đơn thuần là cuộc cạnh tranh thương mại, mà đang trở thành một phần của chiến lược kinh tế xanh và an ninh công nghiệp của nhiều quốc gia.