Xếp hạng tổ chức tín dụng tiến gần hơn chuẩn mực quốc tế

Dự thảo sửa đổi Thông tư 21/2025/TT-NHNN bổ sung nhiều tiêu chí theo chuẩn mực Basel III và thông lệ quốc tế, góp phần nâng cao chất lượng đánh giá, xếp hạng và giám sát an toàn hoạt động của các TCTD.

Bổ sung các chuẩn thanh khoản theo Basel III vào hệ thống xếp hạng

Dự thảo sửa đổi Thông tư 21/2025/TT-NHNN đã bổ sung tỷ lệ khả năng chi trả (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) vào nhóm chỉ tiêu đánh giá thanh khoản của ngân hàng. Đây là hai thước đo cốt lõi trong khuôn khổ Basel III, được xây dựng sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007 - 2009 nhằm tăng khả năng chống chịu của ngân hàng trước các cú sốc thanh khoản.

Theo Basel III, LCR yêu cầu ngân hàng duy trì lượng tài sản thanh khoản chất lượng cao đủ đáp ứng dòng tiền ra ròng trong kịch bản căng thẳng 30 ngày, với mức tối thiểu 100%. NSFR cũng yêu cầu nguồn vốn ổn định sẵn có tương đương ít nhất 100% nguồn vốn ổn định cần thiết, nhằm hạn chế việc sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ cho tài sản dài hạn.

Thực tiễn tại châu Âu cho thấy, các chuẩn mực này đã được triển khai thành yêu cầu giám sát bắt buộc. LCR đạt mức tối thiểu 100% từ tháng 1/2018, còn NSFR được áp dụng với ngưỡng tương tự từ tháng 6/2021. Theo Cơ quan Ngân hàng châu Âu (EBA), LCR bình quân của các ngân hàng EU đạt 176% vào tháng 6/2021, cao hơn đáng kể so với mức tối thiểu. Điều này cho thấy các ngân hàng không chỉ đáp ứng yêu cầu về thanh khoản mà còn duy trì bộ đệm cao hơn để ứng phó với biến động.

Tại Việt Nam, Dự thảo đề xuất lộ trình nâng dần ngưỡng tính điểm LCR từ 70% trong giai đoạn 2027 - 2028 lên 120% từ năm 2034. Với NSFR, ngưỡng này tăng từ 110% trong giai đoạn 2027 - 2028 lên 120% từ năm 2030. Đây là các ngưỡng chấm điểm trong hệ thống xếp hạng, không phải mức tối thiểu thay thế yêu cầu 100% theo Basel III. Việc thiết kế lộ trình riêng cho thấy NHNN đang hướng tới nâng dần yêu cầu đánh giá, tạo điều kiện để các ngân hàng điều chỉnh cơ cấu tài sản và nguồn vốn.

Ảnh minh họa (Nguồn: pentagroup.com)

Ảnh minh họa (Nguồn: pentagroup.com)

Đánh giá ngân hàng toàn diện hơn thay vì chỉ nhìn quy mô

Dự thảo đề xuất nâng ngưỡng xác định NHTM quy mô lớn theo tổng tài sản bình quân quý từ 300.000 tỷ đồng trong năm 2026 lên 500.000 tỷ đồng từ năm 2027. Cùng với việc phân nhóm theo quy mô, dự thảo sử dụng nhiều nhóm chỉ tiêu về vốn, chất lượng tài sản, hiệu quả hoạt động và thanh khoản để đánh giá sức khỏe TCTD. Đây là cách tiếp cận khá toàn diện, có sự tương đồng với thông lệ quốc tế.

Đơn cử, tại Mỹ, hệ thống CAMELS đánh giá ngân hàng trên sáu phương diện, từ an toàn vốn, chất lượng tài sản đến năng lực quản trị, sinh lời, thanh khoản và rủi ro thị trường. Trong khi đó, ECB sử dụng quy trình SREP với bốn nhóm đánh giá về mô hình kinh doanh, quản trị và quản lý rủi ro, rủi ro vốn, rủi ro thanh khoản và nguồn vốn. Kết quả không chỉ phục vụ xếp loại mà còn là căn cứ xác định yêu cầu bổ sung vốn, thanh khoản và mức độ giám sát.

Đặt trong tương quan quốc tế, hướng tiếp cận của Ban soạn thảo cho thấy nỗ lực của NHNN trong việc đánh giá ngân hàng trên nhiều khía cạnh, thay vì đồng nhất quy mô với mức độ an toàn. Theo đó, kết quả xếp hạng cần phản ánh đúng hồ sơ rủi ro và năng lực quản trị của từng ngân hàng, đồng thời trở thành cơ sở để cơ quan quản lý điều chỉnh hoạt động giám sát phù hợp.

Đánh giá thực chất hơn năng lực tích lũy vốn của từng TCTD

Ở khía cạnh an toàn vốn, Dự thảo tiếp tục cho thấy định hướng chủ động của NHNN trong việc cập nhật các chuẩn mực quốc tế vào công tác đánh giá, xếp hạng tổ chức tín dụng. Cụ thể, Dự thảo đề xuất tính thêm bộ đệm bảo toàn vốn (CCB) và bộ đệm vốn phản chu kỳ (CCyB) vào ngưỡng chấm điểm trong trường hợp NHNN quyết định áp dụng CCyB. Đây là hai cấu phần quan trọng trong khuôn khổ Basel III, góp phần củng cố năng lực tài chính và khả năng chống chịu của ngân hàng trước những biến động kinh tế.

Theo Basel III, CCB được quy định ở mức 2,5% tài sản có rủi ro, trong khi CCyB có thể dao động từ 0 - 2,5% tùy thuộc vào diễn biến chu kỳ tín dụng. Nếu CCB yêu cầu ngân hàng duy trì thêm một lớp vốn dự phòng trong điều kiện hoạt động bình thường để "hấp thụ" tổn thất khi khó khăn phát sinh, thì CCyB được điều chỉnh linh hoạt theo chu kỳ tín dụng. Cơ quan quản lý có thể tăng bộ đệm khi rủi ro tích tụ và giảm khi kinh tế suy yếu, qua đó hạn chế nguy cơ thắt chặt tín dụng trong những giai đoạn khó khăn.

Theo thông tư 14/2025/TT-NHNN, cơ quan quản lý cũng đã quy định lộ trình áp dụng CCB từ 0,625% trong năm thứ nhất, tăng lên 1,25% năm thứ hai, 1,875% năm thứ ba và đạt 2,5% từ năm thứ tư. Khi tính cả bộ đệm này, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu tương ứng tăng từ 8,625% lên 10,5%. Việc đưa các cấu phần vốn này vào hệ thống xếp hạng theo Dự thảo cho thấy, NHNN không chỉ chú trọng khả năng đáp ứng các tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu mà còn hướng tới đánh giá thực chất hơn năng lực tích lũy vốn và khả năng hấp thụ tổn thất của từng TCTD. Đây là bước đi tích cực trong quá trình hoàn thiện khuôn khổ giám sát ngân hàng theo hướng tiệm cận Basel III, góp phần đưa các chuẩn mực quốc tế vào thực tiễn đánh giá, xếp hạng và nâng cao năng lực quản trị rủi ro của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Phạm Trang

Nguồn TBNH: https://thoibaonganhang.vn/xep-hang-to-chuc-tin-dung-tien-gan-hon-chuan-muc-quoc-te-191003.html