Xét nghiệm HbA1c có phải là chỉ số quyết định điều trị đái tháo đường?

Ở nhiều người cao tuổi, cùng mắc đái tháo đường type 2 và cùng nhận kết quả HbA1c 6,3% thế nhưng vì sao họ có các phác đồ điều trị khác nhau?

Ở người cao tuổi, đặc biệt khi có nhiều bệnh nền, suy yếu, giảm trí nhớ hoặc nguy cơ hạ đường huyết, mục tiêu điều trị không đơn giản là đưa HbA1c xuống càng thấp càng tốt.

Mục tiêu HbA1c ở người cao tuổi cần được cá thể hóa theo sức khỏe, bệnh nền, khả năng tự chăm sóc và nguy cơ hạ đường huyết. Hình minh họa AI.

1. HbA1c thực sự cho biết điều gì?

HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng vài tháng gần đây. Vì vậy, đây là chỉ số rất hữu ích để bác sĩ đánh giá mức độ kiểm soát đái tháo đường lâu dài, thay vì dựa vào một lần đo đường huyết khi đói.

Tuy nhiên, HbA1c là một giá trị trung bình. Một mức HbA1c 6,3% không cho biết trong ngày người bệnh có từng:

Tụt đường huyết xuống mức nguy hiểm.
Tăng đường huyết rất cao sau bữa ăn.
Dao động đường huyết lớn giữa ngày và đêm.
Hạ đường huyết khi đang ngủ hay không.

Ví dụ, một người có những thời điểm đường huyết khá cao nhưng xen kẽ nhiều lần hạ thấp vẫn có thể tạo ra một con số trung bình tưởng như đẹp.

Đó là lý do bác sĩ không đọc HbA1c một cách tách biệt.

2. 6,2% có phải thấp quá với người 75 tuổi?

Không thể trả lời chỉ dựa vào tuổi. Một người 75 tuổi còn khỏe mạnh, ít bệnh nền, nhận thức tốt, tự chăm sóc được và ít nguy cơ hạ đường huyết khác hoàn toàn với một người cùng tuổi nhưng đã yếu, suy giảm trí nhớ, mắc nhiều bệnh và đang dùng nhiều loại thuốc.

Với người cao tuổi khỏe mạnh, mục tiêu HbA1c có thể tương đối gần với người trẻ hơn nếu đạt được mà không gây hạ đường huyết hoặc tạo gánh nặng điều trị lớn.

Ở người có nhiều bệnh nền, hạn chế chức năng hoặc suy giảm nhận thức, mục tiêu thường được nới lỏng hơn.

Với người sức khỏe rất phức tạp, phụ thuộc nhiều vào người chăm sóc hoặc mắc bệnh giai đoạn cuối, bác sĩ thậm chí có thể không lấy HbA1c làm mục tiêu trung tâm mà ưu tiên hai việc:

Không để đường huyết tụt quá thấp.
Không để đường huyết tăng cao đến mức gây triệu chứng.

Vì vậy, HbA1c 6,2% không phải tự động là tốt cũng không tự động là nguy hiểm.

Ý nghĩa của con số phụ thuộc vào người đang sở hữu nó.

3. Có thể chia người cao tuổi thành ba tình huống để dễ hiểu

Đây chỉ là khung tham khảo.

Bác sĩ vẫn phải cá thể hóa mục tiêu dựa trên sức khỏe, tuổi thọ kỳ vọng, bệnh tim mạch, bệnh thận, khả năng tự dùng thuốc và mong muốn của người bệnh.

Người cao tuổi dùng insulin hoặc nhiều thuốc hạ đường huyết nên trao đổi với bác sĩ nếu thường xuyên chóng mặt, vã mồ hôi, lú lẫn hoặc té ngã. Hình minh họa AI

4. Vì sao không được tự giảm insulin?

Đây là điểm người bệnh cần đặc biệt lưu ý. Một người 78 tuổi có HbA1c 6,4% không nên tự kết luận: “Thế thì từ mai tôi tiêm nửa liều insulin”. Việc tự giảm hoặc ngừng thuốc có thể khiến đường huyết tăng nhanh.

Đặc biệt với một số người phụ thuộc insulin, thay đổi không phù hợp có thể dẫn đến tăng đường huyết nghiêm trọng.

Muốn giảm thuốc, bác sĩ cần biết:

Người bệnh đang dùng loại insulin nào.
Liều bao nhiêu.
Đường huyết lúc đói.
Đường huyết sau ăn.
Có hạ đường huyết ban đêm không.
Chức năng thận.
Chế độ ăn.
Các thuốc khác.
Tình trạng tim mạch.
Mục tiêu điều trị.

Việc giảm thuốc là một quyết định điều trị, không phải mẹo tự chăm sóc tại nhà.

5. Khi nào HbA1c có thể khiến bác sĩ hiểu sai?

HbA1c rất hữu ích nhưng không hoàn hảo. Một số tình trạng làm thay đổi tuổi thọ hồng cầu có thể khiến kết quả HbA1c không phản ánh chính xác mức đường huyết thực tế.

Bác sĩ có thể phải thận trọng hơn khi người bệnh:

Bị thiếu máu.
Mới mất máu.
Mới truyền máu.
Có một số bệnh về huyết sắc tố.
Bệnh thận tiến triển.
Hoặc có tình trạng làm thay đổi quá trình tạo và phá hủy hồng cầu.

Trong những trường hợp này, đường huyết đo thực tế hoặc dữ liệu từ thiết bị theo dõi có thể cung cấp thêm thông tin.

Do đó, một con số HbA1c rất thấp bất ngờ cũng cần được đối chiếu với toàn bộ bệnh cảnh.

6. 5 câu nên hỏi bác sĩ khi HbA1c “rất đẹp”

Nếu một người cao tuổi có HbA1c thấp, đặc biệt đang dùng insulin hoặc nhiều loại thuốc, có thể hỏi:Mục tiêu HbA1c phù hợp với tình trạng sức khỏe của tôi là bao nhiêu?
Tôi có đang kiểm soát đường huyết chặt hơn mức cần thiết không?
Thuốc nào của tôi có nguy cơ gây hạ đường huyết?
Những lần chóng mặt, đổ mồ hôi hoặc té ngã có cần kiểm tra đường huyết không?
Có thể đơn giản hóa phác đồ mà vẫn kiểm soát bệnh an toàn không?

Vì thế, một HbA1c 6,2% có thể là kết quả rất tốt với người này nhưng lại là tín hiệu để bác sĩ xem xét lại phác đồ . Ở người cao tuổi, mục tiêu ấy phải đi cùng một mục tiêu khác không kém phần quan trọng là giữ người bệnh an toàn, tỉnh táo, độc lập và tránh hạ đường huyết.

Điều cần đánh giá không chỉ là con số thấp đến đâu, mà là người bệnh đã đạt được con số đó bằng cách nào và phải đánh đổi điều gì.