Xe tăng phóng tên lửa IT-1: Cuộc cách mạng thiết kế và cái kết ngắn ngủi

Đầu thập niên 1960 tại Liên Xô, sự phát triển nhanh của tên lửa chống tăng dẫn đường đã làm thay đổi tư duy tác chiến lục quân.

Trong khi Mỹ và phương Tây đẩy mạnh nghiên cứu vũ khí chống tăng tầm xa, Liên Xô lựa chọn một hướng đi táo bạo hơn, phát triển xe tăng phóng tên lửa IT-1 với ý tưởng thay thế hoàn toàn pháo bằng tên lửa.

Xe tăng phóng tên lửa IT-1 được phát triển trên khung gầm xe tăng chủ lực T-62, tận dụng hệ thống động lực và giáp bảo vệ sẵn có.

Tuy nhiên, thay vì pháo chính, phương tiện này được trang bị bệ phóng tên lửa chống tăng dẫn đường 3M7 Drakon đặt trong tháp pháo.

Đây là loại tên lửa điều khiển bằng vô tuyến, có tầm bắn tối đa 3 km và được dẫn hướng liên tục tới mục tiêu trong suốt hành trình bay.

Về cấu hình chiến đấu, xe tăng phóng tên lửa IT-1 có kíp lái 3 người gồm trưởng xe, pháo thủ điều khiển tên lửa và lái xe.

Hệ thống điều khiển hỏa lực yêu cầu pháo thủ phải giữ mục tiêu trong tầm ngắm để dẫn đường cho tên lửa, điều này khiến quá trình tác chiến trở nên phức tạp hơn so với việc sử dụng pháo truyền thống.

Hệ thống giáp của xe tăng phóng tên lửa IT-1 kế thừa từ xe tăng chủ lực T-62, sử dụng giáp thép cán với khả năng bảo vệ trước các loại đạn pháo cỡ trung.

Tuy nhiên, việc tích hợp hệ thống tên lửa và thiết bị điều khiển khiến không gian bên trong bị thu hẹp, hạn chế khả năng mang theo đạn.

Về thông số kỹ thuật, xe tăng phóng tên lửa IT-1 có trọng lượng 37 tấn, chiều dài 9,3 m, chiều rộng 3,3 m và chiều cao 2,2 m.

Xe sử dụng động cơ diesel công suất 580 mã lực, cho phép đạt tốc độ tối đa 50 km/h và tầm hoạt động 450 km.

Những thông số này giúp phương tiện duy trì khả năng cơ động tương đương xe tăng chủ lực cùng thời.

Trong chiến lược quân sự, IT-1 được kỳ vọng sẽ trở thành phương tiện tiêu diệt xe tăng đối phương từ khoảng cách an toàn, giảm nguy cơ đối đầu trực diện.

Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng chiến tranh công nghệ cao thời Chiến tranh Lạnh, khi độ chính xác và tầm bắn ngày càng được coi trọng.

Tuy nhiên, thực tế triển khai đã cho thấy nhiều hạn chế. Việc không có pháo chính khiến xe tăng phóng tên lửa IT-1 gặp khó khăn trong tác chiến tầm gần, đặc biệt khi đối đầu bộ binh hoặc mục tiêu không bọc giáp.

Số lượng tên lửa mang theo hạn chế, tốc độ bắn thấp và hệ thống điều khiển phức tạp khiến hiệu quả chiến đấu không đạt kỳ vọng.

Ngoài ra, việc phải duy trì dẫn đường liên tục khiến xe dễ bị lộ vị trí và dễ bị phản kích. Trong điều kiện chiến trường nhiều nhiễu động và tầm nhìn hạn chế, hiệu quả của tên lửa cũng bị suy giảm đáng kể.

Chính vì những yếu tố này, xe tăng phóng tên lửa IT-1 chỉ được sản xuất với số lượng hạn chế và nhanh chóng bị loại biên sau thời gian ngắn phục vụ.

Thay vì tiếp tục phát triển hướng đi này, Liên Xô chuyển sang giải pháp kết hợp pháo nòng trơn với khả năng phóng tên lửa qua nòng trên các dòng xe tăng chủ lực sau này.

Tổng thể, xe tăng phóng tên lửa IT-1 là một thử nghiệm mang tính đột phá nhưng thiếu tính thực tiễn.

Dù không thành công, dự án này đã cung cấp nhiều kinh nghiệm quan trọng, góp phần định hình hướng phát triển xe tăng hiện đại, nơi hỏa lực pháo và tên lửa được kết hợp để bổ trợ lẫn nhau thay vì thay thế hoàn toàn.