Xe tăng T-14 Armata Nga 'chìm trong bế tắc' hơn 1 thập kỷ

Đoạn video không đi kèm thông tin kỹ thuật mới và dường như chỉ ghi lại một hoạt động huấn luyện bắn mục tiêu thông thường. Hình ảnh được quay từ camera hành trình của một phương tiện dân sự đi ngang qua, tương tự nhiều lần xuất hiện trước đây của T-14 trên mạng.

Xe tăng T-14 Armata đang băng qua con đường đất hướng đến trường bắn. (Ảnh: DB)

Kể từ khi lần đầu xuất hiện trong các cuộc diễn tập chuẩn bị cho lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng năm 2015, T-14 Armata thường xuyên thu hút sự chú ý mỗi khi một đoạn video hoặc hình ảnh mới về mẫu xe tăng này được công bố.

T-14 từng được kỳ vọng tạo bước ngoặt

T-14 Armata đánh dấu sự thay đổi đáng kể so với thiết kế xe tăng truyền thống thời Liên Xô. Được Uralvagonzavod phát triển, T-14 sử dụng tháp pháo không người lái, trong khi kíp lái được bố trí trong một khoang bọc thép riêng biệt.

Xe tăng còn được trang bị hệ thống phòng thủ chủ động Afghanit, được thiết kế để phát hiện và đánh chặn các loại đạn chống tăng đang bay tới trước khi chúng đánh trúng phương tiện.

Với những công nghệ này, Nga từng đặt mục tiêu sản xuất hơn 2.300 chiếc T-14 vào năm 2020. Tuy nhiên, sau khoảng một thập kỷ kể từ khi mẫu xe tăng được giới thiệu, số lượng thực tế được chế tạo được ước tính chỉ vào khoảng 20 chiếc.

Phần lớn trong số này được cho là nguyên mẫu hoặc xe tiền sản xuất, thay vì những phương tiện được sản xuất hàng loạt và trang bị rộng rãi cho quân đội.

Chi phí trở thành rào cản lớn

Một trong những trở ngại quan trọng nhất đối với T-14 là chi phí. Các ước tính cho thấy mỗi chiếc T-14 có giá khoảng 8-15 triệu USD, cao hơn đáng kể so với mức 1,5-2,5 triệu USD của một chiếc T-90M được nâng cấp.

Trong cuộc xung đột tại Ukraine, Nga chủ yếu dựa vào những mẫu xe tăng có số lượng lớn hơn, trong đó có T-90M và các xe tăng T-72 được nâng cấp hoặc tái trang bị.

Nga từng nhiều lần tuyên bố T-14 đã được đưa vào chiến trường Ukraine, cho đến nay chưa có bằng chứng được xác minh độc lập cho thấy Armata đã tham gia chiến đấu theo cách được công bố.

Truyền thông Nga từng đưa tin vào giữa năm 2023 rằng một số lượng nhỏ T-14 được triển khai tới Ukraine và thực hiện các cuộc khai hỏa từ khoảng cách xa trước khi được đưa trở lại sau vài tháng. Những thông tin này chưa được các nhà phân tích bên ngoài xác nhận độc lập.

Cũng trong thời gian đó, tình báo quốc phòng Anh đánh giá rằng quân đội Nga không muốn đưa T-14 vào biên chế với quy mô lớn. Theo đánh giá này, nếu Armata được triển khai, mục đích có thể liên quan nhiều hơn tới yếu tố tuyên truyền thay vì nhu cầu tác chiến thực tế.

Nga chuyển trọng tâm sang T-90M và T-72

Những khó khăn của chương trình Armata không chỉ được các nhà phân tích bên ngoài đề cập. Tháng 3/2024, Giám đốc điều hành tập đoàn quốc phòng nhà nước Rostec Sergey Chemezov, thừa nhận rằng T-14 có năng lực vượt trội so với những xe tăng khác trong kho của Nga nhưng việc triển khai số lượng lớn là quá tốn kém.

Thay vào đó, Nga sẽ tiếp tục dựa vào các xe tăng T-90M được nâng cấp và T-72 được tân trang để đáp ứng nhu cầu chiến trường.

Uralvagonzavod, nhà sản xuất T-14 và cũng là một trong những cơ sở chế tạo xe tăng lớn nhất thế giới, sau đó tập trung phần lớn năng lực vào việc nâng cấp các khung gầm T-72 cũ và sản xuất T-90M mới, thay vì mở rộng đáng kể dây chuyền Armata.

Cách tiếp cận này cho phép Nga tận dụng những nền tảng đã có sẵn, thay vì phải dành nguồn lực lớn cho một mẫu xe tăng mới có chi phí cao và chưa hoàn thiện quá trình chuyển sang sản xuất hàng loạt.

Công nghệ Armata có thể được áp dụng trên xe tăng cũ

Một hướng đi khác cũng được đề xuất trong ngành công nghiệp quốc phòng Nga là không nhất thiết phải đưa toàn bộ T-14 vào biên chế với số lượng lớn. Thay vào đó, một số công nghệ được phát triển cho Armata có thể được tích hợp vào những dòng xe tăng đang được sử dụng rộng rãi hơn.

Các công nghệ liên quan đến hỏa lực, hệ thống bảo vệ và khả năng cơ động của T-14 có thể được chuyển giao cho T-90M hoặc T-72 nâng cấp. Cách làm này cho phép Nga tận dụng những thành quả từ chương trình Armata mà không phải sản xuất hàng loạt toàn bộ mẫu xe tăng mới.

Nga cũng từng đề nghị chuyển giao công nghệ T-14 cho Ấn Độ để nước này sản xuất trong nước theo chương trình nội địa hóa quốc phòng, cho đến nay chưa có hoạt động sản xuất T-14 tại Ấn Độ nào được xác nhận.

Sau gần một thập kỷ kể từ khi xuất hiện trước công chúng, T-14 Armata vẫn chưa đạt được vị thế mà Nga từng kỳ vọng. Thời gian phát triển kéo dài, chi phí cao và việc chưa chuyển sang sản xuất hàng loạt quy mô lớn đã khiến tương lai của chương trình trở nên khó đoán. TNhững kinh nghiệm thu được từ chiến trường Ukraine cũng làm dấy lên câu hỏi về mức độ phù hợp của một số lựa chọn thiết kế trên Armata với môi trường tác chiến hiện đại.

Một số nhà phân tích theo dõi chương trình thậm chí cho rằng T-14 có nguy cơ trở thành một dự án không thể đạt được mục tiêu sản xuất hàng loạt như kỳ vọng ban đầu.