Lý do người Anh, Nhật Bản, Thái Lan lái xe bên trái
Lái xe bên trái đường là quy tắc giao thông đã hình thành từ khá lâu, khởi nguồn từ giai đoạn cưỡi ngựa còn là cách thức di chuyển phổ biến.

Thái Lan nằm trong số các quốc gia lái xe bên trái đường. Ảnh minh họa: Phương Lâm.
Theo Motor1, việc lái xe bên trái đường có thể gây bối rối cho một bộ phận không nhỏ tài xế, nhưng là điều bình thường với hàng triệu người ở vài chục quốc gia trên thế giới, bao gồm Anh, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia, Thái Lan…
Sự khác biệt về chiều đi không xuất hiện gần đây, cũng không được tạo ra cho phương tiện giao thông hiện đại. Quy tắc giao thông này đã hình thành từ nhiều thế kỷ trước, khi ngựa còn là cách thức di chuyển phổ biến, sau đó lan rộng ra nhiều nơi do ảnh hưởng chiến sự và công cuộc bành trướng lãnh thổ của các đế chế.
Khởi nguồn từ thời cưỡi ngựa
Tập quán đi bên trái bắt nguồn từ thời kỳ ngựa còn là phương tiện di chuyển chủ yếu. Các nhà sử học cho rằng thói quen đi bên trái liên quan đến việc phần lớn người thuận tay phải. Việc “bám” bên trái đường cho phép tay phải ở vị trí gần hơn với những người lạ đang đi tới từ phía ngược chiều. Theo lý giải, điều này hữu ích khi cần sử dụng vũ khí để tự vệ.
Những người cưỡi ngựa cũng thường lên ngựa từ phía bên trái, khiến hướng di chuyển bên trái đường trở nên hiệu quả hơn, nhất là tại những cung đường hẹp.
Theo thời gian, thói quen này dần chuyển hóa thành phong tục tại một số vùng ở châu Âu. Đặc biệt tại Anh, đi bên trái đường thậm chí trở thành quy chuẩn được chấp nhận.

Ôtô với bố trí vô lăng bên phải, hay xe tay lái nghịch, được sử dụng phổ biến tại các quốc gia lái xe bên trái đường. Ảnh minh họa: Phúc Hậu.
Đến khi ôtô ra đời, thói quen và quy tắc giao thông của người dân - vốn có “tuổi đời” hàng thế kỷ - cũng tiếp tục được áp dụng.
Cuộc "chia rẽ" ở châu Âu
Trong khi nước Anh duy trì việc chạy xe bên trái đường, phần lớn quốc gia châu Âu dần áp dụng quy tắc ngược lại.
Cách mạng Pháp nổ ra với mục tiêu phá bỏ các truyền thống quý tộc cũ, do đó quốc gia này là một trong những nơi đầu tiên áp dụng quy tắc giao thông đi bên phải đường.
Napoleon Bonaparte đã góp phần phổ biến tập quán này tại các vùng lãnh thổ châu Âu mà quân đội của ông chinh phục.
Khi ảnh hưởng của Pháp mở rộng, giao thông đi bên phải ngày càng trở nên phổ biến trên khắp châu Âu. Các quốc gia chịu ảnh hưởng từ sự cai trị của Pháp, các chiến dịch quân sự hoặc hệ thống đường bộ lân cận thường áp dụng cùng quy tắc giao thông này, mặc dù lịch sử ở mỗi quốc gia có sự khác nhau.
Đây là một trong những lý do chính khiến châu Âu bị “chia rẽ” trong tổ chức giao thông. Anh duy trì truyền thống đi bên trái, trong khi phần lớn lục địa này chuẩn hóa việc lái xe bên phải đường theo hướng di chuyển.
Nếu Pháp ảnh hưởng đến cách lái xe bên phải của phần lớn quốc gia châu Âu thì Anh lại mang việc lái xe bên trái đường lan rộng đi nhiều nơi trên thế giới.
Thời điểm Đế quốc Anh bành trướng sức ảnh hưởng, tổ chức giao thông đi bên trái đường đã được áp dụng ở nhiều vùng lãnh thổ. Một số nơi trong đó vẫn tiếp tục sử dụng quy tắc này rất lâu, ngay cả khi đã giành được độc lập.
Trong đó, Ireland từng là một phần không thể tách rời của Vương quốc Anh trong giai đoạn từ năm 1801 cho đến khi giành được độc lập vào năm 1922. Các nước như Australia, New Zealand, Ấn Độ và Pakistan cho đến nay vẫn duy trì tổ chức giao thông đi bên trái đường, tương tự ở Anh.

Malaysia là một trong những quốc gia lái xe bên trái đường. Ảnh minh họa: P.H.
Nam Phi và Kenya cũng là những nơi tổ chức cho xe đi bên trái đường. Loạt quốc gia Đông Nam Á gồm Malaysia, Singapore và Thái Lan hiện vẫn nằm trong nhóm nước bố trí cho xe di chuyển phía bên trái.
Mặc dù ảnh hưởng của Anh giải thích phần lớn sự phổ biến toàn cầu của việc lái xe bên trái, không phải quốc gia nào cũng có lịch sử giống nhau.
Chẳng hạn, Nhật Bản nằm trong số các nước tổ chức giao thông dạng "tay lái nghịch" dù chưa từng là thuộc địa của Anh. Các tập quán giao thông của đất nước mặt trời mọc đã phát triển thông qua truyền thống riêng, đồng thời ảnh hưởng từ Anh trong thời kỳ hiện đại hóa cũng góp phần củng cố quy tắc chạy xe bên trái.
Những cuộc "đảo chiều"
Thay đổi chiều lưu thông của cả một quốc gia không phải chuyện nhỏ, nhưng từng xảy ra tại một số nơi trên thế giới.
Thụy Điển là ví dụ tiêu biểu, khi đã chuyển từ giao thông đi bên trái sang đi bên phải vào ngày 3/9/1967 trong một sự kiện có tên Dagen H. Quá trình chuyển đổi này đòi hỏi sự lập kế hoạch sâu rộng, hệ thống biển báo đường bộ mới, tuyên truyền giáo dục cộng đồng và sự phối hợp nhịp nhàng để đảm bảo người lái xe có thể thích nghi an toàn chỉ sau một đêm.

Sự kiện Dagen H tại Thụy Điển vào năm 1967. Ảnh: Fika.
Samoa đã thực hiện một sự thay đổi tương tự vào năm 2009, nhưng theo chiều ngược lại, từ phải sang trái. Một trong những lý do chính là để giúp quốc gia này dễ dàng nhập khẩu các dòng xe tay lái nghịch giá rẻ từ các thị trường như Australia, New Zealand và Nhật Bản.
Những thay đổi này cho thấy quy tắc giao thông không phải bất biến, nhưng việc chuyển đổi sẽ đòi hỏi một lý do đủ sức thuyết phục. Chi phí tài chính, sự nhầm lẫn tiềm ẩn, việc điều chỉnh cơ sở hạ tầng và các rủi ro về an toàn khiến đây trở thành một quyết định mà ít chính phủ nào có thể xem nhẹ.
Sau cùng, chiều lưu thông bên trái hay bên phải vốn không quyết định mức độ an toàn trong giao thông đường bộ. Dù áp dụng quy tắc nào, hệ thống giao thông vẫn có thể vận hành hiệu quả khi có hạ tầng đồng bộ, công tác thực thi pháp luật nghiêm minh và ý thức tự giác của từng tài xế sau vô lăng.


