Xoa dịu nỗi đau ly tán

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, nhưng ký ức về những ngày binh biến vẫn còn vẹn nguyên trong tâm trí những người từng trải qua cuộc sơ tán theo K15. Bà Lê Thị Mùi ở xã Triệu Trạch, (nay là xã Nam Cửa Việt), năm nay gần 90 tuổi vẫn còn nhớ rõ như in những ngày tháng ấy.

Đó là vào tháng 6/1972, cả gia đình bà cùng hàng trăm hộ dân khác của xã Triệu Trạch cũ phải rời bỏ quê hương dưới làn bom đạn. Hơn 50 năm đã trôi qua, nhưng mỗi khi nhắc lại câu chuyện trong thời khắc hiểm nguy ấy, bà Lê Thị Mùi vẫn không khỏi bồi hồi xúc động.

Ký ức về những ngày binh biến vẫn còn vẹn nguyên trong tâm trí những người từng trải qua cuộc sơ tán theo K15 - Ảnh: A.T

“Tháng 6/1972, bom đạn dội xuống ác liệt, dân làng chúng tôi không còn cách nào khác là phải dắt díu nhau rời quê đi sơ tán. Đường đi gian khổ, nguy hiểm rình rập khắp nơi. Nhưng khi ra đến vùng giáp ranh, đặt chân tới thôn Mỹ Phước, xã Phong Thủy, huyện Lệ Thủy cũ, bà con ở đấy đã chờ sẵn để đón chúng tôi. Người dân Phong Thủy lúc đó thương dân Quảng Trị mình lắm, có bát cơm, mớ rau hay chỗ ở ấm cúng nào cũng nhường nhịn, đùm bọc hết lòng”, bà Lê Thị Mùi chia sẻ.

Trong cuộc di dân theo K15, mỗi dòng người sơ tán là một cuộc đời, một số phận, một hành trình đầy thử thách. Trong rất nhiều câu chuyện về tình yêu, sự hy sinh, đùm bọc diễn ra trong những ngày lịch sử đáng nhớ ấy, câu chuyện của ông Nguyễn Thanh Hùng và bà Lê Thị Hường ở xã Triệu Vân cũ, nay là xã Nam Cửa Việt trở thành một dấu ấn khó phai.

Ông Nguyễn Thanh Hùng, khi ấy là cán bộ tuyên huấn công tác tại Huyện ủy Triệu Phong, cùng đồng đội thực hiện một sứ mệnh lịch sử. “Lúc bấy giờ, Huyện ủy Triệu Phong lệnh cho Ban Tuyên huấn xuống tận các xã để tuyên truyền, động viên Nhân dân đi sơ tán. Cán bộ chúng tôi lên đường vận động mang theo cả loa đài, mở các bài hát cách mạng để tiếp thêm khí thế, tạo niềm tin cho bà con. Trong cuộc di dân lịch sử ấy, toàn huyện Triệu Phong có 18 xã thì Nhân dân hai xã vùng biển là Triệu Lăng và Triệu Vân được tổ chức đi bằng đường thủy, dùng ghe thuyền vượt biển ra Quảng Bình; còn người dân 16 xã vùng đồng bằng thì hành quân theo đường lộ. Cán bộ tuyên huấn chúng tôi hộ tống, dẫn dắt đoàn người ra đến tận bờ sông Vĩnh Quang rồi giao lại cho lực lượng giao liên tiếp đón, hướng dẫn bà con đi tiếp. Xong nhiệm vụ giao dân an toàn, chúng tôi lại quay trở về tiếp tục chiến đấu và công tác”, ông Nguyễn Thanh Hùng nhớ lại.

Giữa bộn bề công việc hệ trọng, trong dòng người hối hả xuôi về phía Bắc, ông Hùng cũng không khỏi canh cánh nỗi lo khôn nguôi cho người vợ trẻ đang mang thai đứa con đầu lòng, đang hòa mình vào dòng người di tản ấy.

Bà Lê Thị Hường lúc ấy, với gánh nặng thai kỳ và nỗi lo âu chung của thời cuộc, cùng đồng bào vượt hàng trăm cây số, tìm đến bến đỗ an toàn tại xã Ngư Thủy, huyện Lệ Thủy. Ở đấy, đứa trẻ đã chào đời trong vòng tay yêu thương và sự đùm bọc của bà con địa phương.

Ông Nguyễn Thanh Hùng và bà Lê Thị Hường không thể nào quên cuộc di dân năm ấy - Ảnh: A.T

“Biết tôi sắp đến ngày sinh nở, bà con địa phương không một chút ngần ngại đã nhường ngay căn phòng tốt nhất, kín gió nhất trong nhà cho tôi nghỉ ngơi. Những ngày tôi ở cữ giữa muôn vàn khó khăn, thiếu thốn của thời chiến, người dân Ngư Thủy coi tôi như người thân trong gia đình. Người thì mang cho bát cháo nóng, người lo gom góp từng bữa cơm, chăm sóc hai mẹ con rất chu đáo. Sự cưu mang ấy là một món nợ tình nghĩa mà cả đời này tôi không bao giờ quên”, bà Lê Thị Hường chia sẻ.

K15 không chỉ là một kế hoạch sơ tán, mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái của người Việt Nam trong những năm tháng kháng chiến gian khổ. Những ngày tháng ấy, trước những trận oanh tạc ngày đêm của bom đạn Mỹ, Nhân dân Lệ Thủy đã đồng lòng thực hiện khẩu hiệu lịch sử “4 chia”, đó là: Chia nhà, chia cửa, chia lửa, chia máu với đồng bào Triệu Phong.

Từ Sen Thủy, Ngư Thủy, Cam Thủy, Hưng Thủy đến Tân Thủy, Hồng Thủy... mỗi mái nhà đều rộng mở. Một hộ gia đình kết nghĩa, nhận chăm nuôi một, thậm chí là hai, ba gia đình sơ tán từ Quảng Trị. Sự cưu mang trọn nghĩa trọn tình ấy trở thành minh chứng son sắt, thủy chung cho tình đồng bào ruột thịt giữa hai vùng đất Quảng Bình-Quảng Trị (cũ).

Dường như trong ký ức của những người đã trải qua cuộc di dân theo K15, sự khắc nghiệt của chiến tranh và nỗi đau ly tán ít khi được nhớ đến hơn là những câu chuyện đẹp về tình người, về sự sẻ chia và cả những mối lương duyên tiền định.

Bà Phạm Thị Điện, hiện đang sinh sống tại phường Quảng Trị là một trong số những nhân chứng sống của mối lương duyên đặc biệt ấy. Bà Điện quê gốc ở thôn Mỹ Phước, xã Phong Thủy, huyện Lệ Thủy. Những năm 1972, khi dòng người sơ tán theo K15 từ Quảng Trị ra Mỹ Phước, người dân quê bà đã mở rộng vòng tay chào đón đồng bào trong tình cảm chở che và yêu thương. Cả thôn Mỹ Phước khi ấy trở thành một hậu phương vững chắc, là nơi nương tựa ấm áp cho những mảnh đời bị chiến tranh chia cắt.

Bà Phạm Thị Điện nhớ lại: “Ngày đó, Mỹ Phước quê tôi là vùng thấp trũng, cuộc sống của người dân vốn chồng chất bao vất vả, khó khăn. Thế nhưng năm 1972, khi đón dòng người từ Quảng Trị sơ tán ra theo K15, bà con trong làng đều tay bắt mặt mừng, mở rộng vòng tay chào đón bà con như đón người thân trở về. Dù nhà cửa chật hẹp, cơm ăn còn thiếu trước hụt sau, nhưng dân làng lại vui vẻ nhường từng gian nhà, từng chỗ ăn, chỗ ở tốt nhất cho bà con trú ngụ”.

Những câu chuyện đẹp về tình người được sự sẻ chia - Ảnh: A.T

Chính trong những ngày tháng cưu mang, đùm bọc ấy, mối lương duyên đã nảy nở. Bà Điện, cô gái Quảng Bình với tấm lòng nhân ái, đã gặp và đem lòng yêu chàng trai Quảng Trị cũng đang sơ tán tại đấy. Năm 1973, một năm sau K15, hai người chính thức nên duyên vợ chồng và khi đất nước hoàn toàn giải phóng, bà Phạm Thị Điện đã theo chồng về sinh sống tại Quảng Trị. Từ một nơi xa lạ, Quảng Trị dần trở thành quê hương thứ hai của bà.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, đó không chỉ là những câu chuyện của những người dân từng sơ tán theo K15, nơi tình người trở thành sức mạnh diệu kỳ...mà còn là những minh chứng cụ thể cho tinh thần "tối lửa tắt đèn có nhau" của người Việt Nam, đặc biệt là giữa hai vùng đất Quảng Bình-Quảng Trị (cũ) vốn có chung cội nguồn văn hóa và lịch sử, đã cùng nhau trải qua biết bao thăng trầm và giờ đây cùng nhau viết nên một trang sử mới "về chung một nhà".

Dẫu thời gian có trôi qua, nghĩa tình ấy mãi mãi là mạch nguồn bồi đắp cho sự phát triển của một vùng đất mới, hứa hẹn tương lai thịnh vượng trên dải đất miền Trung kiên cường. Những câu chuyện xúc động của cuộc di dân theo K15 không chỉ nằm lại trong ký ức, mà sẽ là nền tảng vững chắc để người dân của mảnh đất Quảng Trị mới cùng nhau viết tiếp những trang sử vàng son cho vùng đất này.