Xóa 'lõm' sóng để người dân tiếp cận tiện ích xã hội số

Những cột sóng viễn thông tại các xã miền núi, vùng sâu vùng xa đã rút ngắn khoảng cách số ở Thanh Hóa. (Ảnh: Hoa Mai/TTXVN)

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt mục tiêu đến năm 2030 phủ sóng 5G toàn quốc, đồng thời yêu cầu phát triển hạ tầng viễn thông, Internet hiện đại, an toàn, bền vững.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc khắc phục các điểm “lõm” sóng, mở rộng vùng phủ và nâng cao chất lượng kết nối tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo đang được các cơ quan quản lý và doanh nghiệp viễn thông tập trung triển khai.

Còn 273 thôn, bản “lõm” sóng tại 13 tỉnh, thành phố

Trong quá trình chuyển đổi số, hạ tầng viễn thông có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế-xã hội. Tuy nhiên, tại một số khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và những địa bàn có địa hình phức tạp, tình trạng tín hiệu yếu hoặc mất sóng vẫn là rào cản đối với khả năng tiếp cận các dịch vụ số.

Xóa điểm “lõm” sóng không đơn thuần là mở rộng vùng phủ của mạng viễn thông, mà còn gắn với mục tiêu bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tạo điều kiện để người dân tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số. Cơ quan quản lý cùng các doanh nghiệp viễn thông đã triển khai nhiều giải pháp đầu tư, tối ưu mạng lưới, phát triển hạ tầng và phối hợp xử lý các khu vực còn hạn chế về kết nối.

Theo Cục Viễn thông (Bộ Khoa học và Công nghệ), giai đoạn 2021-2025, Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) đã chỉ đạo, phối hợp với các doanh nghiệp viễn thông triển khai phủ sóng cho 3.245 thôn, bản lõm sóng đã có điện trên toàn quốc, đưa tỷ lệ thôn, bản có kết nối băng rộng di động lên 99,56%.

Tuy nhiên, kết quả rà soát năm 2026 xác định 435 thôn, bản còn lõm sóng tại 13 tỉnh, thành phố. Sau khi 210 thôn được doanh nghiệp triển khai phủ sóng và phát sinh thêm 48 thôn tại Tuyên Quang, Nghệ An; số thôn cần tiếp tục xử lý còn 273, trong đó có 82 thôn chưa có điện lưới.

Bên cạnh đó, qua rà soát của Cục Viễn thông, trên toàn quốc còn có 117 trụ sở cơ quan nhà nước, cơ sở đào tạo và cơ sở y tế công lập bị “lõm” sóng, sóng yếu hoặc chập chờn; 73 địa điểm đã được doanh nghiệp triển khai xử lý.

Tại buổi làm việc mới đây của Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long với Ủy ban Nhân dân tỉnh Sơn La - một trong 13 địa phương còn thôn bản thiếu sóng, “lõm” sóng, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Đặng Ngọc Hậu cho biết do đặc thù địa hình miền núi rộng, dân cư phân tán, nhiều khu vực nằm xa trung tâm và bị địa hình che khuất, tình trạng lõm sóng vẫn còn. Đây cũng là thực trạng chung của các địa phương còn lại.

Triển khai Internet vệ tinh quỹ đạo thấp

Ông Nguyễn Thành Chung, Cục trưởng Cục Viễn thông đánh giá, địa hình phức tạp, dân cư phân tán, suất đầu tư lớn, thiếu điện lưới và điều kiện triển khai hạ tầng mặt đất không thuận lợi khiến việc xây dựng trạm phát sóng truyền thống cần nhiều thời gian và nguồn lực. Từ thực tế này, Internet vệ tinh quỹ đạo thấp là giải pháp bổ sung nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu kết nối tại những khu vực có địa hình khó khăn, dân cư phân tán và cần nhiều thời gian để triển khai hạ tầng viễn thông truyền thống.

Hệ thống hạ tầng viễn thông phục vụ hoạt động di động và Internet tại khu vực phường Đông Hải (Khánh Hòa). (Ảnh: Nguyễn Thành/TTXVN)

Theo phương án được Cục Viễn thông xây dựng, trước mắt 254 địa điểm tại 13 tỉnh, thành phố được xác định cần hỗ trợ bằng Internet vệ tinh quỹ đạo tầm thấp gồm: Cao Bằng, Đà Nẵng, Điện Biên, Gia Lai, Huế, Lai Châu, Lạng Sơn, Lào Cai, Nghệ An, Sơn La, Thái Nguyên, Thanh Hóa và Tuyên Quang.

Ngày 11/9, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Starlink Services Việt Nam phối hợp với Cục Viễn tổ chức bàn giao thiết bị đầu cuối và dịch vụ Internet vệ tinh Starlink cho Sở Khoa học và Công nghệ 13 tỉnh, thành phố trên. Trong đợt đầu, 254 bộ thiết bị Starlink Standard 4X được bàn giao, kèm gói dịch vụ với tốc độ truy cập tối đa 400 Mbps, miễn phí trong 6 tháng. Mỗi thôn hoặc điểm "lõm" sóng, sóng yếu thuộc diện hỗ trợ được bố trí một bộ thiết bị và gói dịch vụ.

Ông Nguyễn Minh Đức, Giám đốc Starlink Services Việt Nam cho biết, Internet vệ tinh quỹ đạo thấp có cách thức triển khai khác với hạ tầng viễn thông mặt đất. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào mạng lưới cáp và trạm phát sóng tại khu vực sử dụng, thiết bị đầu cuối kết nối với hệ thống vệ tinh hoạt động ở quỹ đạo thấp quanh Trái Đất. Đặc điểm này cho phép dịch vụ được triển khai tương đối nhanh tại những khu vực địa hình phức tạp hoặc nơi việc kéo cáp, xây dựng trạm phát sóng gặp khó khăn.

Sử dụng Starlink cho các điểm lõm sóng cho thấy cách tiếp cận linh hoạt hơn trong phát triển hạ tầng số. Thay vì chờ hoàn tất toàn bộ hạ tầng mặt đất mới đưa dịch vụ đến người dân, những công nghệ mới có thể được huy động để giải quyết ngay những điểm nghẽn cấp thiết. Do vậy đây không phải giải pháp mang tính thay thế cho hạ tầng mặt đất.

Theo định hướng của Cục Viễn thông, hạ tầng viễn thông mặt đất vẫn là giải pháp căn bản; vệ tinh được sử dụng tại những nơi khó triển khai trong ngắn hạn nhằm bảo đảm kết nối trước mắt. Về lâu dài, để xóa “lõm” sóng vẫn cần một cơ chế ổn định về đầu tư và viễn thông công ích. Quyết định số 777/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích đến năm 2030 đặt mục tiêu phấn đấu 100% địa bàn thuộc phạm vi hỗ trợ được cung cấp dịch vụ viễn thông công ích, trong đó có cả hỗ trợ dịch vụ trên mạng vệ tinh tầm thấp tại các điểm cộng đồng đặc biệt khó khăn.

Từng bước xóa các điểm “lõm” sóng có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh các địa phương đang đẩy mạnh chuyển đổi số và vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Khi kết nối được bảo đảm, người dân ở vùng sâu, vùng xa mới có điều kiện tiếp cận các dịch vụ số, dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích thiết yếu của xã hội số.

Starlink là dịch vụ Internet vệ tinh do SpaceX phát triển, thuộc sở hữu của tỷ phú Elon Musk. Hệ thống kết nối thiết bị của người dùng với vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO), sau đó truyền dữ liệu qua trạm mặt đất để truy cập Internet toàn cầu. Đây là doanh nghiệp nước ngoài đầu tiên được Việt Nam cho phép thí điểm Internet vệ tinh. Tháng 8 năm nay, hãng bắt đầu cung cấp dịch vụ tại thị trường trong nước./.