Xử lý quảng cáo sai, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Không thể chỉ dựa vào giấy tờ sản phẩm

Người mua khó tự kiểm chứng nguồn gốc, chất lượng và công dụng sản phẩm chỉ qua hình ảnh hay lời giới thiệu trên mạng. Ảnh minh họa

Một video chia sẻ trải nghiệm của người nổi tiếng hay vài phút livestream có thể tác động đáng kể đến quyết định mua hàng. Khi quảng cáo được trình bày như nhận xét cá nhân, người xem khó nhận biết đâu là trải nghiệm thực tế, đâu là nội dung mang mục đích thương mại. Tình trạng này đặc biệt đáng lo ngại với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm và các sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe.

Ông Nguyễn Trường Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam từng chia sẻ, không phải người tiêu dùng nào cũng đủ kiến thức và kinh nghiệm để nhận diện những lời quảng cáo thiếu căn cứ.

Đồng quan điểm, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) nhận định, với nhiều loại sản phẩm, người mua khó tự kiểm chứng nguồn gốc, chất lượng và công dụng chỉ qua hình ảnh hay lời giới thiệu trên mạng.

Theo ông Vũ Văn Trung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam, sự phát triển của livestream, video ngắn và các bài chia sẻ trải nghiệm cá nhân khiến ranh giới giữa đánh giá thực tế với quảng cáo thổi phồng ngày càng khó phân biệt. Những nội dung mang dáng dấp trải nghiệm riêng thường tạo cảm giác gần gũi, khách quan, trong khi mục đích thương mại phía sau có thể không được thể hiện rõ.

Quảng cáo thiếu trung thực không chỉ khiến người mua đối mặt với nguy cơ thiệt hại, mà còn gây bất lợi cho doanh nghiệp kinh doanh chân chính. Trong khi các đơn vị tuân thủ quy định phải đầu tư cho chất lượng và cung cấp thông tin có căn cứ, những lời quảng cáo khoa trương lại có thể thu hút sự chú ý nhanh chóng, tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng.

Từ thực tế đó, vấn đề đặt ra là phải xác định rõ trách nhiệm của từng bên trong quá trình quảng cáo. Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về sản phẩm và thông tin cung cấp; người chuyển tải quảng cáo không thể chỉ viện dẫn việc chia sẻ trải nghiệm cá nhân để né tránh nghĩa vụ.

Đưa quy định vào thực tế

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo năm 2025 đã làm rõ hơn trách nhiệm của người quảng cáo, người kinh doanh dịch vụ quảng cáo, người chuyển tải sản phẩm quảng cáo và các nền tảng số. Người chuyển tải quảng cáo có trách nhiệm kiểm tra tài liệu liên quan đến sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trước khi thực hiện và chịu trách nhiệm đối với nội dung mình truyền tải.

Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, Giám đốc Công ty Luật HPVN, cho rằng việc xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi quảng cáo, từ doanh nghiệp cung cấp sản phẩm, đơn vị quảng cáo, người chuyển tải nội dung đến nền tảng số, sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường và bảo vệ người tiêu dùng.

Cùng với pháp luật về quảng cáo, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định những nghĩa vụ cụ thể về cung cấp thông tin. Điểm a khoản 1 Điều 10 nghiêm cấm hành vi lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua thông tin sai lệch, không đầy đủ, không chính xác về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Điều 14 quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc bảo đảm chất lượng, công dụng sản phẩm cung cấp cho người tiêu dùng.

Đáng chú ý, Điều 22 của Luật quy định trách nhiệm của bên thứ ba trong việc cung cấp thông tin về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, trong đó có nghĩa vụ bảo đảm thông tin chính xác, đầy đủ và trách nhiệm liên đới theo quy định đối với việc cung cấp thông tin không chính xác hoặc không đầy đủ. Người có ảnh hưởng còn có nghĩa vụ thông báo trước cho người tiêu dùng về việc được tài trợ để cung cấp thông tin sản phẩm.

Tuy nhiên có ý kiến đề nghị tăng xử phạt vi phạm hành chính và rà soát trách nhiệm nghề nghiệp, pháp lý của người có ảnh hưởng, nhất là khi quảng cáo các sản phẩm liên quan đến sức khỏe. Điều quan trọng là chế tài phải được áp dụng phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan.

Ông Phan Thế Thắng, Phó Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia (Bộ Công Thương), lưu ý những đánh giá sản phẩm dưới hình thức trải nghiệm cá nhân phải bảo đảm tính xác thực và có căn cứ khoa học. Trường hợp cung cấp thông tin sai lệch, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, việc xử lý trên thực tế vẫn gặp khó khăn khi nội dung quảng cáo có thể được chia sẻ trên nhiều tài khoản, nhiều nền tảng. Cơ quan chức năng cần xác minh nội dung vi phạm, vai trò của từng bên và căn cứ chứng minh thiệt hại nếu có. Vì vậy, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nền tảng số trong tiếp nhận phản ánh, xác minh và ngăn chặn quảng cáo vi phạm, tránh để thông tin sai lệch tiếp tục lan truyền.

Về phía người tiêu dùng, các chuyên gia khuyến cáo, khi mua hàng trên mạng, người mua nên lưu giữ nội dung quảng cáo, chứng từ thanh toán và trao đổi với người bán để có căn cứ bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp. Khoản 5 Điều 4 của Luật ghi nhận quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại của người tiêu dùng theo quy định pháp luật. Tùy từng trường hợp, tranh chấp có thể được giải quyết thông qua thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc tòa án.

Dù vậy, việc người mua chủ động lưu giữ chứng cứ chỉ là một phần của quá trình bảo vệ quyền lợi. Trách nhiệm chính vẫn phải được thực hiện từ phía doanh nghiệp, người quảng cáo và các chủ thể có nghĩa vụ theo pháp luật. Khi mỗi bên thực hiện đúng trách nhiệm, quảng cáo mới thực sự là công cụ cung cấp thông tin cho thị trường, góp phần bảo vệ người tiêu dùng và tạo điều kiện để doanh nghiệp kinh doanh chân chính cạnh tranh bằng chất lượng, uy tín.