Xử lý chất thải rắn sinh hoạt vì sự phát triển bền vững

Đoàn công tác của tỉnh kiểm tra tình hình xử lý rác thải và hoạt động của Nhà máy xử lý rác thải Đông Nam tại phường Đông Quang.

Quản lý, thu gom, xử lý CTRSH không chỉ liên quan đến vệ sinh môi trường mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, mỹ quan đô thị và chiến lược phát triển bền vững, do đó cần phải có giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả nhiệm vụ này. Từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành, việc thực hiện các chính sách, pháp luật đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Trong đó đáng chú ý là nhận thức của người dân đối với công tác bảo vệ môi trường nói chung, công tác thu gom, xử lý CTRSH nói riêng không ngừng được nâng lên; tỷ lệ CTRSH được thu gom, xử lý năm sau cao hơn năm trước. Thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) cho thấy, trong năm 2025 tổng khối lượng rác thải phát sinh trong toàn tỉnh khoảng 2.521 tấn/ngày, khối lượng rác được thu gom, xử lý là 2.361 tấn/ngày, đạt 93,68%. CTRSH phát sinh hằng ngày được đưa về 16 bãi chôn lấp rác tập trung; 13 khu lò đốt rác và một số bãi chôn lấp rác nhỏ, tự phát ở các địa phương.

Đặc biệt, trên địa bàn tỉnh hiện có một số nhà máy xử lý CTRSH quy mô lớn đang hoạt động góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường như: Nhà máy xử lý rác thải Đông Nam tại phường Đông Quang với công suất 500 tấn/ngày; Khu xử lý chất thải Nghi Sơn tại xã Trường Lâm (giai đoạn 1) với công suất đốt rác không thu hồi năng lượng 120 tấn/ngày; Nhà máy xử lý chất thải Vĩnh Lộc công suất 100 tấn/ngày. Ngoài ra, còn một số nhà máy xử lý rác thải đang trong quá trình xây dựng như: Nhà máy đốt rác phát điện tại phường Bỉm Sơn; Nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt Quảng Minh tại phường Nam Sầm Sơn; Khu xử lý chất thải Nghi Sơn tại xã Trường Lâm (giai đoạn 2); dự án Khu xử lý chất thải tập trung cấp vùng tại xã Sao Vàng...

Cũng theo số liệu thống kê, toàn tỉnh hiện có 33 công ty, 24 HTX, 91 tổ dịch vụ thu gom và 3 hộ gia đình nhận khoán tham gia công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt. Các phương tiện phục vụ thu gom, vận chuyển rác thải tương đối đa dạng từ thủ công, thô sơ đến cơ giới như xe ép rác chuyên dụng, ô tô tải, xe thùng, xe ba bánh... Các cơ sở hoạt động theo mô hình công ty cổ phần, công ty TNHH theo quy định của Luật Doanh nghiệp và Luật HTX và theo cơ chế xã hội hóa. Đặc biệt, thời gian qua, Sở NN&MT đã tham mưu với tỉnh ban hành các cơ chế, chính sách hỗ trợ xử lý CTRSH; các quy định về đơn giá dịch vụ, công tác quản lý, thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH. Cùng với đó, các đơn vị, phòng chuyên môn của sở cũng đã tích cực tổ chức hướng dẫn công tác thu gom, phân loại CTRSH tại nguồn và triển khai xây dựng mô hình xử lý, phân loại CTRSH tại nguồn trên địa bàn các địa phương với nhiều chuyển biến trong nhận thức và hành động của người dân. Ví dụ như hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới và Tháng hành động vì môi trường năm 2025 với chủ đề “Chống ô nhiễm nhựa”, Sở NN&MT đã phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức lớp tập huấn về phân loại, giảm thiểu rác thải nhựa, ủ rác thải dễ phân hủy làm phân bón, giảm thiểu rác thải phải xử lý cho 200 hộ dân trên địa bàn xã Hoằng Sơn...

Tuy nhiên, ghi nhận từ thực tiễn cho thấy, công tác quản lý, xử lý CTRSH trên địa bàn tỉnh vẫn còn những tồn tại, hạn chế nhất định. Trong đó đáng chú ý là việc triển khai mô hình phân lại rác thải tại nguồn chưa thực hiện rộng khắp, chưa tạo thành phong trào, ý thức, thói quen tự giác của người dân. Tỷ lệ CTRSH xử lý bằng hình thức chôn lấp vẫn cao. Như tại phường Hạc Thành, theo thống kê trong năm 2025, tỷ lệ CTRSH xử lý bằng hình thức chôn lấp chiếm 74,70%; tại phường Sầm Sơn và Nam Sầm Sơn con số này lên tới trên 85%... Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh vẫn tồn tại nhiều bãi chứa rác nhỏ, tự phát tại nhiều địa phương, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. Đặc biệt là tiến độ đầu tư, đưa dự án nhà máy xử lý rác thải đi vào hoạt động tại một số địa phương còn chậm...

Những tồn tại, hạn chế trên đòi hỏi sự vào cuộc trách nhiệm và hành động quyết liệt hơn nữa của mỗi tổ chức, cá nhân trong công tác quản lý, xử lý CTRSH. Theo đại diện Phòng Môi trường, Sở NN&MT, yêu cầu và nhiệm vụ đặt ra lúc này là tiếp tục triển khai rộng rãi quy định về phân loại CTRSH tại nguồn nhằm giảm thiểu lượng chất thải phải xử lý, chôn lấp hằng ngày. Các xã, phường cần tăng cường kiểm tra, giám sát đối với chủ đầu tư, đơn vị được giao quản lý, vận hành các khu xử lý rác thải trên địa bàn; xây dựng kế hoạch đóng cửa, dừng hoạt động đối với các bãi chôn lấp, lò đốt rác không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, gây ô nhiễm môi trường. Đối với ngành chức năng, cần tăng cường đôn đốc các chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ đầu tư đưa vào sử dụng các dự án xử lý rác thải, nhất là dự án Nhà máy đốt rác phát điện tại phường Bỉm Sơn, Nhà máy xử lý rác thải Quảng Minh tại phường Nam Sầm Sơn... Những biện pháp thiết thực này sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý và xử lý CTRSH, góp phần xây dựng và bảo vệ môi trường sống vì sự phát triển bền vững.

Bài và ảnh: Phong Sắc