Xử lý nợ xấu trong bối cảnh mới

Toàn cảnh tọa đàm.

Ngày 15/4, tại Hà Nội, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp các cơ quan liên quan tổ chức tọa đàm “Nợ xấu trong bối cảnh mới”, đặt ra hàng loạt vấn đề cấp thiết cả về thực tiễn lẫn chính sách. Những đánh giá, cảnh báo và đề xuất tại tọa đàm cho thấy, xử lý nợ xấu đang bước vào một giai đoạn mới với nhiều thách thức phức tạp hơn so với trước đây.

Nợ xấu: nguồn lực “đóng băng” cần được giải phóng

Thực tế cho thấy, trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh là rất lớn. Tuy nhiên, một phần không nhỏ nguồn lực lại đang bị “đóng băng” trong các khoản nợ xấu chưa được xử lý triệt để.

Theo ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nợ xấu không chỉ là vấn đề riêng của ngành ngân hàng mà còn tác động trực tiếp đến khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế. Khi nợ xấu gia tăng, ngân hàng buộc phải trích lập dự phòng lớn hơn, qua đó làm giảm dư địa cho vay và đẩy chi phí vốn lên cao.

Đáng chú ý, quy mô nợ xấu nếu tính đầy đủ bao gồm nợ xấu nội bảng, nợ đã xử lý rủi ro nhưng chưa thu hồi và các khoản nợ tiềm ẩn có thể lên tới hàng triệu tỷ đồng. Đây là con số không nhỏ, phản ánh áp lực thực sự đối với hệ thống tài chính.

Nhìn ở góc độ khác, đây cũng chính là một “kho dự trữ” nguồn lực. Nếu được xử lý hiệu quả, phần vốn này có thể quay trở lại nền kinh tế, góp phần giảm chi phí cho hệ thống ngân hàng và tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận tín dụng dễ dàng hơn. Vấn đề đặt ra không còn là có xử lý nợ xấu hay không, mà là xử lý như thế nào để nhanh hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn.

Bối cảnh hiện nay khác biệt đáng kể so với giai đoạn trước. Sau khi Nghị quyết 42 về thí điểm xử lý nợ xấu hết hiệu lực, nền kinh tế lại phải đối mặt với nhiều biến động: tác động kéo dài của dịch bệnh, suy giảm tăng trưởng toàn cầu, bất ổn địa chính trị và những khó khăn nội tại của doanh nghiệp. Những yếu tố này đã làm gia tăng rủi ro tín dụng. Doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất, tiêu thụ và dòng tiền, kéo theo khả năng trả nợ suy giảm. Nợ xấu vì thế có xu hướng tăng lên, cả về quy mô lẫn mức độ phức tạp.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam Nguyễn Quốc Hùng phát biểu.

Bên cạnh đó, thị trường bất động sản, một lĩnh vực có liên hệ chặt chẽ với tín dụng ngân hàng cũng đang trong giai đoạn điều chỉnh, khiến việc xử lý tài sản bảo đảm càng trở nên khó khăn.

Tại tọa đàm, các đại biểu thống nhất rằng, áp lực nợ xấu trong thời gian tới sẽ tiếp tục gia tăng nếu không có các giải pháp đủ mạnh và kịp thời. Đây là cảnh báo cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc, thay vì coi nợ xấu là vấn đề có thể tự “hấp thụ” theo chu kỳ kinh tế.

Cần tiếp tục hoàn thiện, đồng bộ khung pháp lý

Một trong những vấn đề nổi bật được chỉ ra là những vướng mắc trong khuôn khổ pháp lý và quá trình thực thi.

Mặc dù Luật các tổ chức tín dụng đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng trao thêm quyền cho ngân hàng như quyền thu giữ tài sản bảo đảm, nhưng trên thực tế, việc triển khai vẫn chưa thông suốt.

Quá trình thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm vẫn gặp nhiều trở ngại. Các thủ tục như sang tên tài sản sau đấu giá, hay thi hành án, thường kéo dài và phát sinh tranh chấp. Không ít trường hợp xuất hiện các tranh chấp mang tính trì hoãn, gây khó khăn cho tổ chức tín dụng trong việc thu hồi nợ.

“Ở đây, vấn đề không chỉ nằm ở quy định pháp luật, mà còn ở sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Sự thiếu đồng bộ giữa cơ quan thi hành án, chính quyền địa phương và tổ chức tín dụng đã khiến tiến độ xử lý nợ xấu bị chậm lại”, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng chia sẻ. Do đó, nếu không giải quyết được “nút thắt” này, mọi nỗ lực về chính sách sẽ khó phát huy hiệu quả trong thực tế.

Ngoài ra, một điểm yếu khác của hệ thống hiện nay là thị trường mua bán nợ chưa phát triển tương xứng với nhu cầu. Số lượng nhà đầu tư tham gia thị trường còn rất hạn chế, chủ yếu là các ngân hàng, công ty quản lý tài sản và một số tổ chức nhà nước. Sự thiếu vắng các nhà đầu tư tư nhân khiến thị trường kém sôi động, chưa huy động được nguồn lực xã hội.

Tiến sĩ Cấn Văn Lực phát biểu tại tọa đàm.

Trong khi đó, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, một thị trường mua bán nợ phát triển sẽ giúp phân tán rủi ro, tăng thanh khoản và thúc đẩy quá trình xử lý nợ xấu diễn ra nhanh hơn.

Theo Tiến sĩ Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính-tiền tệ Quốc gia, cần cho phép mua bán nợ theo giá thị trường, kể cả dưới giá sổ sách, nhằm thúc đẩy giao dịch và luân chuyển dòng vốn. Đồng thời, cần phát triển các công cụ như chứng khoán hóa nợ và xây dựng sàn giao dịch chuyên biệt.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thể chế, mở rộng quyền cho các chủ thể tham gia, tăng minh bạch thông tin và phát triển thị trường thứ cấp là những yếu tố then chốt. “Nếu không có cải cách mạnh mẽ, áp lực nợ xấu sẽ tiếp tục gia tăng và ảnh hưởng đến an toàn hệ thống tài chính”, Tiến sĩ Lực cảnh báo.

Tại tọa đàm, các diễn giả cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao tính minh bạch của dữ liệu thị trường và mở rộng quyền cho các chủ thể tham gia. Trong đó, minh bạch thông tin là yếu tố then chốt. Khi thông tin không đầy đủ, nhà đầu tư sẽ e ngại, thị trường khó phát triển, và nợ xấu tiếp tục bị “giam giữ” trong hệ thống.

Cùng với đó, vai trò của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) cần được nâng cao như một thiết chế trung tâm trong hệ sinh thái xử lý nợ xấu. Không chỉ dừng ở chức năng “gom nợ”, VAMC cần được trao thêm công cụ và quyền hạn để tham gia sâu hơn vào thị trường, từ định giá, tái cơ cấu đến phân phối tài sản.