Chủ tịch Quốc hội xót xa khi nhiều giáo sư, tiến sĩ giỏi vướng vòng lao lý

Góp ý vào dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) tại phiên thảo luận chiều 23/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhận định luật hiện hành còn nhiều bất cập, như: quy trình quá phức tạp, cứng nhắc, kéo dài hàng loạt dự án đầu tư công; tiêu chí giá thấp được ưu tiên dẫn đến chất lượng công trình giảm, chi phí phát sinh, phải sửa chữa sớm.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. (Ảnh: Media Quốc hội)

Bên cạnh đó, tình trạng hủy thầu, bỏ thầu, đấu thầu lại hoặc nhà thầu bỏ dở khá phổ biến, gây lãng phí thời gian, nhân lực, chi phí; làm hư hỏng, mất mát cán bộ, nhiều người bị kỷ luật, truy tố.

Chủ tịch Quốc hội dẫn chứng trong ngành Y tế và Giáo dục, có những giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ vốn làm chuyên môn tốt nhưng khi chuyển sang công tác quản lý lại gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí vướng vào vòng lao lý.

“Điều đó khiến chúng ta rất xót xa”, Chủ tịch Quốc hội chia sẻ.

Đề cập đến một số nhóm vấn đề then chốt cần tập trung nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật, Chủ tịch Quốc hội trước tiên nhấn mạnh việc phân cấp, phân quyền cho chủ đầu tư.

Dự thảo Luật trao quyền khá lớn cho chủ đầu tư trong việc quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu, kể cả chỉ định thầu nhưng cơ chế kiểm soát, giám sát và trách nhiệm giải trình, theo Chủ tịch Quốc hội “chưa đủ chặt chẽ”.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ nguyên tắc, khung hạn mức và điều kiện khi chủ đầu tư quyết định chỉ định thầu hoặc áp dụng đàm phán cạnh tranh.

“Dù đấu thầu hay chỉ định thầu thì chủ đầu tư phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước cơ quan cấp trên. Trường hợp cơ quan cấp trên có ý kiến giới thiệu, ‘gửi gắm’ thì phải chịu trách nhiệm liên quan. Đồng thời, cần bổ sung quy định bắt buộc về trách nhiệm giải trình và chế tài bắt buộc đối với hành vi lạm dụng quyền”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị phân định rõ vướng mắc nào xuất phát từ quy định của luật, vướng mắc nào do tổ chức thực hiện.

Dẫn thực tế có những địa phương triển khai tốt, không kêu khó khăn về cơ chế; trong khi ở nơi khác, khi thực hiện chưa hiệu quả, thường có ý kiến cho rằng thể chế chưa rõ, luật chưa rõ, nghị định, thông tư chưa rõ, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu xem xét cả khâu tổ chức thực hiện.

Về hình thức lựa chọn nhà thầu, đặc biệt là chỉ định thầu và đàm phán cạnh tranh, Chủ tịch Quốc hội đánh giá tỷ lệ chỉ định thầu trên thực tế vừa qua đã tăng mạnh.

“Đấu thầu cũng có thể phát sinh tiêu cực, chỉ định thầu cũng có thể phát sinh tiêu cực, miễn là mình không tiêu cực thì rất an tâm”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Vì vậy, việc hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi và mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu để tinh gọn quy trình, bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh cần được nghiên cứu thật kỹ lưỡng.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý không “mở bung” chỉ định thầu mà cần có nguyên tắc, mức độ, khung cụ thể; quy định chặt chẽ điều kiện áp dụng đàm phán cạnh tranh chỉ khi chưa xác định được đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, công nghệ; làm rõ hành vi chia nhỏ dự án, dự toán để áp dụng hạn mức chỉ định thầu đã được đề xuất bổ sung vào hành vi bị cấm.

Về bảo đảm cạnh tranh, minh bạch, Chủ tịch Quốc hội đề nghị giữ vững và làm rõ hơn nguyên tắc độc lập về pháp lý, tài chính; ưu tiên quy định yêu cầu theo tính năng, chất lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật thay vì yêu cầu nhãn hiệu, xuất xứ, trừ trường hợp thật sự cần thiết; tăng cường trách nhiệm thẩm định hồ sơ mời thầu và thanh tra đột xuất.

Về phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu chuyển từ ưu tiên giá thấp sang hiệu quả, Chủ tịch Quốc hội cho rằng việc quá coi trọng giá thấp có thể dẫn đến chất lượng công trình, sản phẩm không bảo đảm, phát sinh chi phí và phải sửa chữa sớm.

Yêu cầu chất lượng phải tương xứng với mức đầu tư, Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ hơn việc áp dụng phương pháp kết hợp kỹ thuật, giá và đánh giá đối với các gói thầu có yêu cầu kỹ thuật cao, công nghệ cao, thuộc lĩnh vực y tế, hạ tầng và các công trình trọng điểm; hạn chế tối đa việc mặc định sử dụng giá thấp nhất làm tiêu chí quyết định.